مهره‌های قفلی به مهره‌هایی گفته میشود که جزئی در خود دارد که باعث میشود این مهره پس از بسته شدن اتصال خوبی را ایجاد میکند که به سختی باز شوند. برخی از مهره‌های قفلی مانند DIN 980 مهره‌های کاسه نمد نام دارند. این مهره‌ها به وسیله جزء پلاستیکی(نوعی PVC) که در بالای آن قرار داده شده عمل قفل کردن را انجام میدهند. برخی از این مهره‌ها به وسیله زائده واشر مانندی که در زیر آنها است باعث بهتر شدن اتصال میشوند. گونه ای از مهره‌های قفلی نیز به وسیله خار‌هایی که در انتهای مهره قرار دارد باعث قفل کردن اتصال میشوند. عموماً روش تولید مهره‌های قفلی به روش فورج سرد انجام میشود. مهره‌های قفلی در کلاس‌های 8 و 10 کاربرد فراوانی دارند. جنس این مهره‌ها میتواند از فولاد, آهن و استنلس استیل باشد. این مهره با پوشش‌های گالوانیزه سرد و برخی از آنها زاج کاری و در صورت استیل بودن بدون پوشش در بازار عرضه میشوند. مهره‌های قفلی که قفل آن به وسیله پلاستیک طراحی میشوند نباید در جا‌های گرم مورد استفاده قرار گیرد چرا که باعث شل شدن قفل پلاستیکی آن شده و خطر باز شدن مهره بوجود می‌آید. مهره‌های قفل هم در استاندارد اینچی هم در استاندارد متریک تولید میشوند که ما در این صفحه از استانداردهای متریک صحبت میکنیم. برخی از مهره‌های قفلی با ایجاد فشار روی سر مهره و دفورمه کردن آن تولید میشود. در کل تمام مهره‌های قفلی بعد از باز شدن دیگر قابل استفاده نمیباشند و باید از مهره جدید برای بستن پیچ استفاده کرد. برخی از مهره‌های قفلی فلنج دار هستند که فلنج آن باعث اصطحکاک بیشتر و باز نشدن میشود. استاندارد DIN 7967 که یک مهره قفلی از جنس ورق فولادی است به وسیله زبانه‌های خود که روی شیارهای پیچ مینشیند به مهره اصلی اجازه باز شدن نمیدهد. هر یک از این مکانیزم‌های جلوگیری کننده از باز شدن در محل مصرف خود کارآمد هستند.
| DIN 6925-1987 | DIN 6926-1983 | DIN 6927-1983 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 7967-1970 | DIN 980(M)-1987 | DIN 980(V)-1987 |
 | -1987/DIN 980(M)-1987.jpg) | -1987/DIN 980(V)-1987.jpg) |
| DIN 982-1987 | DIN 985-1987 | DIN EN 1663-1998 |
 |  |  |
| DIN EN 1664-1998 | DIN EN 1666-1998 | DIN EN 1667-1998 |
 |  |  |
| DIN EN 6924-1987 | DIN EN ISO 10513-2016(E) | DIN EN ISO 7040-2013 |
 | /DIN EN ISO 10513-2016(E).jpg) |  |
| DIN EN ISO 7042-2013 | DIN EN ISO 7719-1998 | DIN EN ISO 7719-2013 |
 |  |  |
]
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 980 | — | — |
| DIN 7967 | — | — |
| DIN 69251987 | — | — |
| DIN 69261983 | — | — |
| DIN 69271983 | — | — |
| DIN 79671970 | — | — |
| DIN 9821987 | — | — |
| DIN 9851987 | — | — |
| DIN EN16631998 | — | — |
| DIN EN16641998 | — | — |
| DIN EN16661998 | — | — |
| DIN EN16671998 | — | — |
| DIN EN69241987 | — | — |
| DIN ENISO105132016 | — | — |
| DIN ENISO70402013 | — | — |
| DIN ENISO70422013 | — | — |
| DIN ENISO77191998 | — | — |
| DIN ENISO77192013 | — | — |
نکته‌ی انتخاب
مهره قطعه‌ی مکمل پیچ است و انتخابش سه متغیر دارد: هم‌سایز بودن رزوه، کلاس استحکام مساوی یا بالاتر از عدد اول کلاس پیچ، و هم‌جنس بودن با پیچ و واشر. مهره ضعیف‌تر از پیچ باعث میشود رزوه‌ی مهره پیش از پیچ تسلیم شود — دقیقاً برعکس ترتیب ایمنی که در طراحی اتصال دنبال میشود.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
چهار خانواده‌ی قفلی در یک جدول
«مهره‌ی قفلی» یک قطعه نیست؛ چند مکانیزم متفاوت است که همگی یک هدف دارند — مقاومت در برابر باز شدن خودبه‌خودی. جدول زیر ابعاد چهار خانواده‌ی رایج را در برابر مهره‌ی شش‌گوش معمولی می‌گذارد:
| سایز | DIN 934 — معمولی | DIN 985 — نایلونی | DIN 982 — نایلونی بلند | DIN 6925 — تمام‌فلزی | ISO 7040 — نایلونی |
|---|---|---|---|---|---|
| M3 | 5.5 | 5.5 | — | 5.5 | 5.5 |
| M4 | 7 | 7 | — | 7 | 7 |
| M5 | 8 | 8 | 8 | 8 | 8 |
| M6 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
| M8 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 |
| M10 | 17 | 17 | 17 | 16 | 16 |
| M12 | 19 | 19 | 19 | 18 | 18 |
| M14 | 22 | 22 | 22 | 21 | 21 |
| M16 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 |
| M18 | 27 | 27 | 27 | — | 27 |
| M20 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 |
| M22 | 32 | 32 | 32 | — | 34 |
| M24 | 36 | 36 | 36 | 36 | 36 |
| M27 | 41 | 41 | — | — | 41 |
| M30 | 46 | 46 | — | 46 | 46 |
| M33 | 50 | 50 | — | — | 50 |
| M36 | 55 | 55 | — | 55 | 55 |
| M39 | — | 60 | — | — | 60 |
| M42 | — | 65 | — | — | 65 |
| M45 | — | 70 | — | — | 70 |
| M48 | — | 75 | — | — | 75 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
| سایز | DIN 934 — معمولی | DIN 985 — نایلونی | DIN 982 — نایلونی بلند | DIN 6925 — تمام‌فلزی | ISO 7040 — نایلونی |
|---|---|---|---|---|---|
| M3 | 2.4 | 4 | — | 3.7 | 4.5 |
| M4 | 3.2 | 5 | — | 4.2 | 6 |
| M5 | 4 | 5 | 6.3 | 5.1 | 6.8 |
| M6 | 5 | 6 | 8 | 6 | 8 |
| M8 | 6.5 | 8 | 9.5 | 8 | 9.5 |
| M10 | 8 | 10 | 11.5 | 10 | 11.9 |
| M12 | 10 | 12 | 14 | 12 | 14.9 |
| M14 | 11 | 14 | 16 | 14 | 17 |
| M16 | 13 | 16 | 18 | 16 | 19.1 |
| M18 | 15 | 18.5 | 20 | — | 20.6 |
| M20 | 16 | 20 | 22 | 20 | 22.8 |
| M22 | 18 | 22 | 25 | — | 24.5 |
| M24 | 19 | 24 | 28 | 24 | 27.1 |
| M27 | 22 | 27 | — | — | 31 |
| M30 | 24 | 30 | — | 30 | 32.6 |
| M33 | 26 | 33 | — | — | 35.5 |
| M36 | 29 | 36 | — | 36 | 38.9 |
| M39 | — | 39 | — | — | 42 |
| M42 | — | 42 | — | — | 45 |
| M45 | — | 45 | — | — | 48 |
| M48 | — | 48 | — | — | 50 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
هر چهار خانواده‌ی قفلی از مهره‌ی معمولی بلندترند و دلیلش روشن است: مکانیزم قفل جا می‌خواهد — چه حلقه‌ی نایلونی باشد و چه بخش فلزی تغییرشکل‌یافته. این ارتفاع اضافه در طراحی باید دیده شود، به‌ویژه در فضای تنگ و در انتخاب طول پیچ.
دو مکانیزم، دو رفتار متفاوت
| موضوع | نایلونی (DIN 985 / 982 / ISO 7040) | تمام‌فلزی (DIN 6925) |
|---|---|---|
| مکانیزم | رزوه در حلقه‌ی نایلونی فرو می‌رود و اصطکاک می‌سازد | بخشی از خود مهره تغییر شکل داده و روی رزوه فشار می‌آورد |
| محدودیت دما | دارد — نایلون در دمای بالا خواصش را از دست می‌دهد | ندارد؛ محدودیتش همان محدودیت فولاد است |
| بازاستفاده | هر بار قفل ضعیف‌تر میشود؛ شیار رزوه در نایلون می‌ماند | بهتر، ولی باز هم محدود |
| گشتاور نصب | کمتر | بیشتر — غلبه بر تغییر شکل فلز سخت‌تر است |
| مقاومت شیمیایی | وابسته به نایلون | وابسته به فولاد و پوشش |
شرطی که اگر رعایت نشود، قفل اصلاً درگیر نمی‌شود
این مهم‌ترین نکته‌ی اجرایی کل خانواده‌ی نایلونی است و در محل زیاد نادیده گرفته میشود:
- حلقه‌ی نایلونی در بالای مهره قرار دارد — یعنی دورتر از سطح نشیمن.
- پیچ باید آن‌قدر بلند باشد که نوکش از حلقه‌ی نایلونی عبور کند.
- اگر نوک پیچ به نایلون نرسیده باشد، قفل هرگز درگیر نشده — در حالی که مهره کاملاً سفت شده و اتصال بسته به نظر می‌رسد.
قاعده‌ی متعارف کارگاهی این است که دست‌کم دو تا سه دور رزوه از مهره بیرون بزند. این را با چشم میشود کنترل کرد و ساده‌ترین بازرسی این خانواده است.
گشتاور: عددی که با مهره‌ی ساده فرق دارد
در مهره‌ی قفلی، گشتاوری که اعمال می‌کنید دو بخش دارد:
- گشتاور پیش‌تنیدگی — همان که پیچ را می‌کشد و اتصال را می‌سازد.
- گشتاور غالب (prevailing torque) — آنچه صرف غلبه بر مکانیزم قفل میشود و هیچ سهمی در کشش پیچ ندارد.
در برابر روش‌های دیگر قفل‌کردن
- مهره‌ی قفلی — قفل در خود قطعه است؛ ساده‌ترین و متعارف‌ترین راه.
- کنترا کردن با مهره‌ی نازک — دو مهره علیه یکدیگر سفت میشوند. ارزان است ولی به اجرای درست وابسته است؛ صرفاً گذاشتن دو مهره روی هم قفل نیست.
- واشر فنری — رایج ولی در اتصال پیش‌تنیده‌ی درست، سهمش ناچیز است؛ زیر بار کامل صاف میشود.
- چسب قفل‌کننده — مؤثر، ولی به تمیزی سطح و به دما حساس است و باز کردن را سخت میکند.
- قفل مکانیکی (سیم و اشپیل) — مطمئن‌ترین در کاربرد بحرانی، ولی کند و نیازمند سوراخ در پیچ.
و نکته‌ای که بیش از همه فراموش میشود: بهترین دفاع در برابر شل‌شدن، پیش‌تنیدگی کافی است. قفل، مکمل پیش‌تنیدگی است نه جایگزین آن؛ اتصال کم‌تنیده با هیچ قفلی درست نمی‌شود.
راهنمای سفارش و اشتباهات رایج
- نوع مکانیزم را مشخص کنید — نایلونی یا تمام‌فلزی؛ این انتخاب به دما و مواد شیمیایی برمی‌گردد.
- آچارخور را از جدول همین خانواده بگیرید، نه از جدول مهره‌ی معمولی.
- طول پیچ را طوری انتخاب کنید که از حلقه‌ی نایلونی عبور کند.
- از جدول گشتاور مهره‌ی ساده استفاده نکنید.
- مهره‌ی قفلی را بارها باز و بسته نکنید. قفل هر بار ضعیف‌تر میشود.
- کلاس، جنس و پوشش را ذکر کنید — و در گالوانیزه‌ی گرم، مهره باید متناسب با پوشش بازتر رزوه شده باشد.
جمع‌بندی
مهره‌ی قفلی برای مقاومت در برابر باز شدن خودبه‌خودی ساخته شده و دو مکانیزم اصلی دارد: حلقه‌ی نایلونی، و تغییر شکل بخشی از خود مهره. کاتالوگ‌ها نشان میدهند هر چهار خانواده از مهره‌ی معمولی بلندترند — چون مکانیزم قفل جا می‌خواهد — و اینکه DIN 6925 و ISO 7040 در چند سایز آچار کوچک‌تری می‌خواهند که در تدارک ابزار باید دیده شود.
دو نکته‌ی اجرایی بیش از بقیه اهمیت دارند: نوک پیچ باید از حلقه‌ی نایلونی عبور کند وگرنه قفل اصلاً درگیر نشده، و گشتاور بستن برابر است با گشتاور پیش‌تنیدگی به‌علاوه‌ی گشتاور غالب — استفاده از جدول مهره‌ی ساده، اتصال را کم‌تنیده می‌گذارد. و در نهایت، قفل مکمل پیش‌تنیدگی است، نه جایگزین آن.
سوالات متداول
چرا مهره‌ی قفلی بلندتر است؟
چون مکانیزم قفل جا می‌خواهد — حلقه‌ی نایلونی یا بخش فلزی تغییرشکل‌یافته. این ارتفاع اضافه باید در طراحی و در انتخاب طول پیچ دیده شود.
آیا آچار مهره‌ی معمولی جواب می‌دهد؟
برای DIN 985 و DIN 982 بله. ولی DIN 6925 و ISO 7040 در M10، M12 و M14 آچار کوچک‌تری می‌خواهند و ISO 7040 در M22 هم متفاوت است.
نایلونی یا تمام‌فلزی؟
اگر دما یا مواد شیمیایی در کار است، تمام‌فلزی. در بقیه‌ی موارد نایلونی ارزان‌تر است و گشتاور نصب کمتری می‌خواهد.
شرط درگیر شدن قفل نایلونی چیست؟
نوک پیچ باید از حلقه‌ی نایلونی عبور کند — قاعده‌ی متعارف دست‌کم دو تا سه دور رزوه بیرون‌زده از مهره است.
گشتاور بستن چطور حساب میشود؟
گشتاور پیش‌تنیدگی به‌علاوه‌ی گشتاور غالب. استفاده از جدول مهره‌ی ساده، اتصال را کم‌تنیده می‌گذارد چون بخشی از عدد صرف غلبه بر قفل میشود.
آیا قفل جای پیش‌تنیدگی را می‌گیرد؟
نه. بهترین دفاع در برابر شل‌شدن، پیش‌تنیدگی کافی است؛ قفل مکمل آن است نه جایگزینش.