استانداردهای DIN برای پیچ های قفلی

پیچ قفلی همان استاندارد DIN 7500 با انواع تیپ‌های آن است. پیچ قفلی سطح مقطع گرد ندارد. و با ساختاری که دارد بعد از بسته شدن به اندازه گشتاور مناسب آن در محل سفت شدن قفل می‌شود. این پیچ در مکانهای پر از لرزش و حساس مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع پیچ در بازار ایران کمیاب است و در ایران تولید کننده به ندرت پیدا میشود و برای تامین آن باید از آلمان و چین و کره آن را به ایران وارد کرد. لذا در صورت نیاز به این پیچ باید بین 2 تا 6 هفته زمان برای واردات این کالا در نظر گرفت. پیچ DIN 7500 دارای نوع‌های متنوع برای استفاده در مکانهای گوناگون است. پیچ قفلی با آچار خور دوسو چهارسو و آلن و شش گوش و شش پر ستاره ای و پیچ قفلی با گل کونیک دار تولید می‌شود. این پیچ ریزبار است و اغلب پوشش گالوانیزه دارد ضمنا این پیچ از استنلس استیل نیز ساخته می‌شود.

پیچ‌های قفلی دوسو و دوسو سرخزینه

DIN 7500(A)-1995	DIN 7500(AE)-2000	DIN 7500(B)-1995

DIN 7500(BE)-2000	DIN 7500(K)-1995	DIN 7500(KE)-2000

DIN 7500(L)-1995	DIN 7500(LE)-2000

پیچ‌های قفلی چهارسو و چهارسو سرخزینه

DIN 7500(C)-1995	DIN 7500(CE)-2009	DIN 7500(M)-1995

DIN 7500(ME)-2000	DIN 7500(N)-1995	DIN 7500(NE)-2009

پیچ‌های قفلی ششگوش

DIN 7500(D)-1995	DIN 7500(DE)-2009

پیچ‌های قفلی آلنی

DIN 7500(E)-1995	DIN 7500(EE)-2009

پیچ‌های قفلی شش پر ستاره ای و شش پر ستاره ای کونیک دار

DIN 7500(OE)-2009	DIN 7500(PE)-2009	DIN 7500(QE)-2009

این پیچ در واقع چه می‌کند؟ رزوه را می‌سازد، نمی‌بُرد

نام بازاری این قطعه در ایران «پیچ قفلی» است، ولی تعریف فنی‌اش در استاندارد چیز دیگری را توصیف می‌کند: پیچ رزوه‌زنِ فرم‌دهنده برای فلزات (Thread Forming Screw for Metals). معادل بین‌المللی DIN 7500 استاندارد ISO 7085 است و دامنه‌ی سایزش در پایگاه فنی ما از M2.5 تا M10 ثبت شده.

ویژگی کلیدی که در متن بالای همین صفحه هم به آن اشاره شده این است که مقطع بدنه گرد نیست. مقطع سه‌لُبی (Trilobular) است؛ یعنی اگر از روبه‌رو به بدنه نگاه کنید، سه برآمدگی ملایم می‌بینید. همین شکل، تمام منطق کار این پیچ را توضیح می‌دهد:

تماس فقط روی سه لُب. پس سطح درگیر با سوراخ کم است و گشتاور لازم برای پیچاندن به‌شدت پایین می‌آید.
ماده جریان پیدا می‌کند، بریده نمی‌شود. لُب‌ها فلز را به‌صورت سرد جابه‌جا می‌کنند و رزوه شکل می‌گیرد — بدون هیچ براده‌ای.
رزوه‌ی کارسخت‌شده. فلزی که سرد فرم گرفته سخت‌تر از حالت اولیه‌اش است، پس رزوه‌ی حاصل از رزوه‌ی قلاویزشده مقاوم‌تر در می‌آید.
و دلیل نام «قفلی»: نشستن این پیچ در رزوه‌ای که خودش با فرم‌دهی ساخته، جفت‌شدگی بسیار تنگ و یک تنش باقی‌مانده ایجاد می‌کند. همین، مقاومت اتصال را در برابر شل‌شدن ناشی از لرزش بالا می‌برد — بدون چسب، بدون واشر فنری، بدون مهره‌ی خودقفل.

بدون براده، یک مزیت عملیاتی جدی است. در قلاویزکاری، براده تولید می‌شود و باید از سوراخ بیرون بیاید. در مجموعه‌های بسته — گیربکس، پوسته‌ی موتور برقی، محفظه‌ی الکترونیک — براده‌ی جامانده می‌تواند بعداً به یاتاقان یا مدار برسد. پیچ فرم‌دهنده این ریسک را از بین می‌برد.

فرم‌دهنده در برابر رزوه‌بُر: دو خانواده که با هم اشتباه می‌شوند

در سیستم DIN دو خانواده‌ی موازی وجود دارد و تفاوتشان بنیادی است:

پیچ رزوه‌زن فرم‌دهنده در برابر پیچ رزوه‌بُر
معیار	فرم‌دهنده — DIN 7500	رزوه‌بُر — DIN 7513
مقطع بدنه	سه‌لُبی (غیرگرد)	گرد با شیار برنده
مکانیزم	فرم‌دهی سرد فلز	تراشیدن رزوه
براده	ندارد	دارد
استحکام رزوه‌ی حاصل	بیشتر (کارسختی)	کمتر
مقاومت به شل‌شدن	بالا	معمولی
گشتاور نصب	پایین‌تر	بالاتر
جنس مناسب قطعه	فلز شکل‌پذیر — فولاد نرم، آلومینیوم، روی	جنس‌های سخت‌تر و ترد
معادل ISO	ISO 7085	—

قاعده‌ی تصمیم ساده است: در فلزی که شکل می‌گیرد، فرم‌دهنده بهتر است. در فلزی که به‌جای تغییر شکل می‌ترکد یا می‌ریزد — مثل ریخته‌گری ترد — رزوه‌بُر گزینه‌ی مطمئن‌تری است.

ابعاد اصلی DIN 7513 B (خانواده‌ی رزوه‌بُر)

یک توضیح صریح: جدول ابعاد DIN 7500 در پایگاه داده‌ی فنی تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت هنوز صحه‌گذاری نشده است و سیاست ما انتشار نکردن هر عددی است که مرجع تأییدشده ندارد. تا زمان تأیید، جدول DIN 7500 در این صفحه منتشر نمی‌شود. در عوض، جدول خانواده‌ی خواهرش DIN 7513 B که تأیید شده را می‌آوریم تا مقیاس ابعادی این رده از پیچ‌ها روشن باشد.

DIN 7513 B — پیچ رزوه‌بُر سر عدسی دوسو، رزوه متریک (mm)
سایز	گام P	قطر سر dk	ارتفاع سر k	عرض شیار n	عمق شیار t (حداقل)
M2.5	0.45	4.5	1.6	0.6	0.7
M3	0.5	5.5	2	0.8	0.85
M4	0.7	7	2.6	1.2	1.1
M5	0.8	8.5	3.3	1.2	1.3
M6	1	10	3.9	1.6	1.6
M8	1.25	13	5	2	2

فرم B این استاندارد سر عدسی با شیار دوسو دارد و دامنه‌اش M2.5 تا M8 است؛ فرم A سر شش‌گوش دارد و در پایگاه ما مدل نشده. به رزوه توجه کنید: برخلاف خانواده‌ی ST، رزوه‌ی DIN 7513 متریک است.

تیپ‌های DIN 7500 و اینکه چرا حرف تیپ در سفارش اجباری است

در جدول‌های بالای همین صفحه می‌بینید که DIN 7500 با حرف‌های مختلفی عرضه می‌شود: A، AE، B، BE، C، CE، D، DE، E، EE، K، KE، L، LE، M، ME، N، NE، OE، PE و QE. این حرف، شکل سر و نوع درایو را مشخص می‌کند و صفحه‌ی حاضر آن‌ها را در پنج گروه دسته‌بندی کرده است:

دوسو (شیاری) و دوسو سرخزینه
چهارسو و چهارسو سرخزینه
شش‌گوش
آلن
شش‌پر ستاره‌ای و شش‌پر ستاره‌ای کونیک‌دار

نوشتن «DIN 7500» بدون حرف، مثل نوشتن «پیچ» بدون سایز است. اگر روی نقشه‌ی شما حرف تیپ ذکر نشده، دست‌کم شکل سر و نوع درایو را توصیف کنید.

نکته‌ی درایو در گشتاور پایین: از آنجا که این پیچ گشتاور نصب پایینی می‌خواهد، درایوهای ضعیف‌تر مثل دوسو هم در سایزهای کوچک قابل استفاده‌اند. ولی اگر مونتاژ خطی و با پیچ‌گوشتی برقی انجام می‌شود، درایو شش‌پر ستاره‌ای یا آلن خیلی کمتر «در می‌رود» و سرعت خط را بالا نگه می‌دارد.

سوراخ: تنها متغیری که اجازه‌ی خطا ندارد

در پیچ فرم‌دهنده، کیفیت رزوه تمامش تابع قطر سوراخ است و این عدد باید از جدول سازنده بر اساس سایز پیچ و جنس و ضخامت قطعه گرفته شود.

سوراخ کوچک‌تر از حد — حجم فلزی که باید جابه‌جا شود بیش از توان پیچ می‌شود؛ گشتاور فرم‌دهی از گشتاور شکست پیچ بالاتر می‌رود و پیچ می‌پیچد و می‌شکند. در سایزهای کوچک این اتفاق در کسری از ثانیه می‌افتد.
سوراخ بزرگ‌تر از حد — فلز کافی برای فرم‌گرفتن وجود ندارد، رزوه ناقص می‌ماند و درگیری و در نتیجه اثر «قفلی» از بین می‌رود.

دو پارامتر دیگر هم هست که کمتر به آن توجه می‌شود:

عمق درگیری. برای اینکه ظرفیت اتصال به استحکام خود پیچ نزدیک شود، رزوه باید طول کافی درگیر شود. در فلزات نرم مثل آلومینیوم، این طول بیشتر از فولاد لازم است.
هم‌محوری. پیچ باید عمود وارد شود. ورود کج، فلز را از یک طرف بیش از حد جابه‌جا می‌کند و رزوه‌ی نامتقارن می‌سازد.

جنس، سختی و پوشش

برای اینکه پیچ بتواند رزوه را در فلز بسازد، باید به‌قدر کافی از قطعه سخت‌تر باشد. در انواع فولادی این با سختکاری سطحی به دست می‌آید: پوسته سخت برای فرم‌دهی، مغز چقرمه برای اینکه پیچ هنگام پیچاندن نشکند. همان‌طور که در متن بالای صفحه آمده، این پیچ‌ها اغلب پوشش گالوانیزه دارند و نسخه‌ی استنلس استیل هم تولید می‌شود.

محدودیت مهم نسخه‌ی استنلس: استنلس آستنیتی سختی فولاد سختکاری‌شده را ندارد، پس پیچ استنلس فرم‌دهنده در فولاد سخت خوب کار نمی‌کند. کاربردش جایی است که قطعه از فلز نرم‌تری — آلومینیوم، روی، فولاد نرم — ساخته شده و مقاومت خوردگی اولویت دارد.

در انتخاب پوشش دو نکته را در نظر بگیرید:

پوشش، اصطکاک را عوض می‌کند و در نتیجه رابطه‌ی گشتاور و پیش‌بار را جابه‌جا می‌کند. اگر خط مونتاژ با گشتاور ثابت کار می‌کند، تغییر پوشش یعنی لزوم بازنگری آن عدد.
پوشش ضخیم روی مقطع سه‌لُبی می‌تواند تیزی لُب‌ها را کم کند. برای این خانواده، پوشش‌های نازک و یکنواخت انتخاب منطقی‌تری هستند.

چرا تأمین این قطعه در ایران زمان می‌برد

همان‌طور که در متن ابتدای صفحه آمده، تولید داخلی این خانواده بسیار محدود است و تأمین معمولاً از طریق واردات انجام می‌شود. دلیل فنی‌اش هم روشن است: تولید مقطع سه‌لُبی با رواداری تنگ، به قالب و خط رول‌زنی اختصاصی نیاز دارد؛ سرمایه‌گذاری‌ای که بازار داخلی سایزهای M2.5 تا M10 توجیهش نمی‌کند.

در برنامه‌ریزی پروژه این سه نکته را در نظر بگیرید:

زمان تحویل را از ابتدا در برنامه ببینید، نه در مرحله‌ی مونتاژ.
یکجا سفارش دادن به‌مراتب اقتصادی‌تر از سفارش‌های تکه‌تکه است؛ در قطعات ریز، هزینه‌ی حمل و ترخیص می‌تواند از خود کالا بیشتر شود.
جایگزین احتمالی را زودتر بررسی کنید. اگر برنامه اجازه نمی‌دهد، ترکیب «پیچ استاندارد + بوش رزوه‌ای» یا «پیچ رزوه‌بُر DIN 7513» ممکن است برای همان کاربرد قابل قبول باشد — ولی این تصمیم مهندسی است و باید روی نقشه تأیید شود.

راهنمای سفارش

برای اینکه استعلام در یک رفت‌وبرگشت تمام شود، این موارد را با هم بفرستید:

شماره استاندارد و تیپ — حرف یا شماره‌ی فرم، اگر استاندارد چند فرم دارد.
سایز و طول
جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
مقدار مصرف و زمان‌بندی تحویل

برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.

سوالات متداول

DIN 7500 در واقع چه پیچی است؟

پیچ رزوه‌زن فرم‌دهنده برای فلزات با معادل ISO 7085. مقطع بدنه‌اش سه‌لُبی است و رزوه را با فرم‌دهی سرد فلز می‌سازد، نه با تراشیدن.

چرا به آن «پیچ قفلی» می‌گویند؟

چون جفت‌شدن تنگ پیچ با رزوه‌ای که خودش فرم داده، مقاومت بالایی در برابر شل‌شدن ناشی از لرزش ایجاد می‌کند — بدون چسب یا واشر فنری.

تفاوت DIN 7500 با DIN 7513 چیست؟

DIN 7500 رزوه را فرم می‌دهد و براده تولید نمی‌کند؛ DIN 7513 رزوه را می‌برد و براده دارد. رزوه‌ی فرم‌داده‌شده به دلیل کارسختی مقاوم‌تر است.

دامنه‌ی سایز DIN 7500 چقدر است؟

در پایگاه فنی ما از M2.5 تا M10 ثبت شده است.

حرف بعد از DIN 7500 چه معنایی دارد؟

شکل سر و نوع درایو را مشخص می‌کند. سفارش بدون ذکر این حرف، ناقص است.

چرا در این صفحه جدول ابعاد DIN 7500 نیست؟

چون داده‌ی ابعادی این استاندارد در پایگاه تأییدشده‌ی ما صحه‌گذاری نشده و ما هیچ عدد ابعادی بدون مرجع منتشر نمی‌کنیم. جدول DIN 7513 B که تأیید شده، برای مقیاس آورده شده است.

قطر سوراخ را از کجا بگیریم؟

از جدول سازنده، بر اساس سایز پیچ و جنس و ضخامت قطعه. این عدد حدسی نیست: سوراخ کوچک پیچ را می‌شکند و سوراخ بزرگ رزوه را ناقص می‌گذارد.