واشرهای تخت ساده از نوع واشرهای ابتدایی میباشد. این واشر‌ها در اکثر صنایع مورد استفاده قرار میگیرند. واشرهای ساده با قطر و ضخامت‌های گوناگون عرضه میشود. مهم‌ترین پارمتر‌های اندازه‌گیری واشرهای ساده قطر سوراخ داخلی و قطر دایره بیرونی و ضخامت واشر است. علوه بر این ابعاد فیزیکی جنس واشر نیز مهم میباشد. واشرهای ساده با پوشش‌های گالوانیزه گرم و گالوانیزه سرد و داکرومات و پوشش زاج و کروم قابل تهیه هستند. در نگاه اول واشرهای ساده به نظر بی مصرف دیده میشود اما همین قطعه ساده اتصال پایداری را ایجاد میکند. فرض کنید سطح مقطع مورد استفاده نسبتاً کم باشد شما به وسیله یک واشر مناسب میتوانید نیروی وارده از طرف مهره را روی سطح کار پخش کنید تا فشار وارد بر سطح کاهش یابد. بعضی از واشر‌ها که از جنس فولاد خشکه میباشد در کاربرد‌های ساختمانی بسیار مورد استفاده هستند که یکی از آنها واشر DIN 6916 میباشد. این واشر در بین واشرهای تخت ساده بسیار پرکاربرد است. که در مصرف عامیانه از آن به نام واشر HV یاد میشود. امروزه همانند استانداردهای DIN کشور چین استانداردهای مشابه ای تبعین نموده است که شما برای خرید این محصولات میتوانید از استانداردهای چینی هم بهره ببرید. روش تولید واشرهای تخت ساده تقریباً ساده است به این صورت که فلز مورد نظر را که یک ورق مناسب برای تولید واشر است را زیر دستگاه پرس وارد کرده و به صورد حلقوی برش میزنند. سپس پوشش مناسب به واشر‌ها داده میشود و روانه بازار میشوند. در جدول زیر شما طیف وسیعی از واشرهای تخت ساده را مشاهده میکنید.
| DIN 1052-2004 | DIN 1052-2008 | DIN 125(-1)-1990 |
|---|---|---|
 |  | -1990/DIN 125(-1)-1990.jpg) |
| DIN 125(-2)-1990 | DIN 126-1990 | DIN 134 |
-1990/DIN 125(-2)-1990.jpg) |  |  |
| DIN 1440-1974 | DIN 1441 -2008 | DIN 1441-1974 |
 |  |  |
| DIN 1441-2009 | DIN 34815-1999 | DIN 34816-1999 |
 |  |  |
| DIN 34820-2004 | DIN 433(-1)-1990 | DIN 433(-2)-1990 |
 | -1990/DIN 433(-1)-1990.jpg) | -1990/DIN 433(-2)-1990.jpg) |
| DIN 440(R)-1990 | DIN 6319 (D)-2001 | DIN 6319(C)-2001 |
-1990/DIN 440(R)-1990.jpg) | -2001/DIN 6319 (D)-2001.jpg) | -2001/DIN 6319(C)-2001.jpg) |
| DIN 6319(G)-2001 | DIN 6340-1987 | DIN 6902(A)-1990 |
-2001/DIN 6319(G)-2001.jpg) |  | -1990/DIN 6902(A)-1990.jpg) |
| DIN 6902(B)-1990 | DIN 6902(C)-1990 | DIN 6903(A)-1990 |
-1990/DIN 6902(B)-1990.jpg) | -1990/DIN 6902(C)-1990.jpg) | -1990/DIN 6903(A)-1990.jpg) |
| DIN 6903(B)-1990 | DIN 6916-1989 | DIN 7349-1974 |
-1990/DIN 6903(B)-1990.jpg) |  |  |
| DIN 7349-2009 | DIN 7989-1-2001 | DIN 7989-1974 |
 |  |  |
| DIN 7989-2-2001 | DIN 89347-2008 | DIN 9021-1990 |
 |  |  |
| DIN EN 14399(-6)-2015 | DIN EN 28738-1992 | DIN EN ISO 10669(L)-1999 |
-2015/DIN EN 14399(-6)-2015.jpg) |  | -1999/DIN EN ISO 10669(L)-1999.jpg) |
| DIN EN ISO 10669(N)-1999 | DIN EN ISO 10673(L)-2009 | DIN EN ISO 10673(N)-2009 |
-1999/DIN EN ISO 10669(N)-1999.jpg) | -2009/DIN EN ISO 10673(L)-2009.jpg) | -2009/DIN EN ISO 10673(N)-2009.jpg) |
| DIN EN ISO 10673(S)-2009 | DIN EN ISO 7091-2000 | DIN EN ISO 7092-2000 |
-2009/DIN EN ISO 10673(S)-2009.jpg) |  |  |
| DIN EN ISO 7093-1-2000 | DIN EN ISO 7094-2000 | |
 |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 6916 | استاندارد DIN 6916 | ✓ |
| DIN 10522004 | — | — |
| DIN 10522008 | — | — |
| DIN 125 | استاندارد DIN 125 | ✓ |
| DIN 1261990 | — | — |
| DIN 134 | — | — |
| DIN 14401974 | — | — |
| DIN 1441 | — | — |
| DIN 14411974 | — | — |
| DIN 14412009 | — | — |
| DIN 348151999 | — | — |
| DIN 348161999 | — | — |
| DIN 348202004 | — | — |
| DIN 433 | واشر تخت کوچک | — |
| DIN 440 | واشر گرد چوب | — |
| DIN 6319 | — | — |
| DIN 63401987 | — | — |
| DIN 6902 | — | — |
| DIN 6903 | — | — |
| DIN 69161989 | — | — |
| DIN 73491974 | — | — |
| DIN 73492009 | — | — |
| DIN 798912001 | — | — |
| DIN 79891974 | — | — |
| DIN 798922001 | — | — |
| DIN 893472008 | — | — |
| DIN 90211990 | — | — |
| DIN EN14399 | — | — |
| DIN EN287381992 | — | — |
| DIN ENISO10669 | — | — |
| DIN ENISO10673 | — | — |
| DIN ENISO70912000 | — | — |
| DIN ENISO70922000 | — | — |
| DIN ENISO709312000 | — | — |
| DIN ENISO70942000 | — | — |
از 35 استاندارد این فهرست، 2 مورد صفحه‌ی اختصاصی دارد.
نکته‌ی انتخاب
واشر بار را روی سطح بزرگ‌تری پخش میکند و از سطح قطعه در برابر چرخش مهره محافظت میکند. سه چیز را در انتخابش ببینید: قطر خارجی متناسب با جنس قطعه، سختی متناسب با کلاس پیچ، و هم‌جنس بودن با پیچ و مهره برای پرهیز از خوردگی گالوانیکی.
واشر تخت دقیقاً چه کاری میکند
متن بالا به نقش اصلی واشر اشاره کرده است: پخش کردن نیروی مهره روی سطح بزرگ‌تر. اما واشر تخت در یک اتصال پیچی سه کار جدا انجام می‌دهد و دانستن هر سه، انتخاب را ساده میکند:
- کاهش فشار سطحی. زیر سر پیچ یا مهره، نیروی پیش‌تنیدگی روی یک حلقه‌ی باریک وارد میشود. اگر جنس قطعه نرم باشد — آلومینیوم، چدن خاکستری، چوب، پلاستیک یا ورق نازک — این حلقه در سطح فرو می‌رود. فرو رفتن یعنی کوتاه شدن طول کشیده‌ی پیچ و از دست رفتن بخشی از پیش‌تنیدگی. واشر همان نیرو را روی سطح بیشتری پخش میکند.
- پوشاندن سوراخ بزرگ یا شیاردار. وقتی سوراخ قطعه لقی زیادی دارد یا شیار تنظیم است، سر پیچ ممکن است تمام سطح نشیمن خود را پیدا نکند. واشر لبه‌ی سوراخ را می‌پوشاند.
- محافظت از سطح در برابر چرخش مهره. هنگام سفت کردن، مهره روی واشر می‌چرخد، نه روی رنگ یا پوشش قطعه. اصطکاک سطح زیر مهره هم یکنواخت‌تر میشود و گشتاور به پیش‌تنیدگی قابل پیش‌بینی‌تری تبدیل میشود.
چیزی که واشر تخت نمی‌کند، قفل کردن اتصال است. واشر تخت هیچ سازوکاری در برابر شل شدن ندارد؛ برای آن باید پیش‌تنیدگی کافی، مهره‌ی قفلی یا روش‌های دیگر را در نظر گرفت. تفاوت انواع واشر در مقاله‌ی واشر و واشر تخت چیست آمده است.
پنج اندازه برای یک پیچ: خانواده‌ی واشرهای تخت DIN
فهرست بالا ۳۵ استاندارد دارد، اما بیشتر نیاز بازار با پنج خانواده پوشش داده میشود که برای یک سایز پیچ، قطر خارجی و ضخامت متفاوتی دارند. جدول زیر همه را کنار هم می‌گذارد:
| سایز پیچ | DIN 433 (کوچک) | DIN 125 (معمولی) | DIN 7349 (ضخیم) | DIN 9021 (بزرگ) | DIN 440 R (چوب) |
|---|---|---|---|---|---|
| M6 | 11 × 1.6 | 12 × 1.6 | 17 × 3 | 18 × 1.6 | 22 × 2 |
| M8 | 15 × 1.6 | 16 × 1.6 | 21 × 4 | 24 × 2 | 28 × 3 |
| M10 | 18 × 1.6 | 20 × 2 | 25 × 4 | 30 × 2.5 | 34 × 3 |
| M12 | 20 × 2 | 24 × 2.5 | 30 × 6 | 37 × 3 | 44 × 4 |
| M16 | 28 × 2.5 | 30 × 3 | 40 × 6 | 50 × 3 | 56 × 5 |
| M20 | 34 × 3 | 37 × 3 | 44 × 8 | 60 × 4 | 72 × 6 |
| M24 | 39 × 4 | 44 × 4 | 50 × 10 | 72 × 5 | 85 × 6 |
| M30 | 50 × 4 | 56 × 4 | 68 × 10 | 92 × 6 | 105 × 6 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است. در هر خانه، عدد اول قطر خارجی d2 و عدد دوم ضخامت s است.
برای M12 مقایسه روشن است: قطر خارجی از 20 میلی‌متر در DIN 433 تا 24 در DIN 125، 37 در DIN 9021 و 44 در DIN 440 بالا می‌رود. سطح حلقه‌ی تماس واشر چوب در این سایز حدود 8 برابر واشر کوچک است. نکته‌ی دیگری که در جدول دیده نمی‌شود، قطر سوراخ است: در DIN 9021 قطر سوراخ در M18، M20، M24، M30، M36 از DIN 125 بزرگ‌تر است، و در DIN 440 در همه‌ی 15 سایز مشترک. پس اگر لقی سوراخ برایتان مهم است، این دو را با DIN 125 یکی فرض نکنید.
- DIN 433 — سری کوچک: برای پیچ‌های سر استوانه‌ای و آلن، جایی که سر پیچ کوچک است یا کنار دیواره جای کافی نیست. واشر بزرگ‌تر زیر سر کوچک فقط لبه‌اش بار می‌گیرد.
- DIN 125 — سری معمولی: انتخاب پیش‌فرض برای پیچ و مهره‌ی شش‌گوش. مقاله‌ی اختصاصی: استاندارد DIN 125.
- DIN 7349 — واشر ضخیم: ضخامت آن در هر سایز چند برابر DIN 125 است. برای پین و بولت‌هایی که با پین فنری قفل میشوند و جاهایی که واشر نازک زیر بار خم میشود.
- DIN 9021 — سری بزرگ (واشر گلگیری): قطر خارجی حدود سه برابر قطر پیچ. برای ورق نازک، پلاستیک و سوراخ‌های بزرگ یا شیاردار.
- DIN 440 — واشر سازه‌های چوبی: بزرگ‌ترین و ضخیم‌ترین، چون چوب زیر فشار له میشود. فرم R سوراخ گرد دارد و فرم V سوراخ مربعی برای پیچ‌های گردن‌چهارگوش؛ درباره‌ی دومی واشرهای سوراخ مربعی را ببینید.
DIN یا ISO؟ همان واشر با دو شماره
بیشتر واشرهای تخت DIN باطل شده‌اند و نسخه‌ی ISO جای آنها را گرفته است. خبر خوب این است که در این خانواده، برخلاف پیچ و مهره‌ی شش‌گوش، ابعاد اسمی تغییر نکرده است. مقایسه‌ی کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی ما این را سایز به سایز تأیید میکند:
- DIN 125 A ← ISO 7089 (بدون پخ) و DIN 125 B ← ISO 7090 (با پخ روی لبه‌ی بیرونی) — قطر سوراخ، قطر خارجی و ضخامت در همه‌ی سایزهای مشترک یکسان است.
- DIN 433 ← ISO 7092 — یکسان.
- DIN 9021 ← ISO 7093-1 — یکسان، از جمله سوراخ بزرگ‌تر در سایزهای درشت.
- DIN 6916 ← EN 14399-6 — یکسان.
- DIN 440 ← ISO 7094
پس اگر نقشه‌ی قدیمی DIN 125 می‌خواهد و انبار ISO 7089 دارد، از نظر ابعاد جایگزینی مشکلی ندارد. چیزی که باید جدا بررسی شود سختی است، نه اندازه. یک هشدار هم درباره‌ی جدول‌های اینترنتی: بعضی جدول‌هایی که با عنوان DIN 125 منتشر شده‌اند، در واقع قطرهای خارجی استاندارد بریتانیایی BS 4320 را دارند؛ مثلاً 12، 16 و 20 میلی‌متر برای M6، M8 و M10 در DIN 125 درست است و اعداد کمی بزرگ‌تر مثل 12.5 یا 17 مال استاندارد دیگری است.
سختی واشر: 200HV یا 300HV
ISO 7089 و ISO 7090 واشر را در دو رده‌ی سختی تعریف می‌کنند و این رده باید با کلاس پیچ هماهنگ باشد:
- 200HV: واشر فولادی معمولی، برای پیچ‌ها و مهره‌ها تا کلاس ۸٫۸.
- 300HV: واشر سخت‌کاری‌شده، برای پیچ‌های کلاس ۱۰٫۹ و اتصال‌هایی که پیش‌تنیدگی بالا دارند.
چرا مهم است؟ پیچ ۱۰٫۹ که تا پیش‌تنیدگی کامل سفت شود، زیر سر خود فشاری وارد میکند که واشر نرم را فرو می‌برد و گود میکند. نتیجه همان اتفاقی است که واشر قرار بود جلویش را بگیرد: نشست، کاهش پیش‌تنیدگی و در نهایت شل شدن. واشر استنلس (A2 یا A4) هم رده‌ی سختی جداگانه‌ای دارد و برای پیچ‌های استنلس به کار می‌رود.
واشر سازه‌ای DIN 6916 شبیه DIN 125 است، اما جایگزینش نیست
اتصال‌های پرمقاومت سازه‌ای (سیستم HV، پیچ DIN 6914 یا EN 14399-4) واشر مخصوص خود را دارند. مقایسه‌ی کاتالوگ‌ها نکته‌ای را نشان می‌دهد که در انبار و کارگاه اشتباه‌ساز است:
| سایز | قطر سوراخ d1 (هر دو) | قطر خارجی d2 (هر دو) | ضخامت DIN 125 | ضخامت DIN 6916 |
|---|---|---|---|---|
| M12 | 13 | 24 | 2.5 | 3 |
| M16 | 17 | 30 | 3 | 4 |
| M20 | 21 | 37 | 3 | 4 |
| M22 | 23 | 39 | 3 | 4 |
| M24 | 25 | 44 | 4 | 4 |
| M27 | 28 | 50 | 4 | 5 |
| M30 | 31 | 56 | 4 | 5 |
| M36 | 37 | 66 | 5 | 6 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
در 8 سایز از 8 سایز مشترک، قطر سوراخ و قطر خارجی دو واشر دقیقاً یکی است. DIN 6916 در 7 سایز ضخیم‌تر است، و در M24 حتی ضخامت هم یکی است. یعنی از روی قطر، و گاهی حتی با کولیس، نمی‌شود این دو را از هم تشخیص داد. اما DIN 6916 سخت‌کاری‌شده است، پخ دارد و بخشی از یک مجموعه‌ی آزمایش‌شده‌ی پیچ، مهره و واشر است. گذاشتن DIN 125 معمولی در اتصال HV، هم سختی لازم را ندارد و هم مجموعه را از حالت تأییدشده خارج میکند. جزئیات در مقاله‌ی DIN 6916 آمده است.
جنس و پوشش
قاعده‌ی ساده: واشر هم‌جنس پیچ و مهره باشد. واشر گالوانیزه زیر پیچ استنلس، یا واشر استنلس روی قطعه‌ی آلومینیومی بدون عایق، در محیط مرطوب زوج گالوانیک می‌سازد و یکی از دو فلز زودتر خورده میشود. پوشش‌های رایج واشر تخت — گالوانیزه‌ی سرد (آبکاری روی)، گالوانیزه‌ی گرم، فسفات و داکرومات — همان‌هایی هستند که روی پیچ و مهره هم استفاده میشوند و مقایسه‌شان در پوشش‌های سطح پیچ و مهره آمده است. واشر گالوانیزه‌ی گرم ضخیم‌تر از اندازه‌ی اسمی است، پس در سوراخ‌های کم‌لقی آن را امتحان کنید.
چند اشتباه رایج
- واشر فقط زیر مهره. اگر قطعه‌ی زیر سر پیچ هم نرم است یا سوراخ بزرگ است، زیر سر هم واشر لازم است.
- واشر بزرگ زیر سر کوچک. زیر پیچ آلن DIN 912، واشر DIN 9021 فقط در حلقه‌ی داخلی بار می‌گیرد و لبه‌اش بی‌استفاده است. سری کوچک یا معمولی مناسب‌تر است.
- روی هم گذاشتن چند واشر برای پر کردن فاصله. هر سطح تماس اضافه یعنی نشست بیشتر. پیچ کوتاه‌تر یا یک واشر ضخیم انتخاب کنید.
- واشر فنری جای واشر تخت. این دو کار متفاوتی دارند؛ درباره‌ی واشرهای فنری و بشقابی واشرهای فنری بشقابی را ببینید.
سوالات متداول
آیا DIN 125 و ISO 7089 یکی هستند؟
از نظر ابعاد اسمی بله. در کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی ما قطر سوراخ، قطر خارجی و ضخامت در همه‌ی سایزهای مشترک یکسان است. DIN 125 باطل شده و ISO 7089 جانشین آن است. ISO 7090 همان ابعاد را با پخ روی لبه‌ی بیرونی دارد.
برای پیچ ۱۰٫۹ چه واشری بخرم؟
واشر رده‌ی سختی 300HV، مثلاً ISO 7089 یا ISO 7090 در رده‌ی 300HV. واشر معمولی 200HV زیر پیش‌تنیدگی پیچ ۱۰٫۹ گود میشود و بخشی از نیروی اتصال از دست می‌رود. برای اتصال‌های سازه‌ای HV، واشر مخصوص همان سیستم (DIN 6916 یا EN 14399-6) لازم است.
تفاوت DIN 9021 با DIN 125 چیست؟
DIN 9021 سری بزرگ است و قطر خارجی آن حدود سه برابر قطر پیچ است؛ DIN 125 حدود دو برابر. در سایزهای درشت، سوراخ DIN 9021 هم کمی بزرگ‌تر است. DIN 9021 برای ورق نازک، مواد نرم و سوراخ‌های بزرگ مناسب است.
واشر زیر سر پیچ لازم است یا فقط زیر مهره؟
هر جا سطح قطعه نرم است، سوراخ لقی زیادی دارد یا سطح رنگ‌شده باید محافظت شود، زیر هر دو طرف واشر بگذارید. واشر زیر طرفی که می‌چرخد (معمولاً مهره) بیشترین اثر را روی یکنواختی سفت شدن دارد.
آیا واشر تخت جلوی شل شدن پیچ را می‌گیرد؟
نه. واشر تخت فشار را پخش میکند و از نشست جلوگیری میکند، که به حفظ پیش‌تنیدگی کمک میکند، اما خودش قفل نمی‌کند. برای لرزش شدید، پیش‌تنیدگی کافی و سازوکار قفل جداگانه لازم است.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.