علائم روی پیچ

👈علائم روی پیچ برای چیست و به چه معناست؟

شما حتما در کارهای خود از پیچ استفاده کرده‌اید. حتی اگر هم خیلی کم فنی باشید حداقل با یک نوع پیچ سرو کله زده اید. البته که شما در حال خواندن این متن هستید فرد بسیار فنی می‌توانید باشید چرا که این مطالب مورد جستجوی افراد حرفه ای میتونه باشه. به هر حال پیچ‌ها گل دارند انوعی از گل برای پیچ‌ها طراحی شده‌است. البته عبارت گل یگ عبارت غیر علمی هست. به بخش بالایی پیچ "سر" می گوییم که به انگلیسی میشود Head Of The Bolt. همانطور مه می دانیم پیچ‌ها از جنس‌های مختلفی ساخته می‌شوند که دارای خواص منحصر به فردی می‌شوند. الان می خوام شما رو با یک چالش جالب روبه رو کنم. فرض کنید ما یک جعبه بزرگ چوبی داریم که توی اون پر از پیچ‌های سر ششگوش با ابعاد مختلف پر شده و این پیچ‌ها همه هم رنگ هم هستند ولی از متریال‌های گوناگونی ساخته شده‌اند. حالا بیایید این پیچ‌ها رو از هم جدا کنیم. چه اتفاقی می یوفته؟ تمام پیچ‌هایی که هم شکل و هم اندازه هستند پیش هم جمع می‌شوند و مشکل جداسازی بر اساس متریال پیش میاد. حالا باید چه کار کنیم؟ تنها راهی که باقی می ماند این است که تک تک پیچ‌ها رو تست غیر مخرب کنیم تا مشخص بشه از کدوم متریال هست. راستی یه راه دیگه هم هست. بله درست گفتید سختی سنج. دستگاه سختی سنج هم می تونه ما رو کمک کنه. ولی به چه قیمتی این جداسازی انجام میشه؟ اینجاست که اطلاعات حک شده روی سر پیچ به کار ما میاد.

👈دسته‌بندی علائم روی پیچ؟

روی سر پیچ‌ها علائمی ایجاد می‌کنند که به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود. 1-اطلاعات تولید کننده پیچ 2-اطلاعات استاندارد و متریال

اطلاعات تولید کننده پیچ طبق استاندارد از یک شکل خاص یا دو یا سه حرف لاتین این است مثلا "TT" مخفف کلمه TTBOLT است. تی تی بولت این نماد را برای تولیدات خود در ایران استفاده می‌کند. البته این فقط یک استاندارد درج است و هر شرکتی می‌تواند هر تعداد حرف را برای درج نماد تجاری خود استفاده کند.

اطلاعات استاندارد و متریال پیچ نیز باید به روشی استاندارد روی سر پیچ نقش ببندد. همانطور که می دانیم استاندارد پیچ و مهره به دو بخش اصلی متریک و اینچی یا امپریال تقسیم می‌شود. و اطلاعات مهم آن روی پیچ نقش می بندد.

استانداردهای معروف مثل DIN, ASTM,ISO خود روش‌هایی برای نمایش اطلاعات فنی روی پیچ را دارند.

علامت سر پیچ	استاندارد پیچ	نوع اتصال	جنس	حدود ابعاد به اینچ	مشخصات مکانیکی
					بار گواه psi	تنش تسلیم حداقل psi	حداقل تنسایل psi
	SAE J429 Grade 1	انواع پیچ و استاد بولت	فولاد با کربن کم یا متوسط	1/4 - 1 1/2	33000	36000	60000
	ASTM A307 Grades A , B		فولاد کم کربن	1/4 - 4	-	-
	SAE J429 Grade4		فولاد با کربن کم یا متوسط	1/4 - 3/4 3/4 - 1 1/2	55000 33000	57000 36000	74000 60000
	SAE J429 Grade 4	استادبولت	فولاد با کربن متوسط و عملیات سرد کاری	1/4 - 1 1/2	-	100000	115000
	ASTM A193 Grade B5	انواع پیچ و استاد بولت برای کار در دمای بالا	AISI 501	1/4 - 4	-	80000	110000
	ASTM A193 Grade B6		AISI410	1/4 - 4	-	85000	110000
	ASTM A193 B7		AISI 4140, 4142, or 4145	1/4 - 2 1/2 2 1/1 - 4 4 - 7	- - -	105000 95000 75000	125000 115000 100000
	ASTM A193 B16		آلیاژ فولاد کروم-وانادیوم-مولیبدنیوم	1/4 - 2 1/2 2 1/1 - 4 4 - 7	- - -	105000 95000 75000	125000 115000 100000
	ASTM A193 B8		AISI304 استنلس استیل	بزرگتر از 1/4	-	30000	75000
	ASTM A193 Grade B8C		AISI 347
	ASTM A193 Grade B8M		AISI 316 استنلس استیل
	ASTM A193 Grade B8T		AISI 321
	ASTM A193 Grade B8		AISI استنلس استیل 304 با سختی کرنش
	ASTM A193 Grade B8C		AISI 347 با سختی کرنش
	ASTM A193 Grade B8M		AISI استنلس استیل 316 با سختی کرنش	1/4 - 3/4 3/4 - 1 1 - 1 1/4 1 1/4 - 1 1/2	- - - -	95000 80000 65000 50000	110000 100000 95000 90000
	ASTM A193 B8T		AISI 321 سختی کرنش	1/4 - 3/4 3/4 - 1 1 - 1 1/4 1 1/4 - 1 1/2	- - - -	100000 80000 65000 50000	125000 115000 105000 100000
	ASTM A320 Grade L7	انواع پیچ و استاد بولت برای کار در دماهای پایین	AISI 4140, 4142, 4145	1/4 - 2 1/2	-	105000	125000
	ASTM A320 Grade L7A		AISI4037
	ASTM A320 Grade L7B		AISI4137
	ASTM A320 Grade L7C		AISI8740
	ASTM A320 Grade L43		AISI 4340	1/4 - 4	-	105000	125000
	ASTM A320 Grade B8	انواع پیچ و مهره و استاد بولت جهت کار در دماهای پایین	AISI 304 استنلس استیل	بزرگتر از 1/4	-	30000	75000
	ASTM A320 Grade B8C		AISI 347
	ASTM A320 Grade B8T		AISI 321
	ASTM A320 Grade B8F		AISI 303 - 303Se
	ASTM A320 Grade B8M		AISI استنلس استیل 316
	ASTM A320 Grade B8		AISI 304 استنلس استیل	1/4 - 3/4 3/4 - 1 1 - 1 1/4 1 1/4 - 1 1/2	- - - -	100000 80000 65000 50000	100000 80000 65000 50000
	ASTM A320 Grade B8C		AISI 347
	ASTM A320 Grade B8T		AISI استنلس استیل 316
	ASTM A320 Grade B8F		AISI 321
	ASTM A320 Grade B8M		AISI 303 - 303Se
	SAE J429 Grade 5	انواع پیچ شش گوش و استاد بولت	قولاد با کربن متوسط با عملیات حرارتی سرمایش و گرمایش	1/1 - 1 1 - 1 1/2	85000 74000	92000 81000	120000 105000
	ASTM A449			1/4 - 1 1 - 1 1/2 1 1/2 - 3	85000 74000 55000	92000 81000 58000	120000 105000 90000
	SAE J429 Grade 5.2	انواع پیچ و	فولاد کم کربن مارتنیزیت با عملیات سرمایش و گرمایش	1/4 - 1	85000	92000	120000
	ASTM A325 نوع 1	پیچ های سوله و سازه با استحکام بالا	فولاد با کربن متوسط با عملیات سرمایش و گرمایش	1/2 - 1 1 1/8 - 1 1/2	85000 74000	92000 81000	120000 105000
	ASTM A325 نوع2		فولاد کم کربن ماتنیزیت با عملیات سرمایش و گرمایش	1/2 - 1	85000	92000	120000
	ASTM A325 نوع 3		فولاد با مقاومت در برابر خوردگی محیطی	1/2 - 1 1 1/8 - 1 1/2	85000 74000	92000 81000	120000 105000
	ASTM A354 Grade BB	پیچ شش گوش و استاد بولت	آلیاژ فولاد با عملیات سرمایش و گرمایش	1/4 - 2 1/2 2 3/4 - 4	80000 75000	83000 78000	105000 100000
	ASTM A354 Grade BC			1/4 - 2 1/2 2 3/4 - 4	105000 95000	109000 99000	125000 115000
	ASTM J429 Grade 7	انواع پیچ	آلیاژ فولاد کربن مت.وسط با عملیات سرمایش و گرمایش	1/4 - 1 1/2	105000	115000	133000
	SAE J429 Grade 8	انواع پیچ و استاد بولت	آلیاژ فولاد با سرمایش و گرمایش	1/4 - 1 1/2	120000	130000	150000
	ASTM A354 Grade BD
	ASTM A490	پیچ های شش گوش سوله و سازه با استحکام بسیار بالا	آلیاژ فولاد با عملیات سرمایش و گرمایش	1/2 - 1 1/2	120000	130000	150000 min 170000 Max
	ISO R898 Class 8.8	پیچ و استاد بولت	فولاد با کربن متوسط با عملیات سرمایش و گرمایش	همه سایز ها تا 1 1/2	85000	92000	120000
	ISO R898 Class 10.9	پیچ و استاد بولت	آلیاژ فولاد با سرمایش و گرمایش	تمام سایز ها تا 1 1/2	120000	130000	150000

هر علامت به دو سؤال جواب می‌دهد

علامت‌های حک‌شده روی فستنر، هر چقدر هم متنوع باشند، در نهایت دو چیز را می‌گویند:

• این قطعه چقدر قوی است؟ — کلاس استحکام یا گرید.
• چه کسی آن را ساخته؟ — علامت سازنده، که ردیابی را ممکن می‌کند.

علامت سازنده فقط تبلیغ نیست. اگر در پروژه‌ای مشکلی پیش بیاید، همین علامت است که اجازه می‌دهد محموله ردیابی و بقیه‌ی قطعات همان بچ بررسی شوند. قطعه‌ی بی‌علامت یعنی قطعه‌ی غیرقابل‌ردیابی.

خواندن کلاس از روی عدد

در سیستم متریک، عدد حک‌شده روی سر پیچ کلاس استحکام است و خواندنش ساده است:

• عدد اول × ۱۰۰ ≈ مقاومت کششی بر حسب مگاپاسکال — در ۸٫۸ یعنی حدود ۸۰۰.
• عدد دوم ÷ ۱۰ = نسبت تنش تسلیم به مقاومت کششی — یعنی حدود ۶۴۰.

جزئیات در ISO 898-1. در پیچ‌های استنلس به‌جای این عدد، کدی مثل A2-70 یا A4-80 حک می‌شود که حرف و عدد اول گروه آلیاژ و عدد دوم سطح استحکام را می‌گوید.

در سیستم اینچی به‌جای عدد، علامت گرید حک می‌شود — مثلاً A325 یا A490 روی پیچ‌های ساختاری.

علامت چه چیزی را تضمین نمی‌کند

علامت یک ادعاست، نه یک آزمون. حک‌کردن «۱۰٫۹» روی سر پیچ کار سختی نیست و در بازار قطعاتی وجود دارند که علامتشان با خواص واقعی‌شان نمی‌خواند.

آنچه واقعاً اعتبار می‌دهد ترکیب سه چیز است:

• علامت خوانا و کامل روی خود قطعه.
• گواهی کارخانه با شماره ذوب یا بچ که به محموله قابل انتساب باشد.
• آزمون تأییدی در موارد حساس — آزمون کشش و سختی‌سنجی برای خواص، و اسپکترومتری برای ترکیب.

نکته‌ی مهم این است که این سه مکمل‌اند نه جایگزین: اسپکترومتری می‌گوید ماده چیست ولی نمی‌گوید عملیات حرارتی درست انجام شده یا نه؛ آزمون کشش می‌گوید قطعه چقدر قوی است ولی جنسش را نمی‌گوید.

کنترل ورودی — چه چیزی را نگاه کنیم

1. خوانایی: علامت باید واضح و کامل باشد، نه نیمه‌محو.
2. یکنواختی محموله: همه‌ی قطعات یک محموله باید علامت یکسان داشته باشند؛ علامت‌های متفاوت یعنی محموله مخلوط است.
3. تطابق با گواهی: کلاس روی قطعه با آنچه در گواهی و سفارش آمده بخواند.
4. علامت سازنده: وجود داشته باشد و قابل ردیابی باشد.
5. در اتصالات بحرانی: نمونه‌برداری و آزمون تأییدی.

علائم مهره در صفحه‌ی علائم روی مهره توضیح داده شده است.

سوالات متداول

عدد روی سر پیچ یعنی چه؟

کلاس استحکام؛ عدد اول ضرب در ۱۰۰ تقریباً مقاومت کششی و عدد دوم تقسیم بر ۱۰ نسبت تنش تسلیم است.

اگر پیچ علامت نداشته باشد؟

روی کلاس ۸٫۸ و بالاتر علامت اجباری است؛ قطعه بی‌علامت نباید در اتصال بحرانی مصرف شود.

آیا علامت تضمین کیفیت است؟

خیر. علامت یک ادعاست؛ اعتبار از ترکیب علامت، گواهی کارخانه و آزمون تأییدی می‌آید.

علامت پیچ استنلس چیست؟

کدی مثل A2-70 یا A4-80 که گروه آلیاژ و سطح استحکام را می‌گوید.