پیچ‌های شش گوش از جمله پر مصرف‌ترین اقلام صنعتی هستند این پیچ‌ها در گریدهای متنوع تولید می‌شوند و در جاهای گوناگون از آنها استفاده می‌گردد. در استاندارد DIN برای پیچ‌های با سر شش گوش از نظر ابعادی استاندارد‌هایی تهیه شده‌است. لیست زیر یک دسته‌بندی موثر برای مصرف این گونه پیچ هاست. کاربرد این پیچ‌ها در صنایع بسیار زیاد است. این پیچ‌ها در متریال‌های مختلف ساخته می‌شوند از آهن و فولاد و استنلس استیل گرفته تا پلاستیک بسته به نیاز شما در ساخت این گونه پیچ‌ها از مواد استاندارد خاص استفاده می‌گردد. برای پیچ‌ها بیشتر از آزمون کشش پیچ استفاده میشود. خریدار پیچ و مهره بعد از انتقال پیچ‌های خود در انبار می‌تواند جهت اطمینان از خرید خود نمونه انتخابی را به آزمایشگاه ارسال کند. در ادامه پیچ‌های پرمصرف در صنعت را برای شما تشریح می کنیم. گریدهای پیچ‌های تولید شده عموما 5.6 یا 8.8 یا 10.9 یا 12.9 میباشد. به طور کلی دسته‌های زیر برای پیچ‌های شش گوش ارایه می‌گردد.
پیچ شش گوش تمام دنده - Hexagon Bolt Full Thread
این پیچ از پرکاربردترین هاست و در طراحی‌های صنعتی به وفور یافت می‌گردد. پیچ شش گوش در استانداردهای متری هم موجود میباشد. ابعاد میلیتری رزوه نیاز به مهره میلیمتری دارد.هنگام انتخاب شش گوش تمام دنده، مهم است که عواملی مانند جنس، قطر، طول و گام رزوه را در نظر بگیرید تا از مناسب بودن آن برای کاربرد شما اطمینان حاصل کنید. همچنین توصیه میشود هنگام سفت کردن پیچ از مشخصات گشتاور مناسب پیروی کنید تا از آسیب یا خرابی جلوگیری شود. به طور کلی، پیچ‌های شش گوش با رزوه‌های کامل، گزینه‌ای همه کاره و قابل اطمینان هستند که در بسیاری از صنایع و کاربردها استفاده می‌شوند.
پیچ شش گوش نیم دنده - Hexagon Bolt Partially Thread
پیچ شش گوش نیم دنده برای کارهای سنگین طراحی شده و در گریدهای بالا مثلا 10.9 به بالا تولید می‌گردد. این پیچ در خیلی از مصارف صنعتی دیده میشود مثل ماشین‌سازی یا اتومبیل و کشاورزی و... . این پیچ همانند پیچ شش گوش تمام دنده دارای روکش‌های گالوانیزه هست این پیچ هم مثل پیچ تمام رزوه با استنلس استیل نیز ساخته میشود. استانداردهای این نوع پیچ در اینجا برای شما گرد آوری شده‌اند تی تی بولت این توان را دارد تا در هر یک از این استانداردها تولید داخلی داشته باشد.
پیچ شش گوش فیت بولت - Hexagon Fit Bolt
پیچ‌های سر ششگوش فیت بولت با داشتن ساقی چاق‌تر از قسمت رزوه برای قطعاتی دقیق به کار میرود که باید دقیقا سرجای خود بسته بشوند.به اسین گونه که سوراخی که در آن قرار میگیرند به مقدار مناسبی هم اندازه با قسمت گلوی پیچ میباشد و همین باعث لغزش کمتر در این پیچ میشود.
پیچ شش گوش با ساق نازک - Reduced Shank Bolts
پیچ‌های Reduced Shank معمولاً در کاربردهایی استفاده می‌شوند که در آن پیچ با اندازه استاندارد به دلیل فاصله محدود یا محدودیت فضا مناسب نیست. این پیچ و مهره‌ها دارای قطر ساقه ای هستند که از قطر رزوه کوچکتر است، و آنها را برای استفاده در کاربردهایی که قبلاً سوراخ‌هایی در یک اندازه خاص سوراخ شده یا سوراخ شده‌اند ایده آل است.پیچ Reduced Shank از مواد مختلفی از جمله فولاد، فولاد ضد زنگ و برنج در دسترس هستند و می‌توانند در کاربردهای تجاری و صنعتی استفاده شوند. آنها معمولاً در صنایع خودروسازی، هوافضا و ساخت و ساز استفاده می‌شوند و در طیف وسیعی از اندازه‌ها و طول‌ها برای سازگاری با کاربردهای مختلف در دسترس هستند.
پیچ پلاستیکی شش گوش تمام دنده - Plastic Hexagon Head Screws Full Threaded
پیچ‌های پلاستیکی کابردهای زیادی دارند ولی در کل کمتر از پیچ‌های فولادی خرید و فروش می‌شوند. مثلا در یک سازه که نیاز به استحکام بالا ندارد و وزن تمام شده در آن مهم است از پیچ پلاستیکی استفاده میشود.
پیچ‌های پلاستیکی سر شش گوش تمام رزوه نوعی اتصال دهنده هستند که در آن مواد غیر فلزی بر فلز ترجیح داده میشود. این پیچ‌ها از مواد پلاستیکی مرغوب ساخته شده‌اند و با سر شش ضلعی طراحی شده‌اند که نصب آنها را با آچار یا انبردست آسان می‌کند.
تمام‌دنده یا نیم‌دنده؟ تصمیمی که با «کدام ارزان‌تر است» گرفته نمی‌شود
این اولین انتخاب در خانواده‌ی ششگوش است و دو گزینه‌اش کارکرد متفاوتی دارند، نه فقط شکل متفاوت.
پیچ تمام‌دنده (DIN 933 / ISO 4017)
رزوه تا زیر سر ادامه دارد. مزیت‌ها: یک طول می‌تواند چند ضخامت مختلف را بپوشاند، سریع‌تر بسته میشود و انبارداری‌اش ساده‌تر است. جزئیات در صفحه‌ی پیچ ششگوش تمام رزوه DIN 933.
پیچ نیم‌دنده (DIN 931 / ISO 4014)
بخشی از بدنه رزوه ندارد و به قطر اسمی می‌ماند. سه مزیت مهندسی دارد:
- سطح مقطع بیشتر در ناحیه‌ی برش. مقطع ساق صاف از مقطع مؤثر رزوه بزرگ‌تر است؛ در اتصالی که بار برشی می‌برد، همین تفاوت تعیین‌کننده است.
- مقاومت خستگی بهتر. هر دندانه‌ی رزوه یک تمرکز تنش است. نبودِ رزوه در ناحیه‌ی پرتنش، عمر خستگی را بالا می‌برد.
- کشش‌پذیری بیشتر. طول بدون رزوه مثل یک فنر بلندتر عمل می‌کند و اتصال، افت پیش‌بار ناشی از واهلش را بهتر تحمل می‌کند.
جزئیات در صفحه‌ی پیچ ششگوش نیم دنده DIN 931.
ابعاد سر: یکسان در هر دو، و جایی که ISO فرق می‌کند
ابعاد سر در DIN 931 و DIN 933 یکی است — تفاوت این دو فقط در طول رزوه است. جدول زیر آچارخور و ارتفاع سر را از داده‌های تأییدشده‌ی کاتالوگ فنی تی‌تی‌بولت نشان می‌دهد:
| سایز | آچارخور s | ارتفاع سر k | گام درشت P | گام ریز P (DIN 961) |
|---|---|---|---|---|
| M5 | 8 | 3.5 | 0.8 | — |
| M6 | 10 | 4 | 1 | — |
| M8 | 13 | 5.3 | 1.25 | 1 |
| M10 | 17 | 6.4 | 1.5 | 1.25 |
| M12 | 19 | 7.5 | 1.75 | 1.5 |
| M14 | 22 | 8.8 | 2 | 1.5 |
| M16 | 24 | 10 | 2 | 1.5 |
| M18 | 27 | 11.5 | 2.5 | 1.5 |
| M20 | 30 | 12.5 | 2.5 | 1.5 |
| M22 | 32 | 14 | 2.5 | 1.5 |
| M24 | 36 | 15 | 3 | 2 |
| M27 | 41 | 17 | 3 | 2 |
| M30 | 46 | 18.7 | 3.5 | 2 |
| M33 | 50 | 21 | 3.5 | 2 |
| M36 | 55 | 22.5 | 4 | 3 |
| M39 | 60 | 25 | 4 | 3 |
| M42 | 65 | 26 | 4.5 | 3 |
| M45 | 70 | 28 | 4.5 | 3 |
| M48 | 75 | 30 | 5 | 3 |
داده‌ها از کاتالوگ فنی تأییدشده. ستون آخر نشان می‌دهد همان سایز با رزوه‌ی ریز چه گامی دارد.
دو نکته در این جدول:
- ارتفاع سر با قطر بالا میرود ولی نه متناسب. این یعنی سر پیچ در سایزهای بزرگ نسبتاً کم‌ارتفاع‌تر است و در طراحی خزینه باید عدد را از جدول برداشت، نه از نسبت.
- رزوه‌ی ریز گزینه‌ی جدی است. گام کمتر یعنی سطح مقطع مؤثر بیشتر و تنظیم دقیق‌تر پیش‌بار — به قیمت سرعت کمتر در بستن و حساسیت بیشتر به آسیب رزوه. استانداردهای DIN 960 و DIN 961 نسخه‌ی رزوه‌ریز همین خانواده‌اند.
و همان تله‌ای که در صفحه‌ی استاندارد DIN توضیح داده شد، اینجا هم برقرار است: در چهار سایز، آچارخور نسخه‌ی ISO با DIN فرق دارد:
| سایز | DIN 933 | ISO 4017 | اختلاف |
|---|---|---|---|
| M10 | 17 | 16 | -1 |
| M12 | 19 | 18 | -1 |
| M14 | 22 | 21 | -1 |
| M22 | 32 | 34 | +2 |
در بقیه‌ی سایزها یکسان است. برای هر پروژه یکی را انتخاب و در مدارک خرید صریح بنویسید.
کلاس استحکام: دو عددی که همه چیز را می‌گویند
متن بالای صفحه به کلاس‌های رایج ۵٫۶، ۸٫۸، ۱۰٫۹ و ۱۲٫۹ اشاره کرده. معنای این دو عدد ساده و بسیار کاربردی است:
- عدد اول × ۱۰۰ = استحکام کششی نهایی به مگاپاسکال. پس ۸٫۸ یعنی حدود ۸۰۰ مگاپاسکال.
- حاصل‌ضرب دو عدد × ۱۰ = تنش تسلیم به مگاپاسکال. پس ۸٫۸ یعنی حدود ۶۴۰ مگاپاسکال.
یعنی عدد دوم نسبت تسلیم به نهایی را می‌گوید: در ۸٫۸ این نسبت ۰٫۸ و در ۱۰٫۹ و ۱۲٫۹ نسبت ۰٫۹ است. کلاس بالاتر هم قوی‌تر است و هم کمتر شکل‌پذیر — و همین ویژگی دوم است که در انتخاب باید دیده شود.
| کلاس | ویژگی | کاربرد نمونه |
|---|---|---|
| 4.6 / 5.6 | کم‌استحکام، شکل‌پذیر، ارزان | اتصالات غیربحرانی، نگه‌دارنده، کارهای عمومی |
| 8.8 | پرکاربردترین حالت؛ تعادل استحکام و چقرمگی | سازه، ماشین‌سازی، اتصالات عمومی صنعتی |
| 10.9 | استحکام بالا، حساس‌تر به ترک | اتصالات پیش‌تنیده، ماشین‌آلات سنگین، خودرو |
| 12.9 | بالاترین کلاس رایج؛ کم‌شکل‌پذیر | قالب‌سازی و ماشین‌ابزار، در محیط خشک و کنترل‌شده |
- ترک‌زایی هیدروژنی. کلاس ۱۰٫۹ و بالاتر به هیدروژن حساس است. گالوانیزه‌ی الکتریکی و اسیدشویی می‌توانند هیدروژن وارد فولاد کنند؛ پخت‌زدایی پس از آبکاری یک الزام است، نه یک احتیاط. کلاس ۱۲٫۹ در محیط بیرونی و مرطوب اصلاً انتخاب خوبی نیست.
- مهره باید هم‌پا باشد. مهره‌ی کلاس ۸ زیر پیچ ۱۰٫۹ یعنی رزوه‌ی مهره پیش از پیچ تسلیم میشود — دقیقاً برعکس ترتیب ایمنی مطلوب.
- قوی‌تر همیشه بهتر نیست. در اتصالی که بار برشی و ضربه دارد، شکل‌پذیری بیشتر ارزشمندتر از استحکام بیشتر است.
فیت بولت و ساق‌نازک: دو نسخه‌ی مهندسی‌شده
فیت بولت — برای جایی که جابه‌جایی مجاز نیست
در پیچ معمولی، سوراخ کمی از پیچ بزرگ‌تر است تا مونتاژ ممکن شود. این بازی یعنی زیر بار برشی، قطعات می‌توانند کمی بلغزند تا پیچ به جدار سوراخ بخورد. در اتصالاتی که همین لغزش کوچک هم پذیرفته نیست — موقعیت‌دهی دقیق، اتصال برشی خالص — از فیت بولت استفاده میشود: ساق پیچ با سوراخ برقوکاری‌شده جفت میشود و بازی تقریباً حذف می‌گردد.
هزینه‌اش را هم بدانید: سوراخ باید با دقت ماشین‌کاری شود، هم‌راستایی قطعات حیاتی میشود و مونتاژ کندتر است. جزئیات در صفحه‌ی پیچ ششگوش فیت بولت.
پیچ ساق‌نازک — فنری‌تر، نه ضعیف‌تر
در این پیچ‌ها قطر ساق از قطر رزوه کمتر است، و این عمدی است. ساق نازک‌تر مثل فنری نرم‌تر عمل می‌کند: با همان پیش‌بار، کشش بیشتری می‌گیرد و در نتیجه در برابر افت پیش‌بار ناشی از واهلش و نشست قطعات مقاوم‌تر است. نتیجه‌ی جانبی‌اش بهبود رفتار خستگی است، چون دامنه‌ی تنش نوسانی روی پیچ کمتر میشود.
به همین دلیل این پیچ‌ها را در اتصالات پیش‌تنیده‌ی حساس و در کاربردهای دینامیکی می‌بینید. جزئیات در صفحه‌ی پیچ ششگوش با ساق نازک.
جنس: از فولاد تا پلاستیک
همان‌طور که متن بالای صفحه گفته، این خانواده در جنس‌های متنوعی ساخته میشود و هر کدام منطق خودش را دارد:
- فولاد کربنی و آلیاژی — پایه‌ی بازار. کلاس استحکام اینجا معنا دارد.
- استنلس A2 (304) — محیط مرطوب و آب شیرین. توجه: استنلس آستنیتی کلاس ۸٫۸ ندارد؛ رده‌بندی‌اش با A2-70 و A2-80 نوشته میشود و استحکامش عموماً کمتر از فولاد آلیاژی هم‌سایز است.
- استنلس A4 (316) — محیط دریایی و کلریدی.
- پلاستیک — جایی که وزن، عایق بودن یا مقاومت شیمیایی بر استحکام مقدم است. جزئیات در صفحه‌ی پیچ پلاستیکی ششگوش تمام دنده.
آزمون و پذیرش کالا
متن بالای صفحه به نکته‌ی درستی اشاره کرده: خریدار می‌تواند نمونه‌ای از محموله را برای آزمون به آزمایشگاه بفرستد. چند نکته که این کار را مؤثر می‌کند:
- نمونه‌گیری تصادفی باشد، نه از روی جعبه. قطعاتی که رو هستند نماینده‌ی محموله نیستند.
- آزمون کشش روی خود پیچ انجام شود، نه روی نمونه‌ی ماشین‌کاری‌شده از آن — رفتار رزوه بخشی از نتیجه است.
- سختی‌سنجی ارزان‌تر و سریع‌تر است و می‌تواند اولین صافی باشد؛ سختی خارج از محدوده یعنی کلاس اعلام‌شده مشکوک است.
- علامت روی سر را با گواهی و با نتیجه‌ی آزمون بسنجید. علامت یک ادعاست، نه یک آزمون.
- ردیابی بچ را نگه دارید. اگر مشکلی پیش بیاید، همین است که اجازه می‌دهد بقیه‌ی قطعات همان بچ بررسی شوند.
برای استعلام موجودی، قیمت و امکان تولید داخلی در هر یک از این استانداردها با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
سوالات متداول
فرق DIN 931 و DIN 933 چیست؟
طول رزوه. DIN 933 تمام‌دنده است و DIN 931 نیم‌دنده. ابعاد سر در هر دو یکسان است.
کلاس 8.8 یعنی چه؟
استحکام کششی نهایی حدود ۸۰۰ مگاپاسکال و تنش تسلیم حدود ۶۴۰ مگاپاسکال؛ عدد اول ضرب در ۱۰۰ و حاصل‌ضرب دو عدد ضرب در ۱۰.
برای بار برشی کدام پیچ بهتر است؟
نیم‌دنده، چون مقطع ساق صاف از مقطع مؤثر رزوه بزرگ‌تر است. و طول باید طوری انتخاب شود که رزوه در صفحه‌ی برش قرار نگیرد.
پیچ ساق‌نازک ضعیف‌تر است؟
خیر. اگر قطر ساق درست انتخاب شده باشد، مقطع بحرانی همچنان رزوه است. ساق نازک‌تر فقط رفتار فنری اتصال و مقاومت خستگی را بهتر می‌کند.
فیت بولت چه فرقی با پیچ معمولی دارد؟
ساقش با سوراخ برقوکاری‌شده جفت میشود و بازی اتصال تقریباً حذف می‌گردد؛ برای جایی که لغزش جانبی پذیرفته نیست.
پیچ استنلس کلاس 8.8 وجود دارد؟
خیر. استنلس آستنیتی با رده‌هایی مثل A2-70 و A2-80 مشخص میشود و استحکامش عموماً از فولاد آلیاژی هم‌سایز کمتر است.
چرا کلاس 12.9 برای محیط بیرونی توصیه نمی‌شود؟
حساسیت به ترک‌زایی هیدروژنی و شکل‌پذیری کم. در محیط مرطوب و خورنده، کلاس پایین‌تر با پوشش مناسب انتخاب مطمئن‌تری است.