استاندارد های DIN برای واشرهای دندانه دار قفلی

واشر‌های دندانه دار (واشر‌های عاج دار) قفلی نوعی از واشر‌ها هستند که اصولا دندانه‌های برآمده و پیچ خورده ای دارند که همین امر سبب شده تا این واشر‌ها در هنگام لرزش بتوانند از باز شدن پیچ و مهره جلوگیری کنند. همین دندانه‌های پیچ خورده به انها خاصیت فنریت میدهد و باعث میشود بعد از بسته شدن استحکاک بیشتر ایجاد کنند. یکی از بهترین انواع این واشر‌ها DIN 25201 است که یکی از شرکت‌های تولید کننده این واشر NordLock آلمان است. توجه داشته باشید که دندانه‌های DIN 25201 با دیگر واشر‌های دندانه دار متفاوت است. این واشر‌ها بسته جهت پیچ خوردگی دندانه هایشان راستگرد یا چپگرد بودن را تعیین میکنند. به همین علت در هنگام خرید این واشر‌ها باید به چپگرد یا راستگرد بودن پیچ دقت کرد. این واشر‌ها انواع مختلفی دارند و با توجه به شکل و طرح کاربرد‌های متفاوتی نیز دارند. جنس واشر‌های دندانه دار میتواند از استنلس استیل A2,A4 و فولاد و آهن تولید میشود. به طوری کلی اگر جنس آنها فولاد باشد آنها را زاج کاری میکنند اگری آهنی باشدی آنها را گالوانیزه میکنند و اگر استنلس استیل باشد نیازی به آبکاری ندارند این واشر‌ها در گرید‌های 8.8,10.9 تولید و به بازار عرضه میشوند. تولید این واشر‌ها به وسیله پرس و قالب‌های خاصی به نام قالب دایکست (Die Cast) انجام میشود. برای خرید انواع این واشر‌ها میتوانید از تی تی بولت اقدام کنید. 

DIN 25201	DIN 6797(A)-1988	DIN 6797(J)-1988
DIN 6797(V)-1988	DIN 6798 (J)-1988	DIN 6798(A)-1988
DIN 6798(V)-1988	DIN 6907-1990

فهرست استانداردهای این گروه

در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.

نکته‌ی انتخاب

واشر بار را روی سطح بزرگ‌تری پخش می‌کند و از سطح قطعه در برابر چرخش مهره محافظت می‌کند. سه چیز را در انتخابش ببینید: قطر خارجی متناسب با جنس قطعه، سختی متناسب با کلاس پیچ، و هم‌جنس بودن با پیچ و مهره برای پرهیز از خوردگی گالوانیکی.

راهنمای سفارش

برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:

1. شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
2. سایز و طول
3. کلاس استحکام یا گرید
4. جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
5. پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال

برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.

سه اصلاح در متن بالا

DIN 6797 و DIN 6798: دندانه و آج

این دو استاندارد واشرهای قفلی کلاسیک‌اند: یک حلقه‌ی فولاد فنری که لبه‌اش به دندانه‌ها یا آج‌های تاب‌خورده بریده شده است. DIN 6797 دندانه‌های درشت و جدا از هم دارد و DIN 6798 آج‌های ریز و متعدد. هر کدام در سه فرم عرضه می‌شوند: دندانه‌ها روی لبه‌ی بیرونی (A)، روی لبه‌ی داخلی (J)، یا فرم مخروطی برای زیر سر خزینه (V). فرم A هر دو استاندارد در کاتالوگ تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت هست و در جدول زیر کنار واشر تخت DIN 125 آمده است:

همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.

دو نکته از داده‌ها بیرون می‌آید. قطر خارجی و ضخامت DIN 6797 و DIN 6798 در همه‌ی 20 سایز یکسان است — این دو فقط در شکل دندانه فرق دارند، نه در ابعاد. و قطر خارجی آن‌ها در 14 سایز از 15 سایز مشترک کوچک‌تر از واشر تخت DIN 125 است. یعنی واشر دندانه‌دار سطح اتکای کمتری دارد؛ روی قطعه‌ی نرم یا سوراخ گشاد، جای واشر تخت را نمی‌گیرد.

چرا DIN 6797 و DIN 6798 کنار گذاشته شدند

هر دو استاندارد، مثل واشر فنری DIN 127، باطل شده‌اند و جانشین ISO مستقیمی ندارند. دلیلش آزمایش‌هایی بود که رفتار اتصال را زیر لرزش عرضی بررسی کردند:

• در پیچ‌های پرمقاومت با پیش‌تنیدگی زیاد، نیروی بستن دندانه‌ها را کاملاً تخت می‌کند. واشر تخت‌شده دیگر فنریت یا لبه‌ی گیرنده‌ای ندارد و مثل یک واشر معمولی رفتار می‌کند — در واقع کمی بدتر، چون سطح اتکایش کمتر است.
• روی سطوح سخت، دندانه‌ها در قطعه فرو نمی‌روند و اثر قفلی ندارند.
• روی سطوح نرم یا پوشش‌دار، دندانه‌ها فرو می‌روند ولی پوشش را می‌کنند و خوردگی از همان‌جا شروع می‌شود.

این به آن معنا نیست که واشر دندانه‌دار بی‌فایده است. در پیچ‌های کوچک با پیش‌تنیدگی کم — مثل اتصالات الکتریکی و بدنه‌ی دستگاه‌ها — هنوز کاربرد دارد؛ در اتصال زمین الکتریکی، دندانه‌ها رنگ را می‌شکنند و تماس فلز با فلز می‌سازند، که دقیقاً همان چیزی است که لازم است. آنچه نباید انتظار داشت، قفل کردن یک اتصال سازه‌ای پرمقاومت است. توضیح کامل‌تر درباره‌ی نقش پیش‌تنیدگی در واشر فنری چیست آمده است.

DIN 25201: قفل گوه‌ای

واشر گوه‌ای DIN 25201 به‌صورت جفت عرضه می‌شود. هر نیمه دو سطح متفاوت دارد:

• سطح بیرونی آج‌های شعاعی دارد که در سطح قطعه و زیر سر پیچ یا مهره گیر می‌کنند، طوری که هر نیمه نسبت به سطح مجاورش نمی‌لغزد.
• سطح داخلی، جایی که دو نیمه روی هم می‌نشینند، شیب‌های گوه‌ای (بادامک) دارد. زاویه‌ی این شیب‌ها بیشتر از زاویه‌ی گام رزوه است.

نتیجه: اگر مهره بخواهد باز شود، تنها جایی که می‌تواند بچرخد بین دو نیمه‌ی واشر است. ولی چرخش در آنجا یعنی بالا رفتن روی شیب گوه‌ها — و چون شیب گوه از گام رزوه تندتر است، این حرکت پیچ را بیشتر می‌کشد تا اینکه آن را شل کند. پس شل شدن به‌خودی‌خود متوقف می‌شود. این سازوکار به اصطکاک وابسته نیست، برای همین روی پیچ‌های پرمقاومت هم کار می‌کند — دقیقاً جایی که واشرهای دندانه‌دار کلاسیک شکست خوردند.

کدام قفل برای کدام اتصال

برای گزینه‌های دیگر، مهره‌های قفلی و واشرهای فنری را ببینید.

جمع‌بندی

واشرهای دندانه‌دار و آج‌دار DIN 6797 و DIN 6798 ابعاد یکسان دارند و فقط شکل دندانه‌شان فرق می‌کند؛ هر دو باطل شده‌اند چون زیر پیش‌تنیدگی بالا تخت می‌شوند و اثر قفلی‌شان از بین می‌رود. برای پیچ‌های کوچک و اتصال زمین هنوز مفیدند. برای پیچ‌های پرمقاومت زیر لرزش، واشر گوه‌ای DIN 25201 با سازوکاری مستقل از اصطکاک کار می‌کند — و در همه‌ی حالت‌ها، پیش‌تنیدگی کافی اولین و مهم‌ترین قفل است.

سوالات متداول

تفاوت DIN 6797 و DIN 6798 چیست؟

DIN 6797 دندانه‌های درشت و DIN 6798 آج‌های ریز دارد؛ قطر خارجی و ضخامت هر دو در همه‌ی سایزها یکسان است.

آیا واشر دندانه‌دار برای پیچ ۱۰٫۹ مناسب است؟

خیر؛ پیش‌تنیدگی بالا دندانه‌ها را تخت می‌کند و اثر قفلی از بین می‌رود. به همین دلیل این استانداردها باطل شده‌اند.

واشر گوه‌ای DIN 25201 چطور کار می‌کند؟

دو نیمه با شیب گوه‌ای روی هم می‌نشینند؛ چون شیب گوه از گام رزوه تندتر است، چرخش برای باز شدن پیچ را بیشتر می‌کشد و شل شدن متوقف می‌شود.

واشر دندانه‌دار کجا هنوز کاربرد دارد؟

در پیچ‌های کوچک با پیش‌تنیدگی کم و در اتصال زمین الکتریکی که دندانه‌ها رنگ را می‌شکنند.

آیا واشر دندانه‌دار جای واشر تخت را می‌گیرد؟

خیر؛ قطر خارجی آن در بیشتر سایزها از DIN 125 کوچک‌تر است و سطح اتکای کمتری دارد.