پیچ‌های تمام رزوه یا استادبولت در ابعاد میلیمتر معروف به استاد بولت میلیمتری هستند. این نوع پیچ مفتول تمام رزوه ای است که سرتاسر آن رزوه شده و عموما رزوه آن راستگرد است یعنی اینکه این روزه در جهت راستگرد باعث می‌شود مهرها به سمت مرکز طولی پیچ برسند. پیچ‌های استاد بولت میلیمتری در استاندارد آلمانی با استانداردهای DIN 975, DIN 976 معرفی شده‌اند. این پیچ به علت سادگی در طراحی مصارف عمومی دارد و از آهن معمولی ST37 و آهن‌های کربن دار MO40, CK45 و استنلس استیل گرید A2, A4 وحتی از سوپر آلیاژهای مونل و اینکونل تولید می‌شوند. این پیچ‌ها در صنایع مختلف کشاورزی و ماشین‌سازی و نفت و گاز و پتروشیمی گرفته تا سدسازی و پل‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
| DIN 975-1986 پیچ تمام رزوه DIN 975 | DIN 976-1-1995 | DIN 976-1-2002 پیچ تمام رزوه DIN 976 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 976-1-2016 | DIN 976-2-1995 | DIN 976-2-2016 |
 |  |  |
| DIN 976-1986 | ||
 |
استادبولت میلیمتری در ایران به پیچ متری معروف است که این پیچ از سایز 2 میلیمتر تا 52 میلیمتر در طول یک و دو و سه متر تولید می‌شود و طول سه متر به بالا تا 6 متر سفارشی است که به بازار مصرف ارسال می‌شود. در کارهای ساختمانی به وفور از پیچ متری سایز M8*1000 استفاده می‌شود. این پیچ در نصب سقف‌های کاذب یا اتصال تجهیزات برودتی به سقف استفاده می‌شود. پیچ‌های میلیمتری به صورت خود رنگ یا گالوانیزه سرد یا گالوانیزه گرم به مصرف می رسند.
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 975 | پیچ تمام رزوه DIN 975 | ✓ |
| DIN 976 | پیچ تمام رزوه DIN 976 | ✓ |
| DIN 9751986 | — | — |
| DIN 97611995 | — | — |
| DIN 97612002 | — | — |
| DIN 97612016 | — | — |
| DIN 97621995 | — | — |
| DIN 97622016 | — | — |
| DIN 9761986 | — | — |
از 9 استاندارد این فهرست، 2 مورد صفحه‌ی اختصاصی دارد.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
یک توضیح درباره‌ی «راستگرد»
در متن بالا آمده است که رزوه‌ی راستگرد «باعث می‌شود مهره‌ها به سمت مرکز طولی پیچ برسند». معنای راستگرد ساده‌تر از این است: اگر مهره را در جهت عقربه‌های ساعت بچرخانید، از شما دور می‌شود — یعنی بسته می‌شود. این قاعده به موقعیت مهره روی میله ربطی ندارد. رزوه‌ی چپ‌گرد برعکس رفتار می‌کند و فقط در کاربردهای خاص، مثل تنگ‌کن‌ها یا قطعات چرخانی که ممکن است مهره را باز کنند، به کار می‌رود.
میله‌ی تمام‌رزوه کجا ضعیف است
میله‌ی تمام‌رزوه در تمام طول رزوه دارد، پس هیچ بخش ساده‌ای ندارد که بار را با مقطع کامل ببرد. ظرفیت کششی آن با سطح مقطع تنش تعیین می‌شود — مقطعی که کمی بزرگ‌تر از مقطع ریشه‌ی رزوه است و در استانداردها برای محاسبه‌ی استحکام پیچ به کار می‌رود. جدول زیر این مقطع را برای سایزهای رایج DIN 976 کنار مقطع دایره‌ی اسمی گذاشته است:
| سایز | گام P | سطح مقطع تنش As (mm²) | مقطع دایره‌ی اسمی (mm²) | As به درصد مقطع اسمی |
|---|---|---|---|---|
| M6 | 1 | 20.1 | 28.3 | 71٪ |
| M8 | 1.25 | 36.6 | 50.3 | 73٪ |
| M10 | 1.5 | 58.0 | 78.5 | 74٪ |
| M12 | 1.75 | 84.3 | 113.1 | 75٪ |
| M16 | 2 | 156.7 | 201.1 | 78٪ |
| M20 | 2.5 | 244.8 | 314.2 | 78٪ |
| M24 | 3 | 352.5 | 452.4 | 78٪ |
| M30 | 3.5 | 560.6 | 706.9 | 79٪ |
| M36 | 4 | 816.7 | 1017.9 | 80٪ |
گام از کاتالوگ تأییدشده‌ی DIN 976 خوانده شده است. سطح مقطع تنش با رابطه‌ی ISO 898-1 محاسبه شده: As = π/4 · ((d2 + d3)/2)² که در آن d2 = d − 0.6495·P و d3 = d − 1.2269·P.
سطح مقطع تنش بین 71 تا 80 درصد مقطع اسمی است. یعنی یک میله‌ی M8 عملاً مثل میله‌ای با مقطع 36.6 میلیمتر مربع رفتار می‌کند، نه 50.3. این عدد را باید در هر محاسبه‌ی بار به کار برد؛ محاسبه با قطر اسمی، ظرفیت را بیش از واقع نشان می‌دهد. سایزهای کوچک درصد کمتری دارند، چون عمق رزوه نسبت به قطر در آن‌ها بیشتر است.
آویز سقف: رایج‌ترین کاربرد، رایج‌ترین خطا
همان‌طور که متن بالا گفت، میله‌ی M8 در طول یک متر، پرمصرف‌ترین پیچ متری در ساختمان است — برای آویز سقف کاذب، کانال، لوله و سینی کابل. در این کاربرد، خود میله کمتر از بقیه‌ی زنجیره خراب می‌شود:
- مهار در سقف بتنی ضعیف‌ترین حلقه است. ظرفیت آویز را انکری تعیین می‌کند که میله در آن بسته شده، نه خود میله. داده‌ی ظرفیت انکر از سازنده‌ی انکر می‌آید.
- درگیری کوتاه در انکر یا مهره. میله باید به‌اندازه‌ی کامل در انکر رزوه‌دار فرو برود؛ چند دنده درگیری، ظرفیت را به کسری از مقدار طراحی می‌رساند.
- خمش در میله‌ی بلند. میله‌ی تمام‌رزوه برای کشش است. اگر آویز بار جانبی بگیرد — مثلاً از لرزش کانال یا ضربه — میله‌ی باریک خم می‌شود. برای آویزهای بلند، مهاربند جانبی لازم است.
- میله‌ی تحت فشار. میله‌ی بلند و باریک در فشار کمانش می‌کند، مدت‌ها پیش از رسیدن به ظرفیت کششی‌اش. اگر آویز ممکن است فشار بگیرد (مثلاً در بلند شدن سقف در باد)، طراحی باید آن را ببیند.
بریدن و اتصال میله
میله‌ی تمام‌رزوه معمولاً در محل به طول بریده می‌شود و همین مرحله بیشترین آسیب را به رزوه می‌زند:
- پیش از بریدن، یک مهره روی میله ببندید و آن را از محل برش رد کنید. پس از بریدن، باز کردن مهره رزوه‌ی لبه‌ی برش را صاف می‌کند و مهره‌های بعدی راحت بسته می‌شوند.
- برش گرم (سنگ یا هوابرش) پوشش را از بین می‌برد. لبه‌ی برش میله‌ی گالوانیزه را با رنگ غنی از روی ترمیم کنید، وگرنه اولین نقطه‌ی زنگ‌زدگی همان‌جاست.
- برای امتداد میله، مهره‌ی رابط. دو میله با مهره‌ی رابط DIN 6334 به هم وصل می‌شوند، به شرطی که هر کدام تا نیمه‌ی مهره بروند. جزئیات در مهره‌های کوپلینگ آمده است.
کلاس، جنس و پوشش
میله‌ی تمام‌رزوه در کلاس‌های مختلف عرضه می‌شود و ظاهر همه یکی است. کلاس رایج بازار ساختمانی کلاس‌های پایین مثل ۴٫۸ است؛ برای کاربردهای صنعتی ۸٫۸ و بالاتر، و برای محیط خورنده استنلس A2 یا A4. سه نکته:
- مهره هم‌رده‌ی میله. میله‌ی ۸٫۸ با مهره‌ی کلاس ۸. توضیح کلاس‌ها در ISO 898-1.
- گالوانیزه‌ی گرم و مهره. لایه‌ی ضخیم روی رزوه‌ی میله می‌نشیند و مهره‌ی معمولی بسته نمی‌شود. مهره‌ی مخصوص میله‌ی گالوانیزه‌ی گرم، رزوه‌ی گشادتری دارد.
- علامت‌گذاری. میله‌ی تمام‌رزوه سر ندارد که کلاس روی آن حک شود؛ کلاس معمولاً روی مقطع انتهای میله یا با رنگ مشخص می‌شود. برای میله‌ی بی‌علامت، مدرک کارخانه تنها سند کلاس است.
DIN 975 و DIN 976 در عمل یک محصول‌اند: DIN 975 نام قدیمی است و DIN 976-1 جانشین آن. توضیح بیشتر در DIN 975 و DIN 976 آمده است.
میله‌ی تمام‌رزوه در بار رفت‌وبرگشتی
میله‌ی تمام‌رزوه برای بار استاتیک ساخته شده است. دلیلش در شکلش است: هر ریشه‌ی رزوه یک شیار کوچک است و شیار، تنش را در کف خودش متمرکز می‌کند. در پیچ معمولی، این شیارها فقط در طول رزوه‌شده هستند و ساق صاف بین سر و رزوه، بخشی از تغییر طول را بدون تمرکز تنش جذب می‌کند. در میله‌ی تمام‌رزوه تمام طول پر از این شیارهاست، پس ترک خستگی می‌تواند در هر نقطه‌ای شروع شود.
- در لرزش مداوم — مثلاً آویز فن، پمپ یا کانال با جریان متلاطم — میله‌ی تمام‌رزوه ممکن است پس از مدتی بدون هیچ نشانه‌ی قبلی بشکند.
- بهترین محل شکست، اولین دنده‌ی درگیر با مهره است، جایی که بار از میله به مهره منتقل می‌شود. در بازرسی آویزهای لرزشی، همین نقطه را ببینید.
- راه‌حل: در کاربرد لرزشی، میله را با پیش‌تنیدگی کافی ببندید تا دامنه‌ی تنش کم شود، از لرزه‌گیر در مسیر بار استفاده کنید، یا به‌جای میله‌ی تمام‌رزوه از استاد بولت با ساق کاهش‌یافته استفاده کنید.
میله در انکر شیمیایی
میله‌ی تمام‌رزوه رایج‌ترین قطعه‌ای است که در انکر شیمیایی کاشته می‌شود، چون رزوه‌ی سرتاسری آن در رزین قفل می‌شود. چند نکته که به خود میله برمی‌گردد:
- میله باید تمیز و بی‌روغن باشد. روغن یا گرد روی رزوه، چسبندگی رزین را کم می‌کند.
- سر میله را پخ بزنید یا مورب ببرید تا هنگام فرو بردن در سوراخ پر از رزین، رزین را جابه‌جا کند نه اینکه هوا را حبس کند.
- عمق کاشت را روی میله علامت بزنید. عمق کاشت در دستورالعمل سازنده‌ی رزین آمده و ظرفیت انکر به آن وابسته است.
- تا پایان زمان گیرش، به میله دست نزنید. چرخاندن یا بار دادن زودهنگام، پیوند رزین را از بین می‌برد.
جمع‌بندی
میله‌ی تمام‌رزوه ساده‌ترین پیچ است و همین سادگی خطاهایش را پنهان می‌کند. ظرفیتش با سطح مقطع تنش — 71 تا 80 درصد مقطع اسمی — تعیین می‌شود؛ در آویز سقف، مهار و درگیری رزوه معمولاً زودتر از میله کم می‌آورند؛ و در طول بلند، خمش و کمانش را باید دید. برش را با مهره‌ی ازپیش‌بسته انجام دهید و پوشش لبه را ترمیم کنید.
سوالات متداول
سطح مقطع تنش میله‌ی M8 چقدر است؟
حدود 36.6 میلیمتر مربع، در برابر 50.3 میلیمتر مربع مقطع دایره‌ی اسمی.
چرا در محاسبه‌ی میله‌ی تمام‌رزوه قطر اسمی را به کار نمی‌بریم؟
چون میله در تمام طول رزوه دارد و مقطع مؤثر آن کمتر از مقطع اسمی است؛ محاسبه با قطر اسمی ظرفیت را بیش از واقع نشان می‌دهد.
رزوه‌ی راستگرد یعنی چه؟
مهره‌ای که در جهت عقربه‌های ساعت چرخانده شود، دور می‌شود و بسته می‌شود.
چطور میله را ببریم که مهره بسته شود؟
پیش از برش یک مهره روی میله ببندید و پس از برش آن را باز کنید تا رزوه‌ی لبه صاف شود.
DIN 975 و DIN 976 چه فرقی دارند؟
در عمل یک محصول‌اند؛ DIN 975 نام قدیمی است و DIN 976-1 جانشین آن.