واشرهای آب‌بندی برای جلوگیری از خروج مایعات از درون ماشین آلات صنعتی استفاده میشود. به عنوان مثال واشر پولکی در سیلندر خودرو‌ها به منظور جلوگیری از ترک برداشتن سیلندر در اثر بروز یخ زدگی درون محوطه آب سیلند در فصل زمستان یا کشور‌های سرد سیر مورد استفاده قرار میگیرد. واشرهای آب‌بندی دیگری که به ظاهر شبیه واشرهای سوراخ دار معمولی است برای آب‌بندی محل‌های خروج روقن که به وسیله پیچ های مخصوص از خروج روغن جلوگیری میکنند مورد استفاده قرار میگیرد. این واشرها عموماً از جنس مس ساخته میشوند به این دلیل که ضریب انبساط بالایی دارد بعد از گرم شدن موتور و بالا رفتن دمای واشر حجم واشر افزایش پیدا میکند و همین امر باعث میود که عمل آب‌بندی به بهترین شکل ممکن انجام شود. جنس واشرهای پولکی از آهن معمولی میباشد و در برخی از موارد از فولاد‌های فنری تولید میشود. واشرهای آب بندی در سایز‌های متنوع تولید و مورد مصرف قرار میگیرد. روش تولید این واشرها به وسیله پرس سمبه ماتریس و پرس‌های هیدرولیک تا ۵۰ تن میباشد. واشرهای پولکی بیشتر در صنایع موتوریی مورد استفاده قرار میگیرند و به عنوان یک سوپاپ اطمینان در جهت امن نگه داشتن سیستم‌های مکانیکی مصرف میشود. واشرهای آب‌بندی یکبار مصرف بوده و بعد از بازکردن و یا خارج کردن از محل آن بهتر است از واشر جدید استفاده گردد.
| DIN 443-1970 | DIN 443-2011 | DIN 470-2008 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 470-2011 | DIN 7603A-2001 | DIN 86039-2000 |
 |  |  |
| DIN 988(P)-1990 | DIN 988(S)-1990 | |
-1990/DIN 988(P)-1990.jpg) | -1990/DIN 988(S)-1990.jpg) |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 4431970 | — | — |
| DIN 4432011 | — | — |
| DIN 4702008 | — | — |
| DIN 4702011 | — | — |
| DIN 7603 | — | — |
| DIN 860392000 | — | — |
| DIN 988 | — | — |
نکته‌ی انتخاب
واشر بار را روی سطح بزرگ‌تری پخش میکند و از سطح قطعه در برابر چرخش مهره محافظت میکند. سه چیز را در انتخابش ببینید: قطر خارجی متناسب با جنس قطعه، سختی متناسب با کلاس پیچ، و هم‌جنس بودن با پیچ و مهره برای پرهیز از خوردگی گالوانیکی.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
دو اصلاح در متن بالا
اصلاح ۲ — واشر پولکی: درپوش‌های فلزی دیواره‌ی بلوک موتور (که در متن «واشر پولکی» نامیده شده‌اند) در اصل برای بستن سوراخ‌هایی ساخته شده‌اند که از ریخته‌گری بلوک باقی می‌مانند — سوراخ‌هایی که ماسه‌ی قالب از آن‌ها بیرون آورده میشود. اینکه در یخ‌زدگی گاهی بیرون می‌زنند و بلوک را نجات می‌دهند، یک اثر جانبی است، نه کارکرد طراحی‌شده. تنها محافظ واقعی موتور در برابر یخ‌زدگی، ضدیخ با غلظت درست است.
واشر آب‌بندی چطور کار میکند
هر آب‌بندی فلزی بر یک اصل استوار است: بین دو سطح، مسیری برای سیال نماند. سطوح فلزی هرچقدر هم صاف باشند، زیر ذره‌بین ناهموارند و سیال از همین ناهمواری‌ها راه پیدا میکند. واشر آب‌بندی ماده‌ای نرم‌تر از دو سطح است که زیر فشار پیچ، این ناهمواری‌ها را پر میکند. سه خانواده‌ی رایج:
| نوع | سازوکار | نکته |
|---|---|---|
| حلقه‌ی مسی یا آلومینیومی (DIN 7603) | تغییر شکل دائمی فلز نرم | یک‌بارمصرف؛ مس برای دمای بالاتر، آلومینیوم برای فشار و دمای کمتر |
| واشر فلزی با لاستیک چسبیده | حلقه‌ی لاستیکی داخل یک حلقه‌ی فولادی فشرده میشود | گشتاور کمتر لازم دارد؛ به دما و سازگاری لاستیک با سیال حساس است |
| واشر لاستیکی یا الیافی تخت | فشرده شدن ماده‌ی نرم | برای فشار کم؛ با زمان خزش میکند و نیرو از دست می‌رود |
در بیشتر پیچ‌های تخلیه‌ی روغن و اتصالات هیدرولیک و سوخت، حلقه‌ی مسی یا آلومینیومی به کار می‌رود. این حلقه‌ها ارزان‌اند و قابل‌اعتماد، به شرطی که هر بار نو شوند.
چرا واشر مسی را دوباره به کار نبریم
مس هنگام تغییر شکل کارسخت میشود. واشری که یک بار زیر پیچ له شده، دیگر نرم نیست و شکل سطح قبلی را به خود گرفته است. اگر دوباره استفاده شود:
- برای آب‌بندی دوباره به گشتاور بیشتری نیاز دارد — و این گشتاور اضافه معمولاً رزوه‌ی کارتل یا بدنه‌ی آلومینیومی را هرز میکند.
- شیارهای جای قبلی روی واشر با سطح روبه‌رو هم‌راستا نیستند و مسیر نشتی می‌سازند.
- نشتی قطره‌ای بعد از چند روز ظاهر میشود، نه بلافاصله.
در کارگاه‌هایی که واشر نو در دسترس نیست، گاهی واشر مسی را با گرم‌کردن تا سرخ شدن و سرد کردن دوباره نرم (آنیل) میکنند. این کار ممکن است، ولی واشر نو ارزان‌تر از هر نشتی است.
سطح آب‌بندی و گشتاور
- سطح نشیمنگاه باید تمیز و بی‌خط باشد. خراش عرضی روی سطح — مثلاً از واشر قدیمی که با پیچ‌گوشتی کنده شده — مسیر نشتی مستقیمی است که هیچ واشری آن را کامل نمی‌بندد.
- واشر قدیمی را حتماً بردارید. واشر قدیمی گاهی به سطح می‌چسبد و دیده نمی‌شود؛ دو واشر روی هم، پیچ را کج می‌نشاند و نشتی میکند.
- گشتاور مشخص. گشتاور کم آب‌بندی نمی‌کند و گشتاور زیاد رزوه را در بدنه‌های آلومینیومی هرز میکند. گشتاور پیچ تخلیه در دستورالعمل سازنده آمده است.
- اندازه‌ی واشر: قطر داخلی باید با ساق پیچ و قطر خارجی با سطح نشیمنگاه بخواند. واشر بزرگ‌تر از نشیمنگاه، لبه‌اش آزاد است و فشار لازم را نمی‌گیرد.
همه‌ی حلقه‌های این فهرست آب‌بند نیستند
فهرست این صفحه چند استاندارد را کنار هم آورده است که کارکردشان یکی نیست:
- DIN 7603 حلقه‌های آب‌بندی فلزی است — همان حلقه‌های مسی و آلومینیومی بالا.
- DIN 443 به درپوش‌های فلزی مربوط است که سوراخ را می‌بندند — همان خانواده‌ای که «واشر پولکی» نامیده شده.
- DIN 988 حلقه‌های فاصله‌انداز (شیم) و حلقه‌های تکیه‌گاهی است. کار این حلقه‌ها تنظیم لقی محوری در بلبرینگ‌ها و شفت‌هاست، نه آب‌بندی؛ ضخامتشان دقیق است تا بشود با چند حلقه، فاصله را تا دهم میلی‌متر تنظیم کرد.
هنگام سفارش، کاربرد را بنویسید؛ «واشر DIN 988» برای بستن نشتی روغن کار نمی‌کند.
نشتی پس از تعویض: عیب‌یابی
اگر پس از تعویض واشر هنوز نشتی هست، ترتیب بررسی معمولاً این است: اول، آیا واشر قدیمی کامل برداشته شده؟ دوم، آیا سطح نشیمنگاه خراش یا ضربه دارد؟ سوم، آیا اندازه‌ی واشر با پیچ و نشیمنگاه جور است؟ و چهارم، آیا رزوه‌ی بدنه سالم است — پیچی که به گشتاور نمی‌رسد و مدام می‌چرخد، رزوه‌ی هرزشده دارد و هیچ واشری آن را آب‌بند نمی‌کند. در این حالت تعمیر رزوه (مثلاً با مغزی رزوه‌دار یا پیچ تعمیری بزرگ‌تر) لازم است، نه واشر ضخیم‌تر.
انتخاب جنس بر اساس سیال و دما
- روغن موتور و گیربکس: حلقه‌ی مسی یا آلومینیومی، بسته به توصیه‌ی سازنده.
- سوخت و ترمز: حلقه‌ی مسی در اتصالات بانجو رایج است؛ دو حلقه، یکی در هر طرف اتصال.
- آب و ضدیخ: واشر لاستیکی یا لاستیک‌دار؛ به سازگاری لاستیک با ضدیخ توجه کنید.
- بخار و دمای بالا: لاستیک معمولی در دمای بالا سخت و ترد میشود؛ حلقه‌ی فلزی یا مواد مخصوص دمای بالا لازم است.
و مثل همه‌ی اتصالات، جنس واشر با پیچ و بدنه باید سازگار باشد تا خوردگی گالوانیک رخ ندهد. برای اصول کلی واشرها، واشر و استانداردهای DIN برای واشرها را ببینید.
جمع‌بندی
واشر آب‌بندی با پر کردن ناهمواری‌های سطح کار میکند، نه با انبساط حرارتی. حلقه‌ی مسی و آلومینیومی با تغییر شکل دائمی آب‌بندی میکنند و باید هر بار نو شوند؛ سطح نشیمنگاه باید تمیز باشد و گشتاور مشخص. و همه‌ی حلقه‌های این فهرست آب‌بند نیستند: DIN 988 حلقه‌ی تنظیم فاصله است و DIN 443 درپوش.
سوالات متداول
واشر مسی چطور آب‌بندی میکند؟
مس آنیل‌شده نرم است و زیر فشار پیچ تغییر شکل دائمی می‌دهد و ناهمواری‌های سطح را پر میکند.
آیا می‌توان واشر مسی پیچ تخلیه‌ی روغن را دوباره استفاده کرد؟
توصیه نمی‌شود؛ مس پس از تغییر شکل کارسخت میشود و برای آب‌بندی دوباره گشتاور بیشتری می‌خواهد که ممکن است رزوه را هرز کند.
آیا درپوش بلوک موتور جلوی ترکیدن آن در یخ‌زدگی را میگیرد؟
قابل اتکا نیست. این درپوش‌ها برای بستن سوراخ‌های ریخته‌گری ساخته شده‌اند؛ تنها محافظ واقعی، ضدیخ با غلظت درست است.
DIN 988 واشر آب‌بندی است؟
خیر؛ حلقه‌ی فاصله‌انداز و تکیه‌گاهی برای تنظیم لقی محوری است.
واشر آلومینیومی یا مسی؟
مس برای دمای بالاتر مناسب‌تر است؛ آلومینیوم برای فشار و دمای کمتر. توصیه‌ی سازنده‌ی قطعه را دنبال کنید.