واشر تخت چیست

واشر تخت حلقه‌ای ساده و بدون هیچ ویژگی خاص است — و همین سادگی باعث می‌شود نقشش دست‌کم گرفته شود. کارش پخش بار و محافظت از سطح است، نه قفل‌کردن اتصال.

واشر تخت یک صفحه گرد و یا گرد لب پر یا مربعی شکل عموما فلزی که در قسمت مرکزی آن برای عبور پیچ سوراخ تعبیه شده‌است. کاربرد این قطعه در صنعت پخش کردن فشار جهت آسیب ندیدن اتصالات و همچنین افزایش سطح تماس و افزایش اصطکاک میباشد.

انواع واشر تخت

واشر تخت با استاندارد DIN 125 ونوع A و کلاس 8 کاربرد زیادی در صنعت دارد. واشر تخت در دو نوع A و B تولید می‌شود. نوع A (TYPE A) کاملا تخت و نوع B (TYPE B) پخ خورده است.

واشر تخت با استاندارد DIN 6916 با کلاس 8 وکلاس 10 در بازار موجود می‌باشد که هریک ویژگیهای خاص خود را دارد.ین واشر از پرکاربردترین واشرهاست.واشر تخت‌های DIN 6916 را در بازار با نام وار‌های HV میشناسند. این واشر‌ها گوشت دار‌تر از واشر‌های معمولی میباشند. و معمولاً در سازه‌ها استفاده میشوند.

کاربرد‌های واشر تخت

واشر تخت با استاندارد DIN 6916 کاربردهای فراوانی در سازه‌های فلزی، ساخت تجهیزات دریایی، ساختمان‌سازی، صنایع پتروشیمی وپل‌سازی دارد. واشرتخت با استاندارد DIN 6916 ( HV )همراه پیچ شش گوش HV و مهره شش گوش HV استفاده می‌شود. در ساخت واشر تخت HV ( DIN 6916 ) ترکیب اندازه‌های مختلف در قطر خارجی، قطر داخلی وضخامت، تنوع زیادی در خور استفاده ی صنایع گوناگون ایجاد شده‌است. این تنوع بر اساس نیاز بازار شکل گرفته‌است.

انواع متریال

واشر‌های تخت معمولی که استاندارد اصلی آنها DIN 125 میباشد از جنس آهن یا کربن استیل یا استنلس استیل تولید میشوند.

واشر‌های تخت HV عموماً با فولادهای سخت و نیمه سخت استفاده می‌شود. به دلیل مصارف عمده ساختمانی معمولاً از متریال‌های خاص و گران قیمت برای واشر‌های HV استفاده نمیشود.

همچنین برای تشخیص مقاومت واشر‌ها از کلاس استفاده میشود که عموماً واشر‌های با کلاس 8 همراه پیچ‌های 8.8 استفاده میشوند و واشر‌های کلاس 10 نیز همراه پیج‌هایی با گرید 10.9.

چه زمانی واشر تخت لازم است؟

• روی قطعات نرم — چوب، آلومینیوم، پلاستیک — که مهره بدون واشر در آن‌ها فرو می‌رود.
• روی سطوح رنگ‌شده که چرخش مهره رنگ را می‌کَند.
• وقتی سوراخ گشاد یا بیضی است و سطح تکیه‌گاه کافی نیست.
• روی سطوح ناصاف یا ریختگی که تماس یکنواخت ندارند.
• وقتی گشتاور بستن باید قابل تکرار باشد؛ سطح واشر یکنواخت‌تر از سطح قطعه است.

و چه زمانی لازم نیست؟

• زیر مهره فلنجی — فلنج خودش کار واشر را می‌کند.
• در اتصال پیش‌تنیده ساختاری، که واشر سخت لازم است نه معمولی.
• جایی که فضای شعاعی برای قطر خارجی واشر وجود ندارد.

انتخاب صحیح

1. سایز بر اساس قطر پیچ انتخاب می‌شود. واشر M10 قطر داخلی ۱۰٫۵ دارد نه ۱۰ — این فاصله عمدی است تا واشر روی شعاع زیر سر پیچ گیر نکند.
2. قطر خارجی متناسب با جنس قطعه؛ هرچه قطعه نرم‌تر، قطر بزرگ‌تر.
3. سختی متناسب با کلاس پیچ؛ زیر پیچ ۱۰٫۹ واشر نرم فرو می‌رود.
4. جنس و پوشش هم‌خانواده با پیچ و مهره.

استاندارد متداول واشر تخت متریک DIN 125 است که ابعادش با ISO 7089 یکسان است.

یک اصلاح: واشر «کلاس ۸ و ۱۰» ندارد

متن بالا از «DIN 125 نوع A و کلاس ۸» و «DIN 6916 با کلاس ۸ و کلاس ۱۰» نام برده است. کلاس‌های ۸ و ۱۰ مخصوص مهره‌اند. واشر تخت فولادی با سختی طبقه‌بندی می‌شود: در ISO 7089 و ISO 7090 دو رده‌ی 200HV برای پیچ‌های تا کلاس ۸٫۸ و 300HV برای پیچ‌های ۱۰٫۹. واشر DIN 6916 همیشه سخت‌کاری‌شده است و فقط همراه سیستم HV (پیچ ۱۰٫۹ DIN 6914 و مهره‌ی DIN 6915) به کار می‌رود؛ نسخه‌ی «کلاس ۸» از آن وجود ندارد. در سفارش واشر، به‌جای کلاس، رده‌ی سختی را بنویسید.

ابعاد و لقی سوراخ

بخش «انتخاب صحیح» پایین‌تر می‌گوید واشر M10 قطر داخلی ۱۰٫۵ دارد. کاتالوگ تأییدشده نشان می‌دهد این لقی با سایز بزرگ‌تر می‌شود:

همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.

لقی سوراخ واشر DIN 125 از 0.3 میلی‌متر در سایزهای کوچک تا 1 میلی‌متر در سایزهای درشت می‌رسد. این لقی دو کار می‌کند: واشر روی شعاع زیر سر پیچ نمی‌نشیند، و واشر با خطای معمول سوراخ‌کاری جا می‌افتد. واشر بزرگ DIN 9021 در M20، M24، M30، M36 سوراخ بزرگ‌تری از DIN 125 دارد؛ پس این دو در سایزهای درشت فقط در قطر خارجی فرق ندارند.

نوع A و نوع B: پخ کجا لازم است

متن بالا درست می‌گوید DIN 125 در دو نوع A (بدون پخ) و B (با پخ روی لبه‌ی بیرونی) است. جانشین‌های ISO آن‌ها ISO 7089 و ISO 7090 هستند که در کاتالوگ ما ابعاد یکسان دارند؛ ISO 7090 تا M64 تعریف شده است. پخ دو فایده دارد: در مونتاژ خودکار واشر راحت‌تر جهت می‌گیرد، و لبه‌ی تیز بیرونی که ممکن است در رنگ یا پوشش قطعه خط بیندازد، حذف می‌شود. جهت نصب واشر پخ‌دار: سمت پخ‌دار رو به مهره یا سر پیچ.

واشر تخت برای کدام کلاس پیچ؟

• پیچ ۴٫۶ تا ۸٫۸: ISO 7089 یا DIN 125 در رده‌ی 200HV.
• پیچ ۱۰٫۹: ISO 7089 یا ISO 7090 در رده‌ی 300HV. واشر نرم زیر پیش‌تنیدگی ۱۰٫۹ گود می‌شود.
• اتصال سازه‌ای HV: DIN 6916 یا EN 14399-6، همراه همان مجموعه.
• پیچ استنلس: واشر استنلس هم‌گروه (A2 یا A4).

مقایسه‌ی کامل خانواده‌ی واشرهای تخت — سری کوچک، معمولی، بزرگ، ضخیم و چوب — در واشرهای تخت DIN آمده است.

ضخامت واشر هم مهم است، نه فقط قطرش

واشر نازک زیر فشار مهره کمی خم می‌شود و بار را عملاً فقط در حلقه‌ای نزدیک به لبه‌ی مهره منتقل می‌کند؛ لبه‌ی بیرونی آن کمتر کار می‌کند. واشر ضخیم‌تر سفت‌تر است و بار را تا فاصله‌ی بیشتری از مهره پخش می‌کند. به همین دلیل روی قطعات نرم، واشر پهن و نازک همیشه کافی نیست؛ ترکیب قطر بزرگ و ضخامت کافی — مثل واشر ضخیم DIN 7349 یا واشر چوب DIN 440 — کار را درست انجام می‌دهد. اگر می‌بینید لبه‌ی واشر پس از سفت کردن از سطح بلند شده، واشر برای آن بار نازک است.

جنس‌های دیگر واشر تخت

• مس: در اتصال‌های الکتریکی برای رسانایی، و در اتصال‌های هیدرولیک و سوخت به‌عنوان واشر آب‌بندی که زیر فشار شکل سطح را می‌گیرد.
• آلومینیوم: سبک و نرم؛ برای آب‌بندی سبک و قطعات آلومینیومی تا زوج گالوانیک ایجاد نشود.
• برنج: مقاوم به خوردگی و غیرجرقه‌زا، در تجهیزات الکتریکی و محیط‌های قابل اشتعال.
• نایلون و پلاستیک: عایق الکتریکی و محافظ سطوح حساس؛ ظرفیت باربری کمی دارند و زیر بار دائم خزش می‌کنند.
• استنلس A2 و A4: همراه پیچ و مهره‌ی استنلس.

واشرهای آب‌بندی جداگانه‌اند و در واشرهای آب‌بندی توضیح داده شده‌اند.

پوشش و لقی سوراخ

واشر گالوانیزه‌ی گرم ضخیم‌تر از اندازه‌ی اسمی است و پوشش داخل سوراخ، لقی را کم می‌کند. در سایزهای کوچک که لقی سوراخ واشر فقط چند دهم میلی‌متر است، واشر گالوانیزه‌ی گرم ممکن است روی پیچ گالوانیزه‌ی گرم به‌سختی برود. در این حالت یا واشر از سایز بالاتر، یا پوشش متفاوت انتخاب کنید. برای پیچ‌های کوچک، آبکاری روی رایج‌تر است. مقایسه‌ی پوشش‌ها در پوشش‌های سطح پیچ و مهره آمده است.

چک‌لیست سفارش واشر تخت

1. استاندارد: DIN 125 / ISO 7089 (بدون پخ) یا ISO 7090 (با پخ)، یا سری کوچک و بزرگ اگر لازم است
2. قطر اسمی پیچ (نه قطر سوراخ واشر)
3. رده‌ی سختی: 200HV یا 300HV، متناسب با کلاس پیچ
4. جنس و پوشش هم‌خانواده با پیچ و مهره

واشر ارزان‌ترین جزء اتصال است، اما واشر نرم زیر پیچ سخت یا واشر گالوانیزه در مجموعه‌ی استنلس، کل اتصال را ضعیف می‌کند. انتخاب درست واشر هزینه‌ی اضافه‌ای ندارد؛ فقط باید در سفارش نوشته شود.

سوالات متداول

چرا قطر داخلی واشر از پیچ بزرگ‌تر است؟

تا واشر روی شعاع زیر سر پیچ گیر نکند؛ واشر M10 قطر داخلی ۱۰٫۵ دارد.

آیا واشر تخت ضد ارتعاش است؟

خیر. برای ارتعاش باید از واشر فنری یا مهره خودقفل‌کن استفاده کرد.

زیر مهره فلنجی واشر لازم است؟

خیر، فلنج خودش کار واشر را انجام می‌دهد.

روی چوب چه واشری؟

واشر پهن با قطر خارجی بزرگ‌تر تا فشار روی سطح بیشتری پخش شود.

واشر تخت کلاس ۸ داریم؟

نه. کلاس ۸ و ۱۰ مخصوص مهره است. واشر تخت با رده‌ی سختی (200HV یا 300HV) مشخص می‌شود.

واشر پخ‌دار را از کدام طرف ببندم؟

سمت پخ‌دار رو به مهره یا سر پیچ.

تفاوت ISO 7089 و ISO 7090 چیست؟

ابعاد یکسان است؛ ISO 7090 روی لبه‌ی بیرونی پخ دارد.

واشر مسی برای چیست؟

برای رسانایی در اتصال‌های الکتریکی و به‌عنوان واشر آب‌بندی در اتصال‌های هیدرولیک و سوخت.

چرا لبه‌ی واشر پس از سفت کردن بلند می‌شود؟

واشر برای آن بار نازک است و خم شده؛ واشر ضخیم‌تر انتخاب کنید.