پیچ متری چیست

«پیچ متری» یعنی پیچی که رزوه‌اش در سیستم متریک تعریف شده — بر حسب میلی‌متر، با زاویه‌ی ۶۰ درجه. در برابرش سیستم اینچی قرار دارد که رزوه‌اش را با تعداد دور در اینچ می‌شمارد.

پیچ متری آهنی، پیچ متری استیل، مفتولهای رزوه شده در قطر‌های مختلف و بدون گل ( سر پیچ ) هستند که از جنس آهن با گرید 5.6 یا فولاد با گرید 8.8 و 10.9 و همچنین از جنس استیل ساخته شده و در طولهای یک متری، دومتری و سه متری برش داده می‌شوند و مهره می‌تواند از هر دو طرف پیچ، بسته شود. مصرف کنندگان می‌توانند در اندازه‌های مورد نیاز، پیچ را برش داده و استفاده نمایند. پیچ‌های متری در حالت استاندارد، دنده میلیمتری هستند و نوع دنده ی ایجاد شده روی بدنه میلگرد ( مفتول ) بستگی به کاربرد پیچ مورد نظر دارد و در ضمن به صورت خود رنگ (سیاه )، گالوانیزه ( سفید ) و استیل، در دسترس می‌باشند. دو استاندار din 975 ,din 976 را بخاطر داشته باشید.

پیچ متری کجا استفاده می‌شود؟

این پیچها در کاربری‌های عمومی مانند استفاده در ساخت میز و صندلی، کانالهای تهویه مطبوع در ساختمان، پالایشگاهها، صنایع کشاورزی، صنایع نظامی، صنایع راه‌سازی، صنایع ساختمان‌سازی، ریل‌سازی و اتصالات سر چاه و در کل این پیچها نقش نگهدارنده را دارند و چون امکان بستن مهره از هر دو سمت پیچ وجود دارد هر جا که لازم باشد می‌توان طول آن را با کمک مهره کم کرد و این یک مزیت پیچ متری است. در مناطقی که هوای شرجی ( مرطوب ) دارند قطعا از پیچ متری استیل استفاده می‌شود خصوصا در اتصالاتی که مربوط به شیروانی و سقف باشد.

تفاوت پیچ متری و استاد بولت

درست است که پیچ متری و استاد بولت، هر دو مفتول‌های رزوه شده هستند، ولی در عملکاربرد آنها متفاوت است چون جنس مفتولها با هم فرق دارد و همچنین استاندارد تولید هر یک از آنها مختص خودش است. در ساخت پیچ متری، آهن با گرید 5.6 کفایت می‌کند ولی در ساخت استاد بولتها بنا به مصارفی که دارند از فولاد با گرید‌های b7 و b16 استفاده می‌شود. برخلاف پیچ‌های متری که دنده میلیمتری هستند، استاد بولتها با دنده اینچی ( منطبق با استاندارد امریکایی ASTM A 193) شناخته می‌شوند. استاد بولتها در صنایع سنگین مانند نفت و گاز و پتروشیمی و ساختمان، کاربرد‌های وسیعی دارند.

پیچ متری دنده کبریتی

پیچ دنده کبریتی یا همان دنده ذوزنقه ای، نوعی پیچ است ک حرکت دورانی پیچ را به کمک مهره به حرکت خطی تبدیل می‌کند مانند عملکرد پیچ گوشتی اتوماتیک.

پر کاربردترین پیچ‌های دندانه ذوزنقه ای ( دنده کبریتی )

1-پیچ دندانه ذونقه ای متریک iso: زاویه راس گام، 30 درجه و عمق دندانه برابر بانصف گام، سر دندانه و ته دنده تخت و مقدار آن 0.366 برابر گام پیچ، ویژگی آن است.

2-پیچ دندانه ذوزنقه ای ACME آمریکا: زاویه راس گام، 29 درجه و عمق دندانه برابر با نصف گام، سر دندانه و ته دنده تخت و مقدار آن 0.3707 برابرگام پیچ، ویژگی آن است.

پیچ‌های دندانه ذوزنقه ای ISO و ACMME جایگزین پیچ‌های دنده مربعی شده‌اند و در پیچ‌های انتقال حرکت و جک‌ها و گیره‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

3-پیچ دندانه ذوزنقه ای پیچ حلزون

زاویه راس گام، 29 درجه و سر دندانه تخت و 0.355 برابرگام، ته دنده تخت و 0.310 برابر گام و عمق دندانه 0.6866 برابر گام است. این پیچ در جعبه دنده‌های حلزونی استفاده می‌شود. پیچ‌های دنده کبریتی، چون گام بزرگتری دارند، هم سریعتر حرکت می‌کنند هم سایش کمتری نسبت سایر انواع دنده‌ها دارند و به خاطر شکل خاصی که دارند، نسبت به دنده اینچی و دنده میلیمتری، استحکام بالا‌تر، طول عمر بالاتری هم دارند. مثلا در جک‌های بالابر، میله ماشین تراش، صنایع وابسته به بتن وقالب بتن، صنایع آب و فاضلاب، شیر‌ها و فلنج‌ها و اتصالات مربوط به انتقال سیالات در صنایع پتروشیمی، کاربردهای وسیعی دارند. در ضمن اگر به دنبال استحکام و مقاومت و طول عمر با لاتر پیچ و همچنین صرفه جویی در زمان ساخت و مواد مصرفی هستیم، لازم است به جای تراشکاری، از روش رولینگ برای ایجاد رزوه در این پیچها استفاده کنیم.

خواندن مشخصات رزوه متریک

نوشته‌ای مثل M12 × 1.75 دو عدد دارد:

• M12 — قطر اسمی رزوه بر حسب میلی‌متر.
• 1.75 — گام، یعنی فاصله‌ی بین دو دنده‌ی مجاور بر حسب میلی‌متر.

اگر گام نوشته نشود، منظور رزوه درشت است که برای هر قطر یک مقدار استاندارد دارد. مثلاً M12 درشت همیشه گام ۱٫۷۵ دارد.

رزوه درشت یا ریز؟

قاعده‌ی عملی: رزوه درشت پیش‌فرض است. رزوه ریز وقتی انتخاب می‌شود که تنظیم دقیق، مقاومت بیشتر به ارتعاش یا سطح مقطع بیشتر لازم باشد.

متری در برابر اینچی

این دو سیستم به‌هیچ‌وجه قابل ترکیب نیستند، حتی وقتی قطرها نزدیک به هم به نظر می‌رسند. زاویه‌ی رزوه، شکل ریشه و گام همگی فرق دارند.

پیچ اینچی با مهره متری چند دور می‌رود و بعد گیر می‌کند — و همین چند دور کافی است که رزوه‌ی هر دو خراب شود. در محیط‌هایی که هر دو سیستم موجود است، جداسازی انبار اهمیت زیادی دارد.

«پیچ متری» در بازار: میله‌ی رزوه‌دار

در بازار ایران «پیچ متری» دو معنا دارد. معنای فنی آن هر پیچی است که رزوه‌ی متریک دارد — همان که بخش‌های پایین این صفحه توضیح می‌دهند. اما وقتی کسی در بازار «پیچ متری» می‌خواهد، معمولاً منظورش میله‌ی تمام‌رزوه‌ای است که متری فروخته می‌شود: همان که متن بالا توصیف کرده است. استاندارد آن DIN 975 بود که امروز در DIN 976 ادغام شده است. در کاتالوگ ما میله‌ی DIN 976 از M3 تا M72 در طول‌های ۱، ۲ و ۳ متر تعریف شده است؛ فولادی در کلاس‌های ۴٫۸، ۵٫۸، ۸٫۸، ۱۰٫۹ و ۱۲٫۹، و استنلس A2-70 و A4-70.

مهره و مهره‌ی کوپل

میله‌ی رزوه‌دار تقریباً همیشه با دو قطعه‌ی دیگر مصرف می‌شود: مهره‌ی معمولی برای بستن، و مهره‌ی کوپل (بوشن) DIN 6334 برای وصل کردن دو میله به هم. جدول زیر هر سه را کنار هم می‌گذارد:

همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.

در همه‌ی سایزهای این جدول، آچارخور مهره‌ی کوپل با مهره‌ی DIN 934 یکی است، پس با یک آچار هر دو بسته می‌شوند. طول مهره‌ی کوپل هم در همه‌ی سایزها دقیقاً سه برابر قطر است؛ یعنی هر میله به اندازه‌ی ۱٫۵ برابر قطر در آن فرو می‌رود. برای اتصال درست، دو میله باید تا وسط مهره‌ی کوپل بسته شوند. اگر یکی فقط چند دنده درگیر باشد، اتصال از همان سر می‌بُرد. یک راه ساده برای کنترل: پیش از بستن، وسط طول مهره‌ی کوپل را روی میله علامت بزنید. معرفی کامل‌تر مهره‌های کوپل در استانداردهای DIN برای مهره‌های کوپل آمده است.

بریدن میله‌ی رزوه‌دار بدون خراب کردن دنده

متن بالا درست می‌گوید که مزیت پیچ متری امکان بریدن در طول دلخواه است. اما برش با اره یا سنگ، دنده‌های انتهایی را له می‌کند و مهره روی آن نمی‌رود. روش کارگاهی ساده این است:

1. پیش از برش، یک مهره روی میله ببندید و آن را از محل برش رد کنید.
2. میله را ببرید و لبه را با سوهان کمی پخ بزنید.
3. مهره را باز کنید تا از روی محل برش عبور کند؛ مهره دنده‌های لهیده را صاف می‌کند.

در میله‌ی گالوانیزه یا آبکاری‌شده، سر بریده‌شده بدون پوشش می‌ماند. در محیط بیرونی، آن را با اسپری روی یا رنگ غنی از روی ترمیم کنید.

کاربردهای رایج و انتخاب سایز

• آویز تأسیسات از سقف: کانال تهویه، لوله و سینی کابل معمولاً با M8 یا M10 آویزان می‌شوند. بالای میله یا به انکر بتنی بسته می‌شود یا با انکر شیمیایی در بتن کاشته می‌شود.
• انکر شیمیایی: میله‌ی رزوه‌دار در سوراخ پر از چسب رزینی قرار می‌گیرد. کلاس میله باید با آنچه در مدارک فنی چسب آمده یکی باشد، چون ظرفیت منتشرشده برای همان ترکیب آزمون شده است.
• اتصال‌های بلند و قیدها: جایی که پیچ استاندارد به اندازه‌ی کافی بلند نیست.

یک نکته‌ی طراحی: میله‌ی رزوه‌دار ساق صاف ندارد. در اتصالی که بار برشی دارد، صفحه‌ی برش همیشه از روی رزوه می‌گذرد که سطح مقطع کمتری از ساق صاف هم‌قطر دارد. برای اتصال‌های برشی، پیچ نیم‌دنده مثل DIN 931 انتخاب بهتری است.

اصلاح دو نکته از متن بالا

• «استاد بولت‌ها با دنده اینچی شناخته می‌شوند»: استاد بولت‌های صنعت نفت و پتروشیمی معمولاً طبق ASTM A193 گرید B7 یا B16 سفارش داده می‌شوند و بیشتر اینچی‌اند، اما نسخه‌ی متریک آن‌ها هم وجود دارد. آنچه استاد بولت را از پیچ متری جدا می‌کند جنس، عملیات حرارتی و آزمون است، نه صرفاً سیستم رزوه. درباره‌ی آن استاد بولت ASTM A193 را ببینید.
• «دنده‌ی کبریتی استحکام و طول عمر بالاتری از دنده‌ی متریک دارد»: دنده‌ی ذوزنقه‌ای برای انتقال حرکت طراحی شده، نه برای بستن. در کار خودش — جک، گیره، پیچ حرکت ماشین‌ابزار — بهتر از دنده‌ی مثلثی عمل می‌کند، اما برای اتصال دو قطعه، رزوه‌ی متریک معمولی مناسب‌تر است. نام‌گذاری آن هم متفاوت است: رزوه‌ی ذوزنقه‌ای متریک با حرف Tr نوشته می‌شود، مثلاً Tr 20×4 (قطر ۲۰ و گام ۴ میلی‌متر) طبق DIN 103. در پیچ‌های حرکتی معمولاً مهره از برنز ساخته می‌شود تا سایش روی مهره‌ی ارزان‌تر بیفتد، نه روی پیچ بلند.

پوشش و جنس

میله‌ی رزوه‌دار آبکاری‌شده (سفید) برای فضای داخلی رایج‌ترین گزینه است. برای بیرون، گالوانیزه‌ی گرم یا استنلس. میله‌ی گالوانیزه‌ی گرم به مهره‌ی مخصوص با رزوه‌ی بزرگ‌تر نیاز دارد؛ مهره‌ی معمولی روی آن نمی‌رود. در محیط‌های مرطوب و ساحلی که متن بالا به آن اشاره کرده، استنلس A4 از A2 مقاوم‌تر است. مقایسه‌ی پوشش‌ها در پوشش‌های سطح پیچ و مهره آمده است.

سوالات متداول

M12×1.75 یعنی چه؟

قطر اسمی ۱۲ میلی‌متر با گام ۱٫۷۵ میلی‌متر.

اگر گام نوشته نشود یعنی چه؟

یعنی رزوه درشت استاندارد آن قطر.

رزوه ریز چه مزیتی دارد؟

سطح مقطع مؤثر بیشتر، تنظیم دقیق‌تر و مقاومت بیشتر در برابر شل‌شدن.

آیا پیچ متری و اینچی قابل ترکیب‌اند؟

خیر. حتی چند دور بستن هم رزوه هر دو را خراب می‌کند.

برای آلومینیوم رزوه ریز مناسب است؟

معمولاً خیر؛ عمق درگیری کم، احتمال کنده‌شدن رزوه را بیشتر می‌کند.

پیچ متری با DIN 976 چه فرقی دارد؟

در بازار، «پیچ متری» همان میله‌ی رزوه‌دار DIN 976 (و DIN 975 قدیمی) است که در طول‌های ۱، ۲ و ۳ متر فروخته می‌شود.

دو میله‌ی رزوه‌دار را چطور به هم وصل کنم؟

با مهره‌ی کوپل DIN 6334 که طولش سه برابر قطر است. هر میله باید تا وسط مهره‌ی کوپل بسته شود.

میله‌ی رزوه‌دار را چطور ببرم که مهره رویش برود؟

پیش از برش یک مهره روی میله ببندید، ببرید، لبه را پخ بزنید و مهره را از روی محل برش باز کنید تا دنده‌ها صاف شوند.

آیا میله‌ی رزوه‌دار برای اتصال برشی مناسب است؟

بهتر است نه. صفحه‌ی برش از روی رزوه عبور می‌کند که سطح مقطع کمتری دارد. پیچ نیم‌دنده برای بار برشی انتخاب بهتری است.