مهرههای فلنجی تشابه زیادی به مهرههای معمولی دارند با این تفاوت که پاییند مهره یک زائده واشر مانند وجود دارد. به همین علت به این مهره در برخی موارد مهره واشر دار نیز گفته میشود. برخی از مهرههای فلنجی دارای سطح دندانه دارند تا پس از بسته شدن در اثر لرزش باز نشوند و اتصال خوبی را فراهم کند. کاربرد اصلی مهرههای فلنجی پخش نیرو روی سطحی است که مهره روی آن بسته میشود که همین امر سبب میشود تا فشار وارد شده به سطح کاهش یابد. این مهرهها معمولاً از جنس استیل، آهن و فولاد هستند. با توجه به متریالهای آن این مهرهها در گریدهای 5.6، 5.8، 8.8، 10.9تولید و در بازار عرضه میشوند.پوشش این مهره میتواند گالوانیزه سرد، گالوانیزه گرم یا زاج کاری باشد. روش تولید آن به صورت فورج گرم و سرد است. معمولا سایز استاندارد مهرههای فلنجی از M5 تا M20 است اما در DIN6331 میتوان مهرههای فلنج دار را از سایز M6 تا M48 پیدا نمود. برخی از این استانداردها خواص متفاوتی نیز دارند.
| DIN 6331-1991 | DIN 6331-2003 | DIN 6923-1983 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 977-1998 | DIN EN 1661-1998 | |
 |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیفهایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحهی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 6331 | مهره ششگوش یقهدار | — |
| DIN 63311991 | — | — |
| DIN 63312003 | — | — |
| DIN 69231983 | — | — |
| DIN 9771998 | — | — |
| DIN EN16611998 | — | — |
نکتهی انتخاب
مهره قطعهی مکمل پیچ است و انتخابش سه متغیر دارد: همسایز بودن رزوه، کلاس استحکام مساوی یا بالاتر از عدد اول کلاس پیچ، و همجنس بودن با پیچ و واشر. مهره ضعیفتر از پیچ باعث میشود رزوهی مهره پیش از پیچ تسلیم شود — دقیقاً برعکس ترتیب ایمنی که در طراحی اتصال دنبال میشود.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفتوبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخهی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیهی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تیتیبولت تماس بگیرید.
دو خانواده در یک فهرست: مهرهی فلنجی و مهرهی یقهدار
فهرست این صفحه دو نوع مهره را کنار هم آورده است که از دور شبیهاند ولی برای دو کار متفاوت ساخته شدهاند:
- مهرهی فلنجی (DIN 6923 و جانشین ISO آن): یک لبهی پهن و نازک، شبیه واشر، به زیر مهره چسبیده است. بدنهی ششگوش آن کمی بلندتر از مهرهی معمولی است و فلنج جای واشر را میگیرد. کاربرد اصلی: ورقکاری، خودرو و مونتاژ سریع، جایی که حذف یک قطعهی جداگانه (واشر) زمان مونتاژ را کم میکند.
- مهرهی یقهدار (DIN 6331): مهرهای بلند و سنگین با یک یقهی گرد ضخیم در پایین. برای ماشینسازی، فیکسچر و قالب ساخته شده — جایی که مهره بارها باز و بسته میشود و باید سطح اتکای بزرگ و درگیری رزوهی زیاد داشته باشد.
جدول زیر هر دو را کنار مهرهی ششگوش معمولی DIN 934 میگذارد:
| سایز | DIN 934 — آچارخور s | DIN 6923 — آچارخور s | DIN 6331 — آچارخور s | DIN 934 — ارتفاع | DIN 6923 — ارتفاع | DIN 6331 — ارتفاع | DIN 6923 — قطر فلنج | DIN 6331 — قطر یقه |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| M5 | 8 | 8 | — | 4 | 5 | — | 11.8 | — |
| M6 | 10 | 10 | 10 | 5 | 6 | 9 | 14.2 | 14 |
| M8 | 13 | 13 | 13 | 6.5 | 8 | 12 | 17.9 | 18 |
| M10 | 17 | 15 | 16 | 8 | 10 | 15 | 21.8 | 22 |
| M12 | 19 | 18 | 18 | 10 | 12 | 18 | 26 | 25 |
| M14 | 22 | 21 | — | 11 | 14 | — | 29.9 | — |
| M16 | 24 | 24 | 24 | 13 | 16 | 24 | 34.5 | 31 |
| M18 | 27 | — | — | 15 | — | — | — | — |
| M20 | 30 | 30 | 30 | 16 | 20 | 30 | 42.8 | 37 |
| M22 | 32 | — | — | 18 | — | — | — | — |
| M24 | 36 | — | 36 | 19 | — | 36 | — | 45 |
| M27 | 41 | — | 41 | 22 | — | 40 | — | 50 |
| M30 | 46 | — | 46 | 24 | — | 45 | — | 58 |
| M33 | 50 | — | — | 26 | — | — | — | — |
| M36 | 55 | — | 55 | 29 | — | 54 | — | 68 |
| M42 | — | — | 65 | — | — | 63 | — | 80 |
| M48 | — | — | 75 | — | — | 72 | — | 92 |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگهای تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
سه نکته که از جدول بیرون میآید
- ارتفاع DIN 6923 در همهی سایزها دقیقاً برابر قطر اسمی است (M12 با ارتفاع 12) — در حالی که مهرهی معمولی DIN 934 کمی کوتاهتر است. پس مهرهی فلنجی «کوتاهتر» نیست؛ فلنج یک جزء اضافه است، نه جانشین بخشی از ارتفاع.
- ارتفاع DIN 6331 در ۱۱ سایز از ۱۲ سایز دقیقاً یکونیم برابر قطر است (تنها استثنا M27 با 40 است). درگیری رزوهی بیشتر یعنی سایش کمتر در باز و بست مکرر — همان دلیلی که این مهره در قالبسازی و فیکسچر رایج است.
- آچارخور هر دو در چند سایز با DIN 934 فرق دارد. DIN 6331 در M10 (16 بهجای 17)، M12 (18 بهجای 19) آچارخور کوچکتری دارد. آچارخور DIN 6923 هم در M10، M12 و M14 از مهرهی معمولی کوچکتر است — نکتهای که در مقالهی DIN 6923 با جزئیات آمده. یعنی آچار مهرهی معمولی لزوماً روی این مهرهها درست نمینشیند.
DIN 6923 و ISO 4161: جانشینی که این بار یکسان است
DIN 6923 جای خود را به استاندارد اروپایی و بینالمللی داده است. در بسیاری از خانوادههای مهره، این جانشینی با تغییر آچارخور همراه بود — مثلاً DIN 934 و ISO 4032 در M10، M12، M14 و M22 یکی نیستند. اینجا وضع فرق میکند: در کاتالوگ تأییدشدهی ما آچارخور و ارتفاع ISO 4161 در هر ۶ سایز مشترک با DIN 6923 یکسان است:
| سایز | DIN 6923 — s | ISO 4161 — s | DIN 6923 — ارتفاع | ISO 4161 — ارتفاع |
|---|---|---|---|---|
| M8 | 13 | 13 | 8 | 8 |
| M10 | 15 | 15 | 10 | 10 |
| M12 | 18 | 18 | 12 | 12 |
| M14 | 21 | 21 | 14 | 14 |
| M16 | 24 | 24 | 16 | 16 |
| M20 | 30 | 30 | 20 | 20 |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگهای تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است. قطر فلنج ISO 4161 در کاتالوگ ما ثبت نشده و مقایسه نشده است.
این نتیجه فقط دربارهی دو ستون جدول است. قطر فلنج ISO 4161 در کاتالوگ ما نیست؛ پس اگر در طرح شما قطر فلنج اهمیت دارد — مثلاً در سوراخ پلهدار یا کنار دیواره — آن را جداگانه کنترل کنید.
فلنج دندانهدار: قفل با هزینه
برخی مهرههای فلنجی زیر فلنج دندانههای شعاعی دارند. این دندانهها هنگام سفت شدن در سطح قطعه فرو میروند و در برابر چرخش معکوس مقاومت میکنند. سه نکته را باید دانست:
- دندانه سطح را خراش میدهد. روی سطح رنگشده یا گالوانیزه، پوشش در زیر مهره آسیب میبیند و خوردگی از همانجا شروع میشود.
- روی سطح سخت کار نمیکند. اگر قطعه سختتر از دندانهها باشد، دندانه فرو نمیرود و اثر قفلی ندارد.
- رابطهی گشتاور و نیرو را تغییر میدهد. اصطکاک زیر فلنج دندانهدار بیشتر است، پس همان گشتاور نیروی پیشتنیدگی کمتری میسازد. جدول گشتاور مهرهی معمولی برای آن صادق نیست.
مهرههای فلنجی قفلی واقعی — با حلقهی نایلونی (DIN 6926) یا تمامفلزی (DIN 6927) — سازوکار دیگری دارند که در مقالههای خودشان و در مهرههای قفلی توضیح داده شده است.
فلنج واشر نیست
فلنج کار واشر را تا حدی انجام میدهد — فشار را روی سطح بزرگتری پخش میکند — ولی دو تفاوت مهم دارد:
- فلنج با مهره میچرخد. واشر زیر مهره ثابت میماند و مهره روی آن میلغزد؛ فلنج روی سطح قطعه میلغزد. روی سطوح نرم یا پوششدار، این لغزش سطح را میساید.
- قطر فلنج ثابت است. اگر سوراخ قطعه بزرگ یا لوبیایی است، یا قطعه نرم است (آلومینیوم، پلاستیک)، نمیشود مثل واشر، فلنج بزرگتری انتخاب کرد؛ باید واشر پهن جداگانه گذاشت.
برای جزئیات انتخاب واشر، استانداردهای DIN برای واشرها را ببینید.
کلاس استحکام: یک اصلاح در متن بالا
در متن بالا کلاسهای «۵٫۶، ۵٫۸، ۸٫۸، ۱۰٫۹» برای این مهرهها آمده است. این اعداد دوبخشی، کلاس پیچ هستند. کلاس مهره در ISO 898-2 با یک عدد بیان میشود — مثلاً ۸ یا ۱۰ — که با عدد اول کلاس پیچ همخوان است: پیچ ۸٫۸ با مهرهی کلاس ۸، پیچ ۱۰٫۹ با مهرهی کلاس ۱۰. توضیح کامل در ISO 898-1 آمده است.
جمعبندی
مهرهی فلنجی برای حذف واشر و سرعت مونتاژ است؛ مهرهی یقهدار برای باز و بست مکرر و بار سنگین در ماشینسازی. DIN 6923 ارتفاعی برابر قطر دارد و با ISO 4161 در آچارخور و ارتفاع یکسان است؛ DIN 6331 ارتفاعی یکونیم برابر قطر و یقهای پهن دارد. در هر دو، آچارخور در چند سایز با مهرهی معمولی فرق میکند — پیش از رفتن به کارگاه، آچار را کنترل کنید.
سوالات متداول
تفاوت مهرهی فلنجی و مهرهی یقهدار چیست؟
فلنجی (DIN 6923) لبهی نازک و پهنی بهجای واشر دارد و ارتفاعش برابر قطر است؛ یقهدار (DIN 6331) مهرهای بلند با ارتفاع یکونیم برابر قطر و یقهی ضخیم برای ماشینسازی است.
آیا DIN 6923 و ISO 4161 یکی هستند؟
در کاتالوگ تأییدشدهی ما آچارخور و ارتفاع هر دو در همهی سایزهای مشترک یکسان است؛ قطر فلنج ISO 4161 مقایسه نشده است.
آیا فلنج دندانهدار مهره را قفل میکند؟
تا حدی، روی سطح نرمتر از دندانهها؛ ولی سطح و پوشش را خراش میدهد و روی سطح سخت اثری ندارد.
کلاس مهرهی فلنجی چطور بیان میشود؟
با یک عدد، مثل ۸ یا ۱۰، که با عدد اول کلاس پیچ همخوان است؛ اعدادی مثل ۸٫۸ کلاس پیچاند.