در دستهبندی واشرها در سیستم متریک میتوان تعداد زیادی دستهبندی ایجاد کرد که ریشه این گونه دسته بندیهای واشر برمیگردد به نوع مصرف و ابعاد و شکل ظاهری و کارکرد و متریال واشرها. ما در اینجا بر اساس دسته مصرف در استاندارد DIN واشرها را دستهبندی کردهایم.
استانداردهای DIN برای واشرهای فنری بشقابی - Disc spring Washers
واشرهای فنری بشقابی با ایجاد قوس روی بدنه واشر باعث میشود بعد از سفت شدن روی کار فشار معکوس ایجاد کند تا مانع از باز شدن پیچ و مهره از هم شود. اگر می خواهید بدانید آیا این نوع واشر در باز نشدن پیچ و مهره تاثیر دارد یا نه؟ باید بگوییم که بله دارد و در هر کاربردی قبل از مصرف یک سری آزمون برای انتخاب واشر مناسب انجام میگردد که در لرزشهای مختلف بتواند از باز شدن پیچ و مهره جلوگیری کند.
-2013/DIN 2093(A)-2013.jpg)
استانداردهای DIN برای واشرهای تخت ساده - Plain Washers
واشر تخت ساده از انواع ابتدایی واشرهاست که کاربرد مهمی در صنعت دارد. مثلا شما می خواهید پیچ و مهره ای را به هم متصل کنید سادهترین کاری را که واشر تخت انجام میدهد این است که در پستی و بلندیهای میکروسکوپی پیچ و مهره فرو میرود و دو سطح پیچ و مهره بر هم منطبق میگردد.

واشرهای تخت همچنین به عنوان واشرهای ساده شناخته میشوند، هدف آنها توزیع بار اتصال دهنده (پیچ و مهره) است در حالی که در طول عمل سفت کردن پیچ و مهره، گرما و اصطکاک را کاهش میدهد. آنها همچنین میتوانند به عنوان فاصله دهنده استفاده شوند، همانطور که در کاربردهای صنعتی و خانگی معمول است.
استانداردهای DIN برای واشرهای فنری - Spring Washers
واشرهای فنری اغلب برای جلوگیری از باز شدن پیچ و مهره در صورت لرزش و انبساط و انقباض حرارتی طراحی شدهاند. واشرهای فنری فلزی هستند. کاربرد این گونه واشرها در مواردی است که درجه ای از انعطاف را قبول میکند این به این معناست که در یک محدوده لرزش خاص و یا تغییر دمایی معین درست کار میکنند و خارج از محدوده معین شده به درستی کار نمیکنند. به عنوان مثال در صنعت هوانوردی از این گونه واشر زیاد استفاده میگردد.
-1987/DIN 127(A)-1987.jpg)
استانداردهای DIN برای واشرهای فنری قفلی - Spring Lock Washers
واشرهای فنری قفلی با دارا بودن سطح موجی شکل بعد از بسته شدن روی کار فشار معکوس در پیچ و مهره ایجاد میکند و در لرزشهای دستگاه یا ماشین یا قطعه از باز شدن پیچ و مهره جلوگیری میکند.
-1987/DIN 137(A)-1987.jpg)
استانداردهای DIN برای واشرهای دندانه دار قفلی - Toothed Lock Washers
این واشرها در کاربردهای ویژه مورد استفاده قرار میگیرند و استانداردهای تولیدی زیادی دارند در فرکانسهای مختلف دارای آجهای گوناگون هستند و در هر دستگاهی که مورد استفاده قرار بگیرند حتما محاسبات لازم انجام میشود تا از واشر مناسب در فرکانس لزرشی دستگاه استفاده گردد. برای نمونه از شرکت نوردلاک (nord lock washer) در تولید این نوع واشر نام برد.برای پیچ و مهرهههایی که به دلیل لرزش یا گشتاور تمایل به چرخش یا از بین رفتن اصطکاک دارند از این نوع واشرها استفاده میگردد. تنوع بسیاری وجود دارد. درواقع با توجه به محکم بودن جنس این واشرها میتوان فهمید که این مدل واشر با فرو رفتن در پیچ و مهره اجازه باز شدن را نمیدهد. واشر قفلی یکی از موارد مورد استفاده در صنایع حمل و نقل مانند خودرو و هوا و فضا است. آنها را در لوازم خانگی مانند ماشین لباسشویی نیز خواهید یافت.

استانداردهای DIN برای واشرهای مربعی - Square Washers
واشرهای مربعی از انواع ساده و ابتدایی واشرهاست. این واشر کاربردهای محدودی دارد مثلا در ساختمانسازی از این واشر در قسمتهای پرفشار استفاده میشود. تولید این نوع واشر بهینه است به این معنی که در هنگام تولید کمترین ضایعات را دارد. لذا افرادی که می خواهند واشرهای ضخیم برای تحمل بار استفاده کنند باید از واشر مربعی استفاده نمایند چرا که فروشنده تمام ورقه فولادی را یکجا به فروش می رساند و تولید آن ضایعات کمتری را ایجاد میکند و تعداد واشر بیشتری از یک ورقه تولید میشود و هزینه تمام شده برای خریدار کمتر میشود.

استانداردهای DIN برای واشرهای اوریب دار - Beveled Washers

همیشه قطعات به صورت عمودی به هم متصل نمیشوند. ممکن است با کمی زاویه این اتصال انجام شود. واشرهای اوریب ریل دار میتواند ما را در این اتصال کمک کند. جالب است من خودم که حدود 10 سال داشتم آنقدر کنجکاو بودم در ماشین پدرم که یک شورولت استیشن بود در قسمت اتصال لولههای هدایت کننده شفت فرمان به سمت اتاق ماشین این واشر را دید ام. جالب آنکه متعجب شدم که همچین قطعه ای داریم.
استانداردهای DIN برای واشرهای سوراخ مربعی - Square Hole Washers
واشرهای سوراخ مربعی برای پیچهای گردن مربعی یا شفتهای مربعی طراحی شدهاند. این واشرها درون پیچهای گردن مربعی می نشیند و باعث ایجاد اتصال درست میشود.

استانداردهای DIN برای واشرهای لبه دار - Tab Washers

استانداردهای DIN برای واشرهای آببندی - Sealing Washers
روی بدنه سیلندر اتوموبیل یا ماشینهای صنعتی این واشر را دیده اید. اسم عمومی آن پولکی است. حالا چرا از این درپوش استفاده میشود دلایل مختلف دارد مثلا برای جلوگیری از ترکیدن سیلندر به علت یخ زدگی سیلندر تعبیه میشود یا گرم شدن بیش از حد موتور و جلوگیری از تابیدن سیلندر و سرسیلندر.واشرهای آببندی جهت جلوگیری از نفوذ رطوبت و مایعات در قسمت سوراخ شده جهت ایجاد اتصال سرد (پیچ خودکار سرمته ای) است. یک نمونه از کاربرد این واشر در سقفهای شیروانی فلزی است.

استانداردهای DIN برای خار چشمی بیرونی - Retaining Rings for Shafts
-1981/DIN 471(-2)-1981.jpg)
خار چشمی بیرونی پرکاربرد است. این خار همانطور که در شکل بالا ملاحظه می کنید برای دور بیرونی شفت طراحی شدهاست. با ایجاد شیار در قسمت بیرونی شفت امکان نشستن خار روی شفت فراهم میگردد. از این نوع خار برای نگهداری قطعات روی کشوییهای شفتی استفاده میگردد.
استانداردهای DIN برای خار چشمی داخلی - Retaining Rings for Bores
-1981/DIN 472(D1300J)-1981.jpg)
خار چشمی داخلی دقیقا برعکس خار چشمی بیرونی عمل میکند این خار برای نشستن روی شیار ازداخل لوله طراحی شدهاست.
استانداردهای DIN برای خار سه گوشی (نعلی) - Radially Assembled Rings
خار سه گوش نعلی برای نشستن روی سطح شفت طراحی شده. این خار در صنایع مختلف کاربرد دارد مثلا در ساعتهای قدیمی میکانیکی وجود دارد حتی در خودروها مورد استفاده وسیع میباشد.
استانداردهای DIN برای خار رینگی - Wire Retainers
-1976/DIN 5417(M3200SP)-1976.jpg)
واشر واقعاً چه کاری انجام میدهد
واشر سادهترین قطعهی اتصال است و بیشترین سوءتفاهم را هم دارد. چهار کارکرد واقعیاش اینهاست:
- پخشکردن بار. نیروی زیر سر پیچ روی سطح کوچکی جمع است. واشر همان نیرو را روی سطح بزرگتری پخش میکند تا قطعه فرو نرود — در چوب، آلومینیوم و پروفیل جدارنازک این نقش حیاتی است.
- محافظت از سطح قطعه. مهره هنگام بستن میچرخد. بدون واشر، همین چرخش سطح قطعه را خط میاندازد و پوشش را میکند — و خراش در پوشش، نقطهی شروع خوردگی است.
- یکنواختکردن اصطکاک. واشر یک سطح نشیمن تمیز و تکرارپذیر میسازد. همین است که رابطهی گشتاور و پیشبار را پیشبینیپذیرتر میکند.
- پوشاندن سوراخ بزرگ. وقتی سوراخ قطعه برای جذب رواداری نصب بزرگ گرفته شده، واشر لبهی سوراخ را میپوشاند تا مهره روی لبه کار نکند.
سه اندازهی واشر تخت: کوچک، عادی، پهن
پرتکرارترین سؤال در خرید واشر این است که «واشر M10 چند است؟» — و پاسخ بستگی دارد به اینکه کدام استاندارد را میخواهید. سه ردهی اصلی وجود دارد و جدول زیر تفاوتشان را با دادههای تأییدشدهی کاتالوگ فنی تیتیبولت نشان میدهد:
| سایز | DIN 433 — قطر خارجی | DIN 125 — قطر خارجی | DIN 9021 — قطر خارجی | DIN 440 — قطر خارجی |
|---|---|---|---|---|
| M3 | 6 | 7 | 9 | — |
| M4 | 8 | 9 | 12 | — |
| M5 | 9 | 10 | 15 | 18 |
| M6 | 11 | 12 | 18 | 22 |
| M8 | 15 | 16 | 24 | 28 |
| M10 | 18 | 20 | 30 | 34 |
| M12 | 20 | 24 | 37 | 44 |
| M14 | 24 | 28 | 44 | 50 |
| M16 | 28 | 30 | 50 | 56 |
| M18 | 30 | 34 | 56 | 60 |
| M20 | 34 | 37 | 60 | 72 |
| M22 | — | 39 | — | 80 |
| M24 | 39 | 44 | 72 | 85 |
| M27 | — | 50 | — | 98 |
| M30 | 50 | 56 | 92 | 105 |
| M33 | — | 60 | — | 115 |
| M36 | 58 | 66 | 110 | 125 |
DIN 433 سری کوچک، DIN 125 سری عادی، DIN 9021 سری پهن و DIN 440 واشر گرد برای چوب. ردیف خالی یعنی آن سایز در دامنهی آن استاندارد نیست.
و ضخامتشان هم یکی نیست — که مهمتر از قطر است، چون سختی خمشی واشر را ضخامت تعیین میکند:
| سایز | DIN 433 — ضخامت s | DIN 125 — ضخامت s | DIN 9021 — ضخامت s | DIN 440 — ضخامت s |
|---|---|---|---|---|
| M3 | 0.5 | 0.5 | 0.8 | — |
| M4 | 0.5 | 0.8 | 1 | — |
| M5 | 1 | 1 | 1.2 | 2 |
| M6 | 1.6 | 1.6 | 1.6 | 2 |
| M8 | 1.6 | 1.6 | 2 | 3 |
| M10 | 1.6 | 2 | 2.5 | 3 |
| M12 | 2 | 2.5 | 3 | 4 |
| M14 | 2.5 | 2.5 | 3 | 4 |
| M16 | 2.5 | 3 | 3 | 5 |
| M18 | 2.5 | 3 | 4 | 5 |
| M20 | 3 | 3 | 4 | 6 |
| M22 | — | 3 | — | 6 |
| M24 | 4 | 4 | 5 | 6 |
| M27 | — | 4 | — | 6 |
| M30 | 4 | 4 | 6 | 6 |
| M33 | — | 5 | — | 8 |
| M36 | 5 | 5 | 8 | 8 |
دادهها از کاتالوگ فنی تأییدشدهی تیتیبولت.
راهنمای انتخاب:
- DIN 125 — پیشفرض عمومی؛ فلز روی فلز.
- DIN 433 — جایی که فضای شعاعی محدود است، مثل نشستن در خزینه یا کنار یک دیواره.
- DIN 9021 — جنس نرم یا سوراخ بزرگ.
- DIN 440 — سازههای چوبی؛ سوراخ نسبتاً بزرگ و قطر خارجی بسیار پهن. نسخهی مربعیاش DIN 436 است.
خانوادهی قفلکننده: چهار مکانیزم متفاوت
متن بالای صفحه چند نوع واشر قفلی را معرفی کرده. این چهار مکانیزم را از هم جدا نگه دارید، چون کارکردشان یکی نیست:
| استاندارد | شکل و مکانیزم | جای مناسب |
|---|---|---|
| DIN 127 | واشر فنری مارپیچ (شکافته)؛ با فنریت خودش نیروی بازگشتی میدهد | اتصالات سبک و کمپیشبار؛ در اتصال پیشتنیده اثرش محدود است |
| DIN 6796 | واشر فنری مخروطی (بشقابی)؛ کاسهای است و زیر بار تخت میشود | حفظ پیشبار در برابر واهلش و تغییر دما — قویترین گزینهی این جدول |
| DIN 6797 | واشر دندانهدار؛ دندانههای تیز در سطح قطعه فرو میرود | جلوگیری از چرخش در جنس نرمتر از دندانه |
| DIN 6798 | واشر آجدار (شعاعی)؛ آجهای شعاعی روی سطح چنگ میزند | مشابه ۶۷۹۷ با توزیع تماس متفاوت |
| DIN 2093 | فنر بشقابی (Belleville)؛ عضو فنری واقعی با منحنی بار مشخص | جایی که به یک فنر با سختی معین نیاز دارید، نه فقط ضد شلشدن |
در مقابل، DIN 6796 منطق دیگری دارد: این واشر یک عضو فنری با ضخامت و ارتفاع آزاد مشخص است و کارش جذب افت پیشبار است — وقتی قطعه نشست میکند یا دما تغییر میکند، واشر مخروطی بخشی از آن جابهجایی را با فنریت خودش میپوشاند و پیشبار کمتر افت میکند. جدول زیر ارتفاع آزاد و ضخامت را نشان میدهد؛ اختلاف این دو، همان «ذخیرهی فنری» است:
| سایز | قطر داخلی d1 | قطر خارجی d2 | ضخامت s | ارتفاع آزاد h (حداکثر) |
|---|---|---|---|---|
| M2 | 2.2 | 5 | 0.4 | 0.6 |
| M2.5 | 2.7 | 6 | 0.5 | 0.72 |
| M3 | 3.2 | 7 | 0.6 | 0.85 |
| M3.5 | 3.7 | 8 | 0.8 | 1.06 |
| M4 | 4.3 | 9 | 1 | 1.3 |
| M5 | 5.3 | 11 | 1.2 | 1.55 |
| M6 | 6.4 | 14 | 1.5 | 2 |
| M7 | 7.4 | 17 | 1.75 | 2.3 |
| M8 | 8.4 | 18 | 2 | 2.6 |
| M10 | 10.5 | 23 | 2.5 | 3.2 |
| M12 | 13 | 29 | 3 | 3.95 |
| M14 | 15 | 35 | 3.5 | 4.65 |
| M16 | 17 | 39 | 4 | 5.25 |
| M18 | 19 | 42 | 4.5 | 5.6 |
| M20 | 21 | 45 | 5 | 6.4 |
| M22 | 23 | 49 | 5.5 | 7.05 |
| M24 | 25 | 56 | 6 | 7.75 |
| M27 | 28 | 60 | 6.5 | 8.35 |
| M30 | 31 | 70 | 7 | 9.2 |
واشرهای دندانهدار و شرط کارکردنشان
متن بالای صفحه بهدرستی گفته که این واشرها با فرورفتن در سطح، اجازهی بازشدن نمیدهند — و همین جمله شرط کارکردشان را هم روشن میکند: واشر باید از قطعه سختتر باشد. دندانهی واشر روی فولاد سخت یا استنلس سختکاریشده فرو نمیرود و مکانیزم کار نمیکند.
سه پیامد عملی:
- یکبارمصرفاند. دندانهها با اولین بستن پهن میشوند. واشر بازشده باید عوض شود.
- سطح قطعه را آسیب میزنند. این عمدی است، ولی یعنی در سطوح نمایان یا پوششدار قابل استفاده نیستند — و در محیط خورنده، هر خراش یک نقطهی شروع خوردگی است.
- در جنس نرم بیاثرند. دندانه بهجای چنگزدن، صرفاً در جنس نرم فرو میرود و با کمی واهلش آزاد میشود.
در متن بالا از نوردلاک نام برده شده. آن خانواده مکانیزم متفاوتی دارد: دو واشر با سطوح شیبدار روی هم که زاویهی شیبشان از زاویهی گام رزوه بیشتر است؛ چرخش بازکننده بهجای شلشدن، جفت واشر را از هم باز میکند و کشش را بالا میبرد. این یک محصول اختصاصی است، نه یک استاندارد DIN.
واشرهای با کارکرد خاص
واشر اوریبدار
همانطور که متن صفحه توضیح داده، برای اتصالی است که سطح نشیمن زاویه دارد. نسخههای چهارگوشش DIN 434 (شیب ۸٪ برای مقاطع U) و DIN 435 (شیب ۱۴٪ برای مقاطع I) هستند که جدول ابعاد تأییدشدهشان در صفحهی واشرهای مربعی منتشر شده. این دو با هم قابل تعویض نیستند.
واشر سوراخمربعی
برای پیچهای گردنچهارگوش و شفتهای چهارگوش. نقشش هم پخش بار است و هم مهار چرخش.
واشر لبهدار
زبانهای دارد که پس از بستن روی وجه مهره یا لبهی قطعه خم میشود و چرخش را مکانیکی میبندد. بین راهحلهای قفل، این از همه قطعیتر است چون به اصطکاک وابسته نیست — به قیمت اینکه یکبارمصرف است و باز کردنش وقت میبرد.
واشر آببندی
متن صفحه دو کاربرد متفاوت را کنار هم آورده. تفکیکشان مهم است: واشر آببند پیچ سرمتهای (فلز + لایهی EPDM) برای سقف و دیوار فلزی است و جزئیاتش در صفحهی پیچهای سرمتهای آمده. آنچه در بدنهی سیلندر به «پولکی» شناخته میشود، درپوش انبساط است و قطعهی دیگری با کارکرد دیگری است.
واشر ضخیم DIN 7349
واشری با ضخامت غیرمعمول که برای کاربردهای خاص و از جمله همراه پینهای فنری تعریف شده. جایی که واشر معمولی زیر بار خم میشود، این گزینه بهجای بزرگترکردن قطر، ضخامت را بالا میبرد.
خارهای نگهدارنده: سه خانواده، سه جهت نصب
بخش دوم این صفحه به خارها اختصاص دارد و منطق تفکیکشان جهت نصب است:
- خار چشمی بیرونی (DIN 471) — در شیاری روی شفت مینشیند و محوری از سر شفت عبور میکند. سایزش قطر شفت است.
- خار چشمی داخلی (DIN 472) — در شیاری داخل سوراخ مینشیند. سایزش قطر سوراخ است.
- خار نعلی (DIN 6799) — از پهلو و شعاعی روی شیار سوار میشود و به آزاد بودن سر شفت نیاز ندارد. سایزش قطر ته شیار است — نه قطر شفت. جزئیات در صفحهی خار سه گوشی (نعلی).
در خار چشمی بیرونی، عددی که در طراحی بیشترین اهمیت را دارد قطر شیار است، چون هم نشست خار را تعیین میکند و هم سطح مقطع باقیماندهی شفت را. نمونهای از دادههای تأییدشدهی DIN 471:
| قطر شفت d1 | قطر شیار d2 | ضخامت خار s | عرض مقطع b | قطر داخلی آزاد d3 |
|---|---|---|---|---|
| 5 | 4.8 | 0.6 | 1.1 | 4.7 |
| 8 | 7.6 | 0.8 | 1.5 | 7.4 |
| 10 | 9.6 | 1 | 1.8 | 9.3 |
| 12 | 11.5 | 1 | 1.8 | 11 |
| 16 | 15.2 | 1 | 2.2 | 14.7 |
| 20 | 19 | 1.2 | 2.6 | 18.5 |
| 25 | 23.9 | 1.2 | 3 | 23.2 |
| 30 | 28.6 | 1.5 | 3.5 | 27.9 |
| 40 | 37.5 | 1.75 | 4.4 | 36.5 |
| 50 | 47 | 2 | 5.1 | 45.8 |
| 60 | 57 | 2 | 5.8 | 55.8 |
| 80 | 76.5 | 2.5 | 7.4 | 74.5 |
| 100 | 96.5 | 3 | 9 | 94.5 |
این استاندارد ۸۶ سایز از قطر ۳ تا ۳۰۰ میلیمتر را پوشش میدهد؛ جدول بالا نمونه است. برای سایز مورد نظرتان استعلام بگیرید.
جنس، سختی و هماهنگی با اتصال
دو قاعدهی هماهنگی که بیشترین اثر عملی را دارند:
- سختی واشر با کلاس پیچ. واشر نرم زیر پیچ کلاس ۱۰٫۹ فرو میرود و پیشبار افت میکند. برای کلاسهای بالا، واشر سختکاریشده لازم است — منطقی که در اتصالات سازهای پیشتنیده با واشر مخصوص HV دنبال میشود.
- همجنس بودن با پیچ و مهره. واشر فولادی میان پیچ و قطعهی استنلس، در محیط مرطوب زوج گالوانیکی میسازد. سه جزء اتصال باید از یک خانواده انتخاب شوند.
و در پوشش: گالوانیزه گرم لایهی ضخیمی میگذارد و در واشرهای نازک و ریز میتواند سوراخ را تنگ کند؛ در آن سایزها گالوانیزه سرد یا استنلس انتخاب بیدردسرتری است.
راهنمای سفارش
- شماره استاندارد — DIN 125، 433، 9021، 440 و … با هم قابل تعویض نیستند.
- سایز — و در خارها، توجه کنید که مبنای سایز در هر خانواده فرق دارد.
- جنس — فولاد، فولاد سختکاریشده، فولاد فنر، استنلس A2 یا A4.
- پوشش — هماهنگ با بقیهی اجزای اتصال.
- مقدار و زمانبندی تحویل.
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تیتیبولت تماس بگیرید.
سوالات متداول
واشر تخت از باز شدن پیچ جلوگیری میکند؟
خیر. آنچه اتصال را نگه میدارد پیشبار کافی است. واشر تخت بار را پخش میکند و سطح قطعه را حفظ میکند.
فرق DIN 125 و DIN 9021 چیست؟
قطر خارجی و ضخامت. DIN 125 سری عادی است و DIN 9021 سری پهن، برای جنس نرم یا سوراخ بزرگ. جدول مقایسه در همین صفحه آمده است.
آیا واشر فنری مارپیچ مؤثر است؟
در اتصال با پیشبار کامل، اثرش محدود است چون زیر پیشبار تخت میشود. در اتصالات کمپیشبار یا بدون کنترل گشتاور مفید است.
کدام واشر برای حفظ پیشبار بهتر است؟
واشر فنری مخروطی DIN 6796. یک عضو فنری واقعی با ارتفاع آزاد مشخص است و بخشی از افت پیشبار ناشی از نشست و تغییر دما را جبران میکند.
شرط کارکردن واشر دندانهدار چیست؟
واشر باید از قطعه سختتر باشد تا دندانهها در سطح فرو بروند. روی فولاد سخت بیاثر است و در جنس نرم با کمی واهلش آزاد میشود.
فرق خار چشمی بیرونی، داخلی و نعلی چیست؟
جهت نصب و مبنای سایز. DIN 471 روی شفت و سایزش قطر شفت؛ DIN 472 داخل سوراخ و سایزش قطر سوراخ؛ DIN 6799 از پهلو و سایزش قطر ته شیار.
واشر سختکاریشده چه زمانی لازم است؟
وقتی پیچ کلاس بالا (۱۰٫۹ و بالاتر) است. واشر نرم زیر آن فرو میرود و پیشبار افت میکند.
-1981/DIN 6799(D1500RA)-1981.jpg)