پیچ آلن (پیچ سر استوانه‌ای با سوکت شش‌گوش) سری استوانه‌ای و گل‌درشت دارد و در سایزهای مختلف، هم نیم‌دنده و هم تمام‌دنده قابل تولید است؛ اما آنچه معمولاً تولید و عرضه می‌شود، نوع نیم‌دنده است. DIN 912 یکی از پرکاربردترین استانداردهای این گروه از پیچ‌هاست.
هرجا فضای کافی برای آچار یا پیچ‌گوشتی وجود نداشته باشد، پیچ آلن گزینه‌ی مناسبی است، چون از داخل سر و با آچار آلن بسته می‌شود. مهره‌ی شش‌گوش و واشر تخت، مکمل همیشگی این پیچ در اتصالات هستند.
جنس و گرید
- فولاد: گریدهای ۸٫۸، ۱۰٫۹ و ۱۲٫۹
- استنلس استیل: گریدهای ۳۰۴ و ۳۱۶
کاربرد
پیچ آلن در ماشین‌آلات راه‌سازی و معدنی، خودروسازی و صنایع مشابه، به‌طور گسترده و در حجم بالا مصرف می‌شود. دلیل این فراوانی مصرف، ایمنی و اطمینان بالا، قیمت مناسب و قابلیت اتکای خوب این پیچ است.
استاندارد معادل
ویرایش مرجع این مقاله DIN 912:1983 است. این استاندارد ملی آلمان بعدها با DIN EN ISO 4762 جایگزین شد و معادل بین‌المللی آن ISO 4762 است؛ ابعاد سر و رزوه در هر دو یکسان است.
نقشه و راهنمای نمادها
| نماد | توضیح |
|---|---|
| d | قطر اسمی رزوه |
| P | گام رزوه |
| b | طول رزوه‌ی مرجع (مقدار جدولی، برابر ۲d + ۱۲) |
| l | طول اسمی پیچ، از زیر سر تا نوک |
| ls | طول ساق بدون رزوه |
| lg | فاصله‌ی زیر سر تا شروع رزوه‌ی کامل (حداکثر) |
| dk | قطر سر پیچ |
| da | حداکثر قطر گلویی، در محل گذر ساق به زیر سر |
| ds | قطر ساق |
| dw | قطر سطح تکیه‌گاه زیر سر |
| k | ارتفاع سر |
| s | اندازه‌ی آچارخور سوکت شش‌گوش (بین دو سطح روبه‌رو) |
| e | قطر محیطی سوکت شش‌گوش (بین دو گوشه‌ی روبه‌رو) |
| t | حداقل عمق سوکت |
| w | حداقل ضخامت دیواره‌ی کف سوکت |
| r | شعاع گردی زیر سر |
| h | مطابق نقشه‌ی استاندارد (جزئیات سر) |
| v | مطابق نقشه‌ی استاندارد (جزئیات سر) |
1,25 یعنی ۱٫۲۵ میلی‌متر). سایز (M14) داخل پرانتز آمده چون سایز ترجیحی نیست و تا حد امکان باید از آن پرهیز شود.جدول ابعاد (M1,6 تا M64)
| Thread d | M1,6 | M2 | M2,5 | M3 | M4 | M5 | M6 | M8 | M10 | M12 | (M14) | M16 | M20 | M24 | M30 | M36 | M42 | M48 | M56 | M64 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| P | 0,35 | 0,4 | 0,45 | 0,5 | 0,7 | 0,8 | 1 | 1,25 | 1,5 | 1,75 | 2 | 2 | 2,5 | 3 | 3,5 | 4 | 4,5 | 5 | 5,5 | 6 | |
| b | 15 | 16 | 17 | 18 | 20 | 22 | 24 | 28 | 32 | 36 | 40 | 44 | 52 | 60 | 72 | 84 | 96 | 108 | 124 | 140 | |
| dk | max. | 3,00 | 3,80 | 4,50 | 5,50 | 7,00 | 8,50 | 10,00 | 13,00 | 16,00 | 18,00 | 21,00 | 24,00 | 30,00 | 36,00 | 45,00 | 54,00 | 63,00 | 72,00 | 84,00 | 96,00 |
| max. for grooved head | 3,14 | 3,98 | 4,68 | 5,68 | 7,22 | 8,72 | 10,22 | 13,27 | 16,27 | 18,27 | 21,33 | 24,33 | 30,33 | 36,39 | 45,39 | 54,46 | 63,46 | 72,46 | 84,54 | 96,54 | |
| min. | 2,86 | 3,62 | 4,32 | 5,32 | 6,78 | 8,28 | 9,78 | 12,73 | 15,73 | 17,73 | 20,67 | 23,67 | 29,67 | 35,61 | 44,61 | 53,54 | 62,54 | 71,54 | 83,46 | 95,46 | |
| da | max. | 2 | 2,6 | 3,1 | 3,6 | 4,7 | 5,7 | 6,8 | 9,2 | 11,2 | 13,7 | 15,7 | 17,7 | 22,4 | 26,4 | 33,4 | 39,4 | 45,6 | 52,6 | 63 | 71 |
| ds | max. | 1,60 | 2,00 | 2,50 | 3,00 | 4,00 | 5,00 | 6,00 | 8,00 | 10,00 | 12,00 | 14,00 | 16,00 | 20,00 | 24,00 | 30,00 | 36,00 | 42,00 | 48,00 | 56,00 | 64,00 |
| min. | 1,46 | 1,86 | 2,36 | 2,86 | 3,82 | 4,82 | 5,82 | 7,78 | 9,78 | 11,73 | 13,73 | 15,73 | 19,67 | 23,67 | 29,67 | 35,61 | 41,61 | 47,61 | 55,54 | 63,54 | |
| e | min. | 1,733 | 1,733 | 2,303 | 2,873 | 3,443 | 4,583 | 5,723 | 6,863 | 9,149 | 11,429 | 13,716 | 15,996 | 19,437 | 21,734 | 25,154 | 30,854 | 36,571 | 41,131 | 46,831 | 52,531 |
| h | max. | 0,34 | 0,51 | 0,51 | 0,51 | 0,6 | 0,6 | 0,68 | 1,02 | 1,02 | 1,45 | 1,45 | 1,45 | 2,04 | 2,04 | 2,89 | 2,89 | 3,06 | 3,91 | 5,95 | 5,95 |
| k | max. | 1,60 | 2,00 | 2,50 | 3,00 | 4,00 | 5,00 | 6,0 | 8,00 | 10,00 | 12,00 | 14,00 | 16,00 | 20,00 | 24,00 | 30,00 | 36,00 | 42,00 | 48,00 | 56,00 | 64,00 |
| min. | 1,46 | 1,86 | 2,36 | 2,86 | 3,82 | 4,82 | 5,7 | 7,64 | 9,64 | 11,57 | 13,57 | 15,57 | 19,48 | 23,48 | 29,48 | 35,38 | 41,38 | 47,38 | 55,26 | 63,26 | |
| r | min. | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,2 | 0,2 | 0,25 | 0,4 | 0,4 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,8 | 0,8 | 1 | 1 | 1,2 | 1,6 | 2 | 2 |
| s | nominal | 1,5 | 1,5 | 2 | 2,5 | 3 | 4 | 5 | 6 | 8 | 10 | 12 | 14 | 17 | 19 | 22 | 27 | 32 | 36 | 41 | 46 |
| max. | 1,58 | 1,58 | 2,08 | 2,58 | 3,08 | 4,095 | 5,14 | 6,14 | 8,175 | 10,175 | 12,212 | 14,212 | 17,23 | 19,275 | 22,275 | 27,275 | 32,33 | 36,33 | 41,33 | 46,33 | |
| min. | 1,52 | 1,52 | 2,02 | 2,52 | 3,02 | 4,020 | 5,02 | 6,02 | 8,025 | 10,025 | 12,032 | 14,032 | 17,05 | 19,065 | 22,065 | 27,065 | 32,08 | 36,08 | 41,08 | 46,08 | |
| t | min. | 0,7 | 1 | 1,1 | 1,3 | 2 | 2,5 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 10 | 12 | 15,5 | 19 | 24 | 28 | 34 | 38 |
| v | max. | 0,16 | 0,2 | 0,25 | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,8 | 1 | 1,2 | 1,4 | 1,6 | 2 | 2,4 | 3 | 3,6 | 4,2 | 4,8 | 5,6 | 6,4 |
| dw | min. | 2,72 | 3,48 | 4,18 | 5,07 | 6,53 | 8,03 | 9,38 | 12,33 | 15,33 | 17,23 | 20,17 | 23,17 | 28,87 | 34,81 | 43,61 | 52,54 | 61,34 | 70,34 | 82,26 | 94,26 |
| w | min. | 0,55 | 0,55 | 0,85 | 1,15 | 1,4 | 1,9 | 2,3 | 3,3 | 4 | 4,8 | 5,8 | 6,8 | 8,6 | 10,4 | 13,1 | 15,3 | 16,3 | 17,5 | 19 | 22 |
طول ساق و رزوه — سایزهای M1,6 تا M12
در جدول‌های زیر، l طول اسمی پیچ است. عبارت full thread یعنی پیچ در آن طول و آن سایز، تا زیر سر رزوه می‌شود و ساق بدون رزوه ندارد. خانه‌های خالی یعنی آن ترکیب طول و قطر در استاندارد تعریف نشده است.
| l | M1,6 | M2 | M2,5 | M3 | M4 | M5 | M6 | M8 | M10 | M12 | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | |||
| nominal | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. |
| 2,5 | 2,3 | 2,7 | full thread | |||||||||||||||||||
| 3 | 2,8 | 3,2 | full thread | |||||||||||||||||||
| 4 | 3,76 | 4,24 | full thread | |||||||||||||||||||
| 5 | 4,76 | 5,24 | full thread | |||||||||||||||||||
| 6 | 5,76 | 6,24 | full thread | |||||||||||||||||||
| 8 | 7,71 | 8,29 | full thread | |||||||||||||||||||
| 10 | 9,71 | 10,29 | full thread | |||||||||||||||||||
| 12 | 11,65 | 12,35 | full thread | |||||||||||||||||||
| 16 | 15,65 | 16,35 | full thread | |||||||||||||||||||
| 20 | 19,58 | 20,42 | 2 | 4 | full thread | |||||||||||||||||
| 25 | 24,58 | 25,42 | 5,75 | 8 | 4,5 | 7 | full thread | |||||||||||||||
| 30 | 29,58 | 30,42 | 9,5 | 12 | 6,5 | 10 | 4 | 8 | full thread | |||||||||||||
| 35 | 34,5 | 35,5 | 11,5 | 15 | 9 | 13 | 6 | 11 | full thread | |||||||||||||
| 40 | 39,5 | 40,5 | 16,5 | 20 | 14 | 18 | 11 | 16 | 5,75 | 12 | full thread | |||||||||||
| 45 | 44,5 | 45,5 | 19 | 23 | 16 | 21 | 10,75 | 17 | 5,5 | 13 | full thread | |||||||||||
| 50 | 49,5 | 50,5 | 24 | 28 | 21 | 26 | 15,75 | 22 | 10,5 | 18 | ||||||||||||
| 55 | 54,4 | 55,6 | 26 | 31 | 20,75 | 27 | 15,5 | 23 | 10,25 | 19 | ||||||||||||
| 60 | 59,4 | 60,6 | 31 | 36 | 25,75 | 32 | 20,5 | 28 | 15,25 | 24 | ||||||||||||
| 65 | 64,4 | 65,6 | 30,75 | 37 | 25,5 | 33 | 20,25 | 29 | ||||||||||||||
| 70 | 69,4 | 70,6 | 35,75 | 42 | 30,5 | 38 | 25,25 | 34 | ||||||||||||||
| 80 | 79,4 | 80,6 | 45,75 | 52 | 40,5 | 48 | 35,25 | 44 | ||||||||||||||
| 90 | 89,3 | 90,7 | 50,5 | 58 | 45,25 | 54 | ||||||||||||||||
| 100 | 99,3 | 100,7 | 60,5 | 68 | 55,25 | 64 | ||||||||||||||||
| 110 | 109,3 | 110,7 | 65,25 | 74 | ||||||||||||||||||
| 120 | 119,3 | 120,7 | 75,25 | 84 | ||||||||||||||||||
طول ساق و رزوه — سایزهای (M14) تا M64
| l | (M14) | M16 | M20 | M24 | M30 | M36 | M42 | M48 | M56 | M64 | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | ls | lg | |||
| nominal | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. | min. | max. |
| 20 | 19,58 | 20,42 | full thread | |||||||||||||||||||
| 25 | 24,58 | 25,42 | full thread | full thread | ||||||||||||||||||
| 30 | 29,58 | 30,42 | full thread | full thread | full thread | |||||||||||||||||
| 35 | 34,5 | 35,5 | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||||||||||||
| 40 | 39,5 | 40,5 | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||||||||||||
| 45 | 44,5 | 45,5 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | |||||||||||||||
| 50 | 49,5 | 50,5 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | |||||||||||||||
| 55 | 54,4 | 55,6 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||||||||||
| 60 | 59,4 | 60,6 | 10 | 20 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||||||||
| 65 | 64,4 | 65,6 | 15 | 25 | 11 | 21 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | |||||||||||
| 70 | 69,4 | 70,6 | 20 | 30 | 16 | 26 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||||||
| 80 | 79,4 | 80,6 | 30 | 40 | 26 | 36 | 15,5 | 28 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||||
| 90 | 89,3 | 90,7 | 40 | 50 | 36 | 46 | 25,5 | 38 | 15 | 30 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||
| 100 | 99,3 | 100,7 | 50 | 60 | 46 | 56 | 35,5 | 48 | 25 | 40 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||||
| 110 | 109,3 | 110,7 | 60 | 70 | 56 | 66 | 45,5 | 58 | 35 | 50 | 20,5 | 38 | full thread | full thread | full thread | full thread | full thread | |||||
| 120 | 119,3 | 120,7 | 70 | 80 | 66 | 76 | 55,5 | 68 | 45 | 60 | 30,5 | 48 | 16 | 36 | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||
| 130 | 129,2 | 130,8 | 80 | 90 | 76 | 86 | 65,5 | 78 | 55 | 70 | 40,5 | 58 | 26 | 46 | full thread | full thread | full thread | full thread | ||||
| 140 | 139,2 | 140,8 | 90 | 100 | 86 | 96 | 75,5 | 88 | 65 | 80 | 50,5 | 68 | 36 | 56 | 21,5 | 44 | full thread | full thread | full thread | |||
| 150 | 149,2 | 150,8 | 96 | 106 | 85,5 | 98 | 75 | 90 | 60,5 | 78 | 46 | 66 | 31,5 | 54 | full thread | full thread | full thread | |||||
| 160 | 159,2 | 160,8 | 106 | 116 | 95,5 | 108 | 85 | 100 | 70,5 | 88 | 56 | 76 | 41,5 | 64 | 27 | 52 | full thread | full thread | ||||
| 180 | 179,2 | 180,8 | 115,5 | 128 | 105 | 120 | 90,5 | 108 | 76 | 96 | 61,5 | 84 | 47 | 72 | 28,5 | 56 | full thread | |||||
| 200 | 199,075 | 200,925 | 135,5 | 148 | 125 | 140 | 110,5 | 128 | 96 | 116 | 81,5 | 104 | 67 | 92 | 48,5 | 76 | 30 | 60 | ||||
| 220 | 219,075 | 220,925 | 101,5 | 124 | 87 | 112 | 68,5 | 96 | 50 | 80 | ||||||||||||
| 240 | 239,075 | 240,925 | 121,5 | 144 | 107 | 132 | 88,5 | 116 | 70 | 100 | ||||||||||||
| 260 | 258,95 | 261,05 | 141,5 | 164 | 127 | 152 | 108,5 | 136 | 90 | 120 | ||||||||||||
| 280 | 278,95 | 281,05 | 161,5 | 184 | 147 | 172 | 128,5 | 156 | 110 | 140 | ||||||||||||
| 300 | 298,95 | 301,05 | 181,5 | 204 | 167 | 192 | 148,5 | 176 | 130 | 160 | ||||||||||||
مطلب مرتبط
DIN 912 و ISO 4762 — اینجا خبر خوب است
در بیشتر خانواده‌های DIN، جایگزینی با ISO ابعاد را تغییر داده — مهره DIN 934 و پیچ‌های DIN 931 و DIN 933 همگی در سایزهای M10، M12، M14 و M22 آچارخور متفاوتی از نسخه ISO دارند.
دلیلش این است که تغییر آچارخور در آن چهار سایز مربوط به سرِ شش‌گوش بیرونی بود؛ پیچ آلن سوکت داخلی دارد و آن تغییر شاملش نمی‌شود.
قاعده‌های ابعادی پیچ آلن
ابعاد این پیچ روابط ساده‌ای با قطر دارند که در طراحی مفیدند:
- قطر سر: تقریباً
1.5 × d— یعنی سر پیچ M10 حدود ۱۶ میلی‌متر است. - ارتفاع سر: برابر
d— ارتفاع سر پیچ M10 برابر ۱۰ میلی‌متر. - طول رزوه:
b = 2d + 12— نه2d + 6که در پیچ شش‌گوش است.
سوکت و ابزار
- سوکت باید تمیز باشد. رنگ یا گِل داخل سوکت باعث می‌شود آچار کامل جا نرود و گوشه‌ها گرد شوند.
- آچار باید کامل وارد شود. بیشترین علت هرزشدن سوکت، وارد نشدن کامل آچار است.
- آچار فرسوده را کنار بگذارید. آچار آلن ساییده، سوکت سالم را هم خراب می‌کند.
- برای گشتاور بالا از بکس آلن استفاده کنید نه آچار L شکل.
مزیت اصلی پیچ آلن هم همین‌جاست: سر می‌تواند داخل خزینه فرو برود و سطح صاف بماند، و برای بستنش فضای شعاعی اطراف لازم نیست — فقط دسترسی از بالا.
سوالات متداول
آیا DIN 912 با ISO 4762 یکی است؟
بله، از نظر هندسه یکسان‌اند و قابل تعویض. برخلاف مهره DIN 934 و پیچ‌های شش‌گوش که در چند سایز تفاوت دارند.
طول رزوه پیچ آلن چقدر است؟
برابر ۲d + ۱۲، نه ۲d + ۶ که در پیچ شش‌گوش است.
قطر سر پیچ آلن چقدر است؟
تقریباً ۱٫۵ برابر قطر رزوه؛ ارتفاع سر هم برابر خود قطر است.
چرا سوکت پیچ آلن هرز می‌شود؟
بیشتر به‌دلیل وارد نشدن کامل آچار یا آچار فرسوده؛ سوکت آلوده هم همین اثر را دارد.
مزیت پیچ آلن نسبت به شش‌گوش چیست؟
سر می‌تواند داخل خزینه فرو برود و برای بستن فقط دسترسی از بالا لازم است، نه فضای شعاعی.