استاندارد ASME B18.2.1 ابعاد و تلرانس‌های چند خانواده پیچ اینچی با سر بیرونی، از جمله شش‌گوش، شش‌گوش سنگین و سرچهارگوش را پوشش می‌دهد. این عنوان به‌تنهایی جنس، گرید مقاومتی یا ظرفیت اتصال را مشخص نمی‌کند؛ برای سفارش دقیق باید استاندارد محصول و مشخصات رزوه نیز معلوم باشند.
سه معیار اصلی انتخاب
نوع و ابعاد
Hex Bolt و Hex Cap Screw را با نام دقیق محصول و جدول مربوط انتخاب کنید.
گرید مستقل
استاندارد ابعادی را همراه استاندارد جنس و گرید مورد نیاز بنویسید.
کنترل رزوه
قطر، تعداد دنده در اینچ، سری و کلاس رزوه باید با قطعه مقابل سازگار باشند.
دامنه ASME B18.2.1 چیست؟
این استاندارد سری اینچی، خانواده‌هایی مانند پیچ‌های سرچهارگوش، شش‌گوش، شش‌گوش سنگین، سرمایل و انواعی از پیچ‌های شش‌گوش فلنج‌دار، سرلوبی و پیچ چوب Lag را در بر می‌گیرد. تمام این محصولات جدول و کاربرد یکسان ندارند؛ نام خانواده محصول بخشی از مشخصات سفارش است.
پیچ سازه‌ای شش‌گوش سنگین را با پیچ عمومی سرسنگین یکی نگیرید. الزامات ابعادی اتصال‌دهنده‌های سازه‌ای در ASME B18.2.6 مطرح می‌شود و مشخصات محصول سازه‌ای نیز باید جداگانه تعیین شوند.
تفاوت Hex Bolt و Hex Cap Screw
این دو عنوان در استاندارد به محصولاتی با جزئیات ابعادی و تلرانسی متفاوت اشاره دارند. سطح نشیمن زیر سر، هندسه انتها و تلرانس‌های بدنه از موارد قابل کنترل‌اند. نام رایج بازار یا ظاهر سر برای تشخیص قطعی کافی نیست.
Hex Cap Screw می‌تواند با مهره یا در سوراخ رزوه‌شده استفاده شود؛ انتخاب نهایی به نقشه و مشخصات اتصال وابسته است. اگر نقشه نوع مشخصی را خواسته، جایگزینی باید پس از تطبیق جدول و الزامات انجام شود.
قطر، طول و رزوه چگونه تعیین می‌شوند؟
در پیچ شش‌گوش و سرچهارگوش، طول اسمی از سطح زیر سر تا انتها اندازه‌گیری می‌شود. طول رزوه و تلرانس‌ها را از جدول همان خانواده، قطر و طول انتخاب کنید؛ فرمول یک خانواده را به پیچ فلنج‌دار، Lag یا همه محصولات استاندارد تعمیم ندهید.
در مشخصات رزوه اینچی، قطر و تعداد دنده در اینچ را همراه سری و کلاس رزوه بنویسید. رزوه UNC و UNF با قطر اسمی یکسان قابل جایگزینی مستقیم نیستند. کلاس رایج 2A نیز برای هر اتصال دقیق یا شرایط خاص الزاماً انتخاب مناسبی نیست؛ مشخصات نقشه و قطعه مقابل ملاک است.
پیچ ۱/۲ اینچ با پیچ M12 جایگزین مستقیم نیست. اندازه‌گیری تقریبی قطر بدون کنترل گام، می‌تواند به خرابی رزوه منجر شود.
استاندارد ابعادی با گرید مقاومتی فرق دارد
بسته به محصول و کاربرد، استانداردهایی مانند SAE J429، ASTM A307، A449، A354 یا F593 ممکن است برای مشخصات جنس و خواص محصول مطرح شوند. هر کدام دامنه، گرید و الزامات خود را دارند و معادل خودکار یکدیگر نیستند.
مثلاً نزدیکی یک مقدار استحکام کششی، پیچ Grade 5 را به جایگزین تأییدشده پیچ سازه‌ای تبدیل نمی‌کند. علامت‌گذاری را طبق استاندارد واقعی محصول و مدارک سازنده کنترل کنید؛ الگوی خطوط شعاعی SAE را به همه گریدهای ASTM نسبت ندهید.
پوشش و اجزای اتصال
پوشش را با توجه به محیط، گرید، خطر تردی هیدروژنی و فرایند مجاز محصول انتخاب کنید. عبارت آبکاری روی، بدون تعیین مشخصات و فرایند، برای پیچ پراستحکام کافی نیست. ضخامت پوشش و جبران آن در رزوه مهره باید برای مجموعه پوشش‌دار کنترل شود.
مهره، واشر یا سوراخ رزوه‌شده باید از نظر ابعاد، استحکام، درگیری رزوه و شرایط سطح با پیچ هماهنگ باشند. گشتاور نصب نیز به اصطکاک و وضعیت مجموعه وابسته است و از B18.2.1 به‌تنهایی به دست نمی‌آید.
چک‌لیست خرید و کنترل کیفیت
- نام دقیق محصول و نسخه استاندارد ابعادی را تعیین کنید.
- قطر، تعداد دنده، سری و کلاس رزوه، طول و نیاز به تمام‌رزوه بودن را بنویسید.
- استاندارد جنس، گرید، پوشش و اجزای مقابل را مشخص کنید.
- ابعاد سر و بدنه، طول رزوه و کیفیت رزوه را با ابزار و گیج مناسب کنترل کنید.
- برای سفارش‌های دارای الزام ردیابی، شماره بچ و مدارک آزمون مرتبط با همان محموله را دریافت کنید.