استانداردهای DIN برای پرچ ها

استانداردهای DIN برای پرچ‌های توپر - Solid Rivets

پرچ تو پر از جمله پرچهایی هست که بار زیادی روی آن وارد می‌شود. نحوه نصب آن هم به این گونه است که این پرچ‌ها بعد از نصب شدن درمحل با کوبیده شدن و پخ کردن سر پرچ آن را در جای خود محکم می‌کند. پرچ توپر یک بار مصرف است و اگر لازم باشد این اتصال باز شود دیگر این پرچ مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

استانداردهای DIN برای پرچ‌های نیمه پر Tubular Semi-Tubular Rivets

از آنجایی که پخ زنی پرچ تو پر کمی سخت است از پرچ نیمه پر هم می‌توان بجای پرچ توپر بهره برد. پرچ نیمه پر پرچی است که در ابتدای آن حفره ای وجود دارد به این علت که سر پرچ به راحتی پخ بخورد. پین‌های نیمه پر عموما از جنس آهن نرم ساخته می‌شود و در موارد مصرف سبک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استانداردهای DIN برای پرچ‌های کور Blind Rivets

این نوع پرچ بسیار پرکاربرد است. پرچ کور به وسیله دستگاه پرچ زن می‌تواند به سرعت این پرچ را در جای خود محکم کند. این دستگاه هم بادی و هم دستی است. پرچ کور استاندارد‌های متنوعی دارد این نوع پرچ بسیار پرکاربرد است در کانکس‌سازی در ساختمان‌سازی و خیلی جاهای دیگر برای اتصال ورق‌های نازک گالوانیزه به سازه مورد استفاده فراوان است. پرچ کور از جنس آلومینیوم در شکل‌های استاندارد برای استفاده در مکانهای مختلف طراحی شده‌است.

پرچ کجا از پیچ بهتر است؟

پرچ اتصال دائمی می‌سازد و همین، هم مزیتش است و هم محدودیتش. چهار موقعیت هست که پرچ انتخاب بهتری از پیچ و مهره است:

• دسترسی از یک طرف. پرچ کور از یک سمت بسته می‌شود و پشت قطعه لازم نیست باز باشد — مزیتی که در پروفیل بسته، کانال هوا و کانکس تعیین‌کننده است.
• ورق نازک. ورقی که ضخامتش برای چند دور رزوه کافی نیست، برای پرچ مناسب است.
• مقاومت ذاتی به شل‌شدن. پرچ بعد از شکل‌گیری، مکانیزمی برای بازشدن ندارد؛ نه گشتاوری هست که افت کند، نه رزوه‌ای که بلرزد.
• سرعت و هزینه در تعداد زیاد. پرچ‌زنی یک حرکت است و به گشتاورسنج و کنترل پیش‌بار نیاز ندارد.

در مقابل، هرجا قطعه باید باز شود یا اتصال نیاز به پیش‌بار کنترل‌شده دارد، پیچ و مهره انتخاب درست است. پرچ را برای بازکردن باید سوراخ کرد و این یعنی قطعه هم آسیب می‌بیند.

گرفتن اندازه: قطر مهم است، گریپ حیاتی است

در سفارش پرچ، تقریباً همه قطر را می‌گویند و بسیاری گریپ را از یاد می‌برند. گریپ (Grip Range) یعنی محدوده‌ی مجموع ضخامت قطعاتی که پرچ می‌تواند به هم ببندد و مهم‌ترین عدد این قطعه است:

• گریپ کمتر از ضخامت واقعی — پرچ نمی‌تواند در پشت قطعه شکل بگیرد؛ اتصالی ساخته نمی‌شود یا ناقص می‌ماند.
• گریپ بیشتر از ضخامت واقعی — بدنه‌ی پرچ در فضای خالی بیش از حد جمع می‌شود و سر پشتی بدشکل و نامتقارن در می‌آید.

متغیر دوم، قطر سوراخ است. سوراخ باید کمی از پرچ بزرگ‌تر باشد تا پرچ وارد شود، ولی نه آن‌قدر که بدنه پیش از پرکردن سوراخ شکل بگیرد. سوراخ گشاد، پرچی می‌سازد که در سوراخ لق است و بار برشی را با جابه‌جایی منتقل می‌کند — یعنی اتصال از روز اول حرکت دارد.

سه خانواده و جای هر کدام

پرچ توپر

همان‌طور که در متن بالا آمده، پرچ توپر بار بیشتری تحمل می‌کند و با کوبیدن و پخ‌کردن سرش در محل شکل می‌گیرد. قدیمی‌ترین شکل پرچ است و همچنان جایی که ظرفیت بالا و دوام طولانی لازم است — سازه‌های سنگین سنتی، بدنه‌ی هوایی، اتصالات تحت ارتعاش دائم — استفاده می‌شود. عیبش این است که به دسترسی دوطرفه و به ابزار کوبنده نیاز دارد.

پرچ نیمه‌توپر

حفره‌ای در انتها دارد تا پخ‌زنی راحت‌تر انجام شود. نیروی شکل‌دهی کمتری می‌خواهد و در کاربردهای سبک‌تر جای پرچ توپر را می‌گیرد.

پرچ کور

پرکاربردترین شکل امروزی. از یک بدنه‌ی لوله‌ای و یک میله‌ی کششی (مندرل) ساخته شده. دستگاه پرچ‌زن مندرل را می‌کشد، سر مندرل بدنه را از پشت جمع و پهن می‌کند و بعد مندرل از نقطه‌ی طراحی‌شده‌اش می‌شکند. تمام کار از یک طرف انجام می‌شود.

ابعاد پرچ کور سرگرد DIN 7337

جدول زیر از داده‌های تأییدشده‌ی کاتالوگ فنی تی‌تی‌بولت استخراج شده است. توجه کنید که این جدول قطر بدنه و قطر سر را می‌دهد؛ گریپ و طول برای هر قطر، مجموعه‌ای از مقادیر است که در سفارش باید جداگانه مشخص شود.

جنس پرچ: مسئله‌ای که فراتر از استحکام است

پرچ باید برای شکل‌گرفتن تغییر شکل‌پذیر باشد، پس در جنس‌های نرم‌تر ساخته می‌شود. متداول‌ترین ترکیب‌ها:

• بدنه آلومینیوم با مندرل فولادی — ارزان، سبک و پرمصرف در پوشش ساختمانی و کانال‌سازی.
• بدنه و مندرل فولادی — ظرفیت بالاتر.
• استنلس — محیط خورنده و جایی که زنگ پذیرفته نیست.
• مس و برنج — کاربردهای خاص و تجهیزات ظریف.

بازرسی: پرچِ درست چه شکلی است؟

1. سر جلویی کامل روی سطح نشسته و دورش یکنواخت است؛ فاصله یا کج‌نشستن یعنی گریپ یا سوراخ اشتباه بوده.
2. سر پشتی — اگر دسترسی دارید — پهن و متقارن شکل گرفته. سر پشتی کوچک یعنی گریپ کم و سر پشتی بدشکل یعنی گریپ زیاد.
3. مندرل در سطح سر یا کمی پایین‌تر شکسته است، نه بیرون‌زده.
4. بدون چرخش. پرچی که با دست می‌چرخد، شکل نگرفته و باید برداشته شود.
5. سطح اطراف بدون تَرَک؛ ترک دور سوراخ یعنی سوراخ نسبت به لبه‌ی ورق خیلی نزدیک بوده است.

راهنمای سفارش

1. نوع پرچ — توپر، نیمه‌توپر یا کور؛ و اگر کور است، سرگرد، سرخزینه یا سرپهن.
2. قطر بدنه
3. گریپ — مجموع ضخامت قطعات. مهم‌ترین عددی است که فراموش می‌شود.
4. جنس بدنه و جنس مندرل — جدا از هم.
5. بسته یا باز — اگر آب‌بندی لازم است، نوع بسته را صریح بخواهید.
6. مندرل‌نگه‌دار — اگر افتادن ته‌مانده مندرل در مجموعه مسئله است.

برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.

انواع سر در پرچ کور

در پرچ کور، انتخاب شکل سر همان منطقی را دارد که در پیچ: سر باید با سطح و با کاربرد بخواند.

سر گرد (گنبدی)

حالت پیش‌فرض و پرمصرف‌ترین. نشیمن متعادلی دارد و در بیشتر کارها انتخاب درستی است. استاندارد DIN 7337 که جدولش در بالا آمده، از همین دسته است.

سر پهن (Large Flange)

سر بزرگ‌تر یعنی سطح نشیمن بیشتر. جایی لازم است که جنس قطعه نرم است — ورق خیلی نازک، پلاستیک، پانل ساندویچی — و سر معمولی در آن فرو می‌رود.

سر خزینه‌ای

وقتی سطح باید صاف بماند. شرطش این است که سوراخ خزینه شود؛ بدون خزینه، سر مخروطی ورق را جمع می‌کند و اتصال هم زشت می‌شود و هم ضعیف.

بدنه بسته (Closed End)

بدنه‌ی لوله‌ای که انتهایش بسته است. دو مزیت دارد: آب‌بندی، و اینکه مندرل داخل بدنه محبوس می‌ماند و چیزی داخل مجموعه نمی‌افتد. در مخزن، شاسی بسته و تجهیزات دوار انتخاب درستی است.

پرچ ساختاری (Structural)

نوعی که مندرل پس از شکستن، داخل بدنه قفل می‌شود و در انتقال بار برشی مشارکت می‌کند. ظرفیتش از پرچ کور معمولی به‌مراتب بیشتر است و در جاهایی که ارتعاش دائمی وجود دارد جایگزین جدی پیچ است.

پرچ در سازه در برابر پرچ در پوشش

تفاوت این دو کاربرد را جدی بگیرید، چون معیار پذیرش در آن‌ها یکی نیست:

• در پوشش و نازک‌کاری — پرچ نقش نگه‌داشتن دارد. بار اصلی کم است و معیار، ظاهر و آب‌بندی و سرعت اجراست. پرچ آلومینیومی معمولی کفایت می‌کند.
• در سازه و اتصال باربر — پرچ باید بار برشی معینی را منتقل کند. اینجا نوع ساختاری، جنس فولادی یا استنلس، و مدرک ظرفیت لازم است. پرچ آلومینیومی معمولی در این نقش پذیرفته نیست.

جمع‌بندی

پرچ وقتی انتخاب درستی است که اتصال قرار نیست باز شود، ورق نازک است و دسترسی یک‌طرفه. سه چیز را از این صفحه نگه دارید: گریپ را در سفارش بنویسید چون بیشترین خطا از همین‌جا می‌آید؛ قطر سوراخ را با مته‌ی اندازه بزنید نه با مته‌ی دم‌دست؛ و جنس پرچ را با جنس قطعه هماهنگ کنید تا خوردگی گالوانیکی اتصال را از داخل نخورد.

سوالات متداول

گریپ پرچ چیست و چرا مهم است؟

محدوده‌ی مجموع ضخامت قطعاتی که پرچ می‌تواند ببندد. گریپ کم یعنی پرچ در پشت شکل نمی‌گیرد و گریپ زیاد یعنی سر پشتی بدشکل می‌شود.

پرچ کور آب‌بند است؟

نوع معمولی خیر، چون مندرل از وسط بدنه عبور کرده است. برای آب‌بندی باید نوع بسته (Closed End) سفارش داد.

فرق پرچ توپر و پرچ کور چیست؟

پرچ توپر ظرفیت بیشتری دارد ولی به دسترسی دوطرفه و ابزار کوبنده نیاز دارد؛ پرچ کور از یک طرف و با دستگاه پرچ‌زن بسته می‌شود.

آیا پرچ را می‌توان باز کرد؟

نه بدون آسیب. باید سوراخ شود، که یعنی سوراخ قطعه هم بزرگ‌تر می‌شود. پرچ اتصال دائمی است.

پرچ آلومینیومی روی فولاد مشکلی ندارد؟

در محیط مرطوب زوج گالوانیکی می‌سازد و آلومینیوم خورده می‌شود؛ اتصال از داخل از بین می‌رود درحالی‌که ظاهرش سالم است. در فضای بیرونی پرچ استنلس یا هم‌جنس انتخاب کنید.

از کجا بفهمیم پرچ درست بسته شده؟

سر جلویی کامل نشسته، پرچ با دست نمی‌چرخد، مندرل هم‌سطح یا کمی پایین‌تر شکسته و دور سوراخ ترک ندارد.