پرچ نیمه پر چکشی استوانه ای فلزی و تو پر با سر خالی است که گل پرچ در شکل‌های گوناگون ساخته می‌شود. این پرچ برای کارهای سنگین و نصب آسان طراحی شده‌است. برای ایجاد اتصال دایم و محکم می‌توانیم از این پرچ‌ها استفاده کنیم.
| DIN 6791-2011 | DIN 6791-1993 | DIN 6434-1984 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 6792-2011 | DIN 6792-1993 | DIN 6791-2012 |
 |  |  |
| DIN 7338(B)-2011 | DIN 7338(B)-1993 | DIN 6792-2012 |
-2011/DIN 7338(B)-2011.jpg) | -1993/DIN 7338(B)-1993.jpg) |  |
| DIN 7339-1993 | DIN 7338(C)-2011 | DIN 7338(C)-1993 |
 | -2011/DIN 7338(C)-2011.jpg) | -1993/DIN 7338(C)-1993.jpg) |
| DIN 7340-2011 | DIN 7340-1993 | DIN 7339-2011 |
 |  |  |
| DIN 7341-1977 | ||
 |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 67912011 | — | — |
| DIN 67911993 | — | — |
| DIN 64341984 | — | — |
| DIN 67922011 | — | — |
| DIN 67921993 | — | — |
| DIN 67912012 | — | — |
| DIN 7338 | — | — |
| DIN 67922012 | — | — |
| DIN 73391993 | — | — |
| DIN 73402011 | — | — |
| DIN 73401993 | — | — |
| DIN 73392011 | — | — |
| DIN 73411977 | — | — |
نکته‌ی انتخاب
پرچ اتصال دائمی ایجاد می‌کند و برای باز شدن طراحی نشده. در انتخاب، ضخامت مجموعه‌ی قطعات (Grip) و قطر سوراخ تعیین‌کننده است، نه فقط قطر پرچ.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
پرچ نیمه‌توخالی دقیقاً چیست
توضیح بالا کمی گیج‌کننده است، پس از اول شروع کنیم. پرچ نیمه‌توخالی (Semi-tubular) پرچی است که ساقش توپر است ولی انتهای آن یک حفره‌ی کم‌عمق دارد. عمق این حفره معمولاً از قطر پرچ کمتر است. در پرچ توخالی (Tubular) حفره عمیق‌تر است یا کل پرچ از لوله ساخته شده. این حفره همه‌چیز را عوض می‌کند:
- برای شکل‌دادن سر دوم، فقط لبه‌ی نازک حفره باید باز و برگردانده شود — نه کل مقطع توپر ساق. پس نیروی لازم به‌مراتب کمتر از پرچ توپر است.
- نیروی کم یعنی قطعات حساس آسیب نمی‌بینند: چرم، پلاستیک، لنت، ورق نازک و قطعات الکترونیکی را می‌شود پرچ کرد بی‌آنکه له شوند.
- نیروی کم یعنی سرعت: دستگاه پرچ خودکار در هر ضربه یک پرچ را تغذیه و شکل می‌دهد. همین است که این پرچ در تولید انبوه لوازم خانگی، کیف و کفش، قفل و لولا رایج است.
| روش | باز شدن | نکته‌ی اصلی | جای مناسب |
|---|---|---|---|
| پرچ | فقط با تخریب | گرما به قطعه نمی‌دهد؛ جنس‌های ناهمگون را هم به هم وصل می‌کند | ورق‌های نازک، آلومینیوم، اتصال‌هایی که نباید شل شوند |
| پیچ و مهره | بارها | نیروی پیش‌تنیدگی قابل کنترل؛ نیاز به دسترسی از دو طرف یا رزوه در قطعه | اتصال‌هایی که باید باز و بسته شوند |
| جوش | فقط با تخریب | اتصال یکپارچه ولی حرارت، تنش پسماند و تغییر خواص ناحیه‌ی جوش | فولادهای جوش‌پذیر، اتصال‌های آب‌بند |
پرچ به‌عنوان محور: اتصالی که عمداً می‌چرخد
یکی از کاربردهای ویژه‌ی پرچ نیمه‌توخالی، اتصالی است که نباید سفت باشد. تیغه‌های قیچی، بازوهای لولا، زنجیرهای سبک و اهرم‌های کوچک با پرچی بسته می‌شوند که نقش محور را دارد. پرچ توپر به‌سختی این کار را می‌کند، چون کوبیدنش ساق را باد می‌کند و قطعات را قفل می‌کند. در پرچ نیمه‌توخالی، نیروی دستگاه طوری تنظیم می‌شود که سر دوم شکل بگیرد ولی قطعات هنوز بتوانند بچرخند. این تنظیم ظریف است: کمی بیشتر، اتصال سفت می‌شود؛ کمی کمتر، سر دوم شل می‌ماند و پرچ درمی‌آید.
پرچ لنت ترمز و کلاچ
در فهرست این صفحه DIN 7338 آمده است که به پرچ‌های لنت ترمز و کلاچ اختصاص دارد. این پرچ‌ها معمولاً از فلزهای نرم مثل مس، برنج یا آلومینیوم ساخته می‌شوند و در لنت خزینه‌دار فرو می‌روند تا سرشان پایین‌تر از سطح اصطکاکی بماند. یک نکته‌ی ایمنی در همین طراحی نهفته است:
استانداردهای این فهرست به زبان ساده
فهرست بالا با سال‌های مختلف تکرار شده است، ولی در اصل چند خانواده بیشتر نیست:
| استاندارد | شکل کلی | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| DIN 6791 / DIN 6792 | پرچ نیمه‌توخالی با دو شکل سر | ورق‌کاری سبک، لولا، قطعات مونتاژی |
| DIN 7338 | پرچ لنت ترمز و کلاچ | اتصال لنت به کفشک یا صفحه |
| DIN 7339 | پرچ توخالی یک‌تکه که از نوار کشیده می‌شود | قطعات سبک، الکتریکی |
| DIN 7340 | پرچ توخالی ساخته‌شده از لوله | جایی که حفره‌ی سرتاسری لازم است |
| DIN 7341 | پین پرچی (میله‌ی بی‌سر که دو سرش شکل می‌گیرد) | محورها و اتصال‌های بی‌سر |
سال‌های تکراری در فهرست، ویرایش‌های مختلف یک استاندارد است. ویرایش جدیدتر گاهی بازه‌ی سایز، جنس‌ها یا روش علامت‌گذاری را تغییر داده؛ هنگام سفارش، اگر نقشه ویرایش خاصی را خواسته، همان را ذکر کنید.
طول پرچ نیمه‌توخالی و عمق حفره
در پرچ توپر، فلز اضافه‌ی ساق به سر تبدیل می‌شود. در نیمه‌توخالی، لبه‌ی حفره است که به سر تبدیل می‌شود، پس رابطه‌ی طول با ضخامت قطعات ظریف‌تر است:
- اگر پرچ خیلی کوتاه باشد، حفره هنوز داخل سوراخ است و لبه‌ی کافی برای برگرداندن بیرون نمی‌ماند؛ سر دوم ضعیف می‌شود.
- اگر خیلی بلند باشد، بخش توپر ساق هم باید شکل بگیرد؛ نیرو ناگهان بالا می‌رود و قطعات حساس آسیب می‌بینند.
- عمق حفره بخشی از مشخصات پرچ است، نه جزئیات تولید. دو پرچ با قطر و طول یکسان ولی عمق حفره‌ی متفاوت، در یک دستگاه رفتار متفاوت دارند.
شکل ابزار زیر پرچ (سنبه‌ی برگرداننده) هم مهم است: سنبه باید با قطر و شکل حفره جور باشد تا لبه یکنواخت به بیرون باز شود و گلبرگ‌گلبرگ ترک نخورد.
اشتباهات رایج
- استفاده از پرچ نیمه‌توخالی در اتصال سازه‌ای پربار. این پرچ برای بارهای سبک و متوسط است؛ برای برش سنگین، پرچ توپر یا پیچ لازم است.
- جایگزین‌کردن پرچ لنت نرم با پرچ فولادی. پرچ فولادی در صورت تماس، کاسه یا دیسک را به‌شدت آسیب می‌زند.
- تنظیم نکردن دستگاه با تغییر ضخامت قطعه. ضخامت ورق یا چرم در هر محموله کمی فرق دارد؛ نیرو یا طول پرچ باید همراه آن تنظیم شود.
- یکی گرفتن پرچ توخالی با پرچ کور. پرچ توخالی از دو طرف دسترسی می‌خواهد؛ اگر فقط یک طرف در دسترس است، پرچ کور لازم است.
دستگاه پرچ: ضربه‌ای یا غلتکی
پرچ نیمه‌توخالی به دو روش اصلی شکل داده می‌شود و انتخاب بین آن‌ها به قطعه بستگی دارد، نه فقط به پرچ:
- پرچ ضربه‌ای یا پرسی: سنبه با یک ضربه یا یک کورس پرس، لبه‌ی حفره را باز و برمی‌گرداند. سریع و ساده است و در تولید انبوه با تغذیه‌ی خودکار پرچ رایج است. در عوض، همه‌ی نیرو در یک لحظه به قطعه وارد می‌شود؛ برای قطعات ترد یا نازک ممکن است زیاد باشد.
- پرچ غلتکی (مداری یا شعاعی): سنبه با زاویه‌ی کمی کج است و روی لبه‌ی پرچ می‌چرخد، طوری که در هر لحظه فقط بخش کوچکی از لبه زیر فشار است. فلز به‌تدریج شکل می‌گیرد و نیروی محوری کل به‌مراتب کمتر از روش ضربه‌ای است. سر دوم صاف‌تر و یکنواخت‌تر درمی‌آید و قطعات حساس کمتر آسیب می‌بینند. این روش کندتر است ولی برای اتصال‌های چرخان مثل لولا و اهرم، کنترل بهتری روی سفتی اتصال می‌دهد.
در هر دو روش، قطعه باید روی تکیه‌گاهی بنشیند که درست زیر سر اول پرچ را نگه دارد. تکیه‌گاه نادرست باعث می‌شود نیرو به‌جای شکل‌دادن سر دوم، قطعه را خم کند.
جنس و پوشش پرچ نیمه‌توخالی
چون این پرچ‌ها با نیروی کم شکل می‌گیرند، معمولاً از فلزهای شکل‌پذیر ساخته می‌شوند: فولاد کم‌کربن، برنج، مس و آلومینیوم. برای انتخاب، همان قاعده‌ی سازگاری با قطعه برقرار است که در پرچ توپر توضیح داده شد: پرچ هم‌جنس یا سازگار با قطعه، تا در حضور رطوبت خوردگی گالوانیک رخ ندهد. پرچ فولادی معمولاً آبکاری روی یا نیکل دارد؛ این پوشش باید آن‌قدر انعطاف داشته باشد که هنگام باز شدن لبه ترک نخورد و پوسته نشود — پوشش ترک‌خورده روی لبه‌ی پرچ، اولین جایی است که زنگ‌زدگی از آن شروع می‌شود.
جمع‌بندی
پرچ نیمه‌توخالی و توخالی همان کار پرچ توپر را با نیروی بسیار کمتر انجام می‌دهند، و همین آن‌ها را برای قطعات حساس، تولید انبوه و اتصال‌های چرخان مناسب می‌کند. در عوض، ظرفیت باربری کمتری دارند و رابطه‌ی طول، ضخامت قطعه و عمق حفره باید دقیق باشد. نمای کلی خانواده‌ی پرچ‌ها در استانداردهای DIN برای پرچ‌ها آمده است.
سوالات متداول
تفاوت پرچ نیمه‌توخالی و توپر چیست؟
نیمه‌توخالی در انتهای ساق حفره‌ای کم‌عمق دارد و فقط لبه‌ی آن شکل می‌گیرد؛ پس نیروی بسیار کمتری لازم دارد ولی ظرفیت باربری کمتری هم دارد.
چرا در قیچی و لولا از پرچ نیمه‌توخالی استفاده می‌شود؟
چون می‌شود آن را طوری بست که سر دوم شکل بگیرد ولی قطعات هنوز بچرخند؛ پرچ نقش محور را دارد.
پرچ لنت ترمز از چه جنسی است؟
معمولاً فلز نرم مثل مس، برنج یا آلومینیوم، تا در صورت تماس با کاسه یا دیسک آسیب کمتری بزند.
آیا پرچ توخالی از یک طرف قابل نصب است؟
خیر. پرچ توخالی از دو طرف دسترسی می‌خواهد؛ برای نصب از یک طرف پرچ کور به کار می‌رود.