پیچ خودکار سر شش گوش
پیچ خودکار سر شش گوش برای اتصال مواد ناهم جنس و هم جنس مثل اتصال ورق آهنی به چوب یا اتصال ورق آهنی به پروفیل استفاده میشود. این پیچ شباهت عملکرد با پیچ سرمته ای دارد. و فرق آن این است که پیچ سرمته ای خود عمل سوراخکاری را انجام می‌دهد ولی پیچ خودکار آچاری (در مواردی که کار با فلزات است) نیاز به سوراخکاری اولیه دارد. در زمان مصرف این پیچ نیازی به قلاویز کردن و رزوه کردن حفره نیست و به همین علت به آنها پیچ‌های خودکار گفته میشود. این امر سبب شده تا سرعت کار بسیار افزایش یابد. البته باید به این نکته توجه داشت که برای آنکه پیچ بتواند رزوه را درون سوراخ ایجاد کند باید استحکام بیشتری نسبت به ورق یا قطعات داسته باشند و حتماً باید در هنگام خرید پیچ مناسب به گرید آن توجه کرد. یکی دیگر از علت‌های استفاده از پیچ‌های خودکار سر شش گوش این است که به وسیله آچار بکس برقی به راحتی روی کار بسته میشود. علاوه بر این با آچار بکس با قدرت بیشتری می‌توان پیچ را روی کار بست. به طور کلی پیچ‌های خودکار از متریال‌های فولاد، استنلس استیل و آلومینیوم ساخته میشوند. ساخت این پیچ‌ها به کمک عملیات حرارتی تصاعدی انجام میشود که باعث تغییر در خواص فیزیکی و برخی خواص شیمیای آنها میشود. پوشش این پیچ‌ها عموماً از جنس گالوانیزه سرد و همچنین کروم است. این پیچ‌ها در تمام گریدهای 5.6 , 8.8 , 10.9 , 12.9 تولید و همانطور که در متن اشاره شد در محل مناسب استفاده میشوند.
| DIN 6928-1990 | DIN EN ISO 7053-2018 |
|---|---|
 |  |
| DIN 7976-1990 | DIN EN ISO 1479-2011 |
 |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 69281990 | — | — |
| DIN ENISO70532018 | — | — |
| DIN 79761990 | — | — |
| DIN ENISO14792011 | — | — |
نکته‌ی انتخاب
این پیچ‌ها رزوه‌ی خودشان را در ورق ایجاد می‌کنند. ضخامت ورق و قطر پیش‌سوراخ دو متغیر اصلی‌اند؛ پیش‌سوراخ بزرگ یعنی پیچ نمی‌گیرد و کوچک یعنی پیچ می‌شکند.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
یک اصلاح: پیچ خودکار کلاس ۸٫۸ ندارد
ابعاد پیچ خودکار سر شش‌گوش DIN 7976
DIN 7976 پیچ خودکار با سر شش‌گوش ساده است و جای خود را به ISO 1479 داده. ابعاد آن در کاتالوگ تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت هست:
| سایز | گام رزوه‌ی خودکار P | آچارخور s | قطر روی گوشه‌ها e | ارتفاع سر k |
|---|---|---|---|---|
| ST2.2 | 0.8 | 3.2 | 3.38 | 1.3 |
| ST2.9 | 1.1 | 5 | 5.4 | 1.5 |
| ST3.5 | 1.3 | 5.5 | 5.95 | 2.3 |
| ST3.9 | 1.3 | 7 | 7.59 | 2.3 |
| ST4.2 | 1.4 | 7 | 7.59 | 2.8 |
| ST4.8 | 1.6 | 8 | 8.71 | 3 |
| ST5.5 | 1.8 | 8 | 8.71 | 4 |
| ST6.3 | 1.8 | 10 | 10.95 | 4.8 |
| ST8 | 2.1 | 13 | 14.26 | 5.8 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است. گام، گام رزوه‌ی خودکار است و با گام متریک ISO قابل مقایسه نیست.
دو نکته درباره‌ی این جدول:
- نام سایز با «ST» شروع میشود، نه «M». عدد پس از ST قطر خارجی رزوه‌ی خودکار به میلی‌متر است — مثلاً ST4.8 — و رزوه‌ی آن با رزوه‌ی متریک هم‌قطر یکی نیست. مهره‌ی متریک روی پیچ خودکار بسته نمی‌شود.
- آچارخور در سایزهای رایج اعدادی مثل 5.5، 7، 8، 10 دارد که آچارهای بکس معمولی‌اند؛ همین است که این پیچ را برای بستن با آچار بکس برقی محبوب کرده.
خودکار، سرمته‌ای یا رزوه‌فرم
متن بالا تفاوت اصلی را درست گفته است: پیچ خودکار به پیش‌سوراخ نیاز دارد، پیچ سرمته‌ای خودش سوراخ می‌کند. یک خانواده‌ی سوم هم هست که اغلب با این دو قاطی میشود:
| نوع پیچ | پیش‌سوراخ | رزوه چطور ساخته میشود | نمونه‌ی استاندارد |
|---|---|---|---|
| خودکار | لازم | رزوه‌ی درشت خودکار در ورق فرم داده یا تراشیده میشود | DIN 7976، DIN 6928، DIN 7981 |
| سرمته‌ای | لازم نیست | نوک مته سوراخ می‌کند، سپس رزوه‌ی خودکار | DIN 7504 |
| رزوه‌فرم | لازم | رزوه‌ی متریک با فرم‌دهی سرد ساخته میشود؛ بعداً پیچ متریک معمولی هم در آن می‌رود | DIN 7500 |
برای جزئیات هر خانواده، پیچ‌های خودکار، پیچ‌های سرمته‌ای و پیچ‌های رزوه‌فرم DIN 7500 را ببینید.
پیش‌سوراخ: مهم‌ترین عدد در نصب
همانطور که بخش «نکته‌ی انتخاب» گفت، قطر پیش‌سوراخ و ضخامت ورق دو متغیر اصلی‌اند. چرا این‌قدر حساس است:
- سوراخ بزرگ: رزوه فقط لبه‌ی سوراخ را می‌گیرد، دنده‌های ساخته‌شده کم‌عمق‌اند و پیچ با گشتاور کم هرز میشود.
- سوراخ کوچک: گشتاور لازم برای فرم دادن رزوه از استحکام پیچ بیشتر میشود و پیچ پیش از نشستن سر می‌شکند — یا سر پیچ از آچار هرز میشود.
- ورق ضخیم‌تر، سوراخ بزرگ‌تر: در ورق ضخیم مسیر فرم‌دهی بلندتر است و اصطکاک بیشتر؛ سازندگان برای هر ترکیب قطر پیچ، جنس و ضخامت ورق، قطر پیش‌سوراخ جداگانه‌ای توصیه می‌کنند.
- جنس ورق: آلومینیوم نرم سوراخ کوچک‌تری می‌خواهد تا دنده‌ها کامل شوند؛ استنلس سخت، سوراخ بزرگ‌تری تا پیچ نشکند.
طول پیچ و تعداد دنده‌ی درگیر
در ورق نازک، رزوه‌ای که پیچ خودکار می‌سازد فقط به اندازه‌ی ضخامت ورق است — گاهی یک یا دو دنده. همین است که انتخاب طول و نوع اتصال در این پیچ‌ها با پیچ متریک فرق دارد:
- طول: پیچ باید آن‌قدر بلند باشد که پس از عبور از همه‌ی لایه‌ها، دست‌کم چند دنده‌ی کامل از پشت ورق آخر بیرون بزند. نوک مخروطی پیچ (فرم C) رزوه‌ی کامل ندارد و در محاسبه‌ی درگیری حساب نمی‌شود.
- ورق خیلی نازک: وقتی ضخامت ورق کمتر از گام پیچ است، رزوه‌ی واقعی شکل نمی‌گیرد و پیچ فقط لبه‌ی سوراخ را می‌گیرد. در این حالت سوراخ فلنج‌دار (سوراخی که لبه‌اش با پانچ به داخل برگشته)، مهره‌ی پرسی یا پیچ سرمته‌ای با رزوه‌ی ریزتر گزینه‌های بهترند.
- لایه‌ها باید پیش از بستن به هم فشرده باشند. اگر بین دو ورق فاصله باشد، پیچ خودکار در ورق دوم رزوه می‌سازد و ورق اول را روی رزوه نگه می‌دارد؛ فاصله هرگز بسته نمی‌شود.
و مثل همه‌ی پیچ‌های خودکار، دفعات باز و بست محدود است: هر بار رزوه‌ی ساخته‌شده در ورق نازک کمی ساییده میشود. برای قطعه‌ای که مدام باز میشود، مهره‌ی پرسی یا مغزی رزوه‌دار و پیچ متریک مناسب‌تر است.
سر شش‌گوش ساده یا سر شش‌گوش با فلنج
در فهرست این صفحه DIN 6928 و جانشین آن ISO 7053 هم آمده‌اند: پیچ خودکار سر شش‌گوش با فلنج (واشرسر). فلنج زیر سر، فشار را روی ورق نازک پخش می‌کند و جای واشر را می‌گیرد — در ورق‌کاری و بدنه‌سازی، این فلنج از فرورفتن سر در ورق نازک و پاره شدن آن جلوگیری می‌کند. سر ساده‌ی DIN 7976 جایی مناسب است که زیر سر قطعه‌ی ضخیم‌تر یا واشر جداگانه هست.
پوشش و تردی هیدروژنی
متن بالا از «گالوانیزه سرد و کروم» نام برده است. نکته‌ای که درباره‌ی پیچ خودکار سخت‌کاری‌شده باید دانست: آبکاری الکتریکی روی سطح سخت، خطر تردی هیدروژنی دارد. هیدروژنی که در آبکاری وارد فولاد میشود، در سطح سخت‌شده به ترک‌های ریز می‌انجامد و پیچ ممکن است ساعت‌ها یا روزها پس از بستن، بدون هیچ بار اضافه، بشکند. سازندگان معتبر پس از آبکاری پخت انجام می‌دهند؛ برای کاربردهای حساس، پوشش‌هایی که هیدروژن وارد نمی‌کنند (مثل پوشش‌های ورقه‌ای روی) انتخاب امن‌تری‌اند. جزئیات در پوشش‌های سطح پیچ و مهره آمده است.
جمع‌بندی
پیچ خودکار سر شش‌گوش با آچار بکس بسته میشود و در پیش‌سوراخ رزوه‌ی خودش را می‌سازد. سایزش با ST نام‌گذاری میشود، کلاس ۸٫۸ ندارد و سخت‌کاری سطحی میشود، و موفقیت نصب به پیش‌سوراخ درست وابسته است. برای ورق نازک، نسخه‌ی فلنج‌دار (DIN 6928 / ISO 7053) و برای حذف پیش‌سوراخ، پیچ سرمته‌ای را در نظر بگیرید.
سوالات متداول
آیا پیچ خودکار کلاس ۸٫۸ دارد؟
خیر. پیچ خودکار فولادی سخت‌کاری سطحی میشود و کلاس‌های ISO 898-1 برای آن تعریف نشده است.
ST4.8 یعنی چه؟
پیچ خودکار با قطر خارجی رزوه‌ی ۴٫۸ میلی‌متر؛ رزوه‌ی آن با رزوه‌ی متریک یکی نیست.
جانشین DIN 7976 چیست؟
ISO 1479؛ و جانشین نسخه‌ی فلنج‌دار DIN 6928، ISO 7053 است.
چرا پیچ خودکار در نصب می‌شکند؟
معمولاً پیش‌سوراخ کوچک است و گشتاور فرم‌دهی رزوه از استحکام پیچ بیشتر میشود.
تفاوت پیچ خودکار و سرمته‌ای چیست؟
پیچ خودکار پیش‌سوراخ لازم دارد؛ پیچ سرمته‌ای با نوک مته‌ای خودش سوراخ می‌کند.