پیچهای کله قارچی نوعی پیچ هست که آچار خور ندارد و گل پیچ کنبدی شکل مثل کله قارچ و دارای گردن مربعی شکل است. گردن پیچ درون بخشی از فلز جا میگیرد و به عنوان نگهدارنده عمل میکند. بعد به وسیله آچار مهره روی آن بسته میشود. البته گردن پیچ گاهی به صورخار و یا نیم هلال و یا هلال متقارن درست میشود که به هلال متقارن پیچ ماهی نیز گفته میشود.
پیچهای کله قارچی گردن مربعی - Square neck mushroom head screws
پیچهای کله قارچی گردن مربعی پر کاربردترین گونه پیچهای کله قارچی هست. در قفسه بندیها در ریل گاردهای اتوبان و خیلی جاهای دیگر از این پیچ استفاده میشود. جنس این پیچها عموما گرید 8.8 است و در کاربردهایی که دارد به خوبی عمل میکند.
| DIN 11015-1995 | DIN 603-1981 پیچ کله قارچی DIN 603 | DIN 603-2010 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 603-2017 | ||
 |
پیچهای کله قارچی خاردار
پیچ کله قارچی خاردار برای کاربردهای خاص صنعتی مثل پیچ گردن مربعی است به وسیله پانچ شکافی روی بدنه قطعه ایجاد میشود تا خار روی پیچ مانع گردش پیچ هنگام باز و بست کردن پیچ بشود. سرعت باز و بست این پیچها بالاست و برای عملیاتهایی مورد استفاده قرار میگیرد که تعداد بیشماری از این پیچها در یک پروژه استفاده میگردد.
| DIN 607-1981 | DIN 607-2010 |
|---|---|
 |  |
پیچ کله قارچی گردن بیضی
این پیچ نوعی پیچ کله قارچی است که قسمت گردن آن به شکل بیضی است و در صنعت کاربرد دارد.
| DIN 21547-1988 | DIN 5903-1997 |
|---|---|
 |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیفهایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحهی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 110151995 | — | — |
| DIN 6031981 | — | — |
| DIN 603 | پیچ کله قارچی DIN 603 | ✓ |
| DIN 6032010 | — | — |
| DIN 6032017 | — | — |
| DIN 6071981 | — | — |
| DIN 6072010 | — | — |
| DIN 215471988 | — | — |
| DIN 59031997 | — | — |
از 9 استاندارد این فهرست، 1 مورد صفحهی اختصاصی دارد.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفتوبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخهی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیهی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تیتیبولت تماس بگیرید.
گردن مربعی: جایی که این خانواده واقعاً کار میکند
پیچ کلهقارچی آچارخور ندارد. پس چطور سفت میشود؟ پاسخ در گردن مربعی زیر سر است: این گردن داخل سوراخ مربعی یا در شکاف قطعه مینشیند و مانع چرخش پیچ میشود. مونتاژکار فقط مهره را از طرف دیگر میبندد.
ابعاد این گردن بهاندازهی ابعاد سر اهمیت دارد، چون درست بودن اتصال به همین یک عدد وابسته است:
| سایز | قطر سر (dk) | ارتفاع سر (k) | گردن چهارگوش (v) |
|---|---|---|---|
| M5 | 13.55 | 3.3 | 5.48 |
| M6 | 16.55 | 3.88 | 6.48 |
| M8 | 20.65 | 4.88 | 8.58 |
| M10 | 24.65 | 5.38 | 10.58 |
| M12 | 30.65 | 6.95 | 12.7 |
| M16 | 38.8 | 8.95 | 16.7 |
| M20 | 46.8 | 11.05 | 20.84 |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگهای تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
نسخهی خاردار: وقتی سوراخ مربعی در کار نیست
گاهی قطعهی مقصد سوراخ گرد دارد و امکان مربعی کردن آن نیست. برای همین حالت نسخهی دیگری وجود دارد: پیچ کلهقارچی با خار (DIN 607) که بهجای گردن مربعی، برجستگیهایی زیر سر دارد که در جنس نرمتر قطعه فرو میروند و چرخش را مهار میکنند.
| سایز | DIN 603 — قطر سر | DIN 607 — قطر سر |
|---|---|---|
| M5 | 13.55 | — |
| M6 | 16.55 | — |
| M8 | 20.65 | 16.55 |
| M10 | 24.65 | 19.65 |
| M12 | 30.65 | 24.65 |
| M16 | 38.8 | 30.65 |
| M20 | 46.8 | — |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگهای تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
| سایز | DIN 603 — ارتفاع سر | DIN 607 — ارتفاع سر |
|---|---|---|
| M5 | 3.3 | — |
| M6 | 3.88 | — |
| M8 | 4.88 | 6.38 |
| M10 | 5.38 | 7.45 |
| M12 | 6.95 | 9.65 |
| M16 | 8.95 | 11.75 |
| M20 | 11.05 | — |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگهای تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
اعداد یک تفاوت روشن نشان میدهند: در سایزهای مشترک، DIN 607 قطر سر کوچکتر ولی ارتفاع سر بیشتری دارد. سر بلندتر و جمعتر، همان چیزی است که برای جا دادن خارها و انتقال گشتاور مهار لازم است.
چرا سر گرد است
شکل گنبدی سر تصادفی نیست و چند دلیل کاربردی دارد:
- سطح صاف و بدون لبهی تیز. در نیمکت، نرده و مبلمان، سری که گیر نکند و لباس را پاره نکند مزیت واقعی است.
- ضدسرقت بودنِ نسبی. چون آچارخوری وجود ندارد، باز کردن پیچ از سمت سر عملاً ممکن نیست. به همین دلیل در گاردریل بزرگراه و در نصب تجهیزات عمومی دیده میشود.
- سطح نشیمن بزرگتر. سر پهن، بار را روی سطح بیشتری پخش میکند — مهم وقتی قطعهی زیرین چوب یا فلز نازک است.
در عوض، دو ضعف دارد که باید در طراحی دیده شوند: بدون گرفتن مهره نمیتوان آن را باز کرد، و گشتاور قابل انتقال محدود به توان مهار گردن است، نه به استحکام پیچ.
اتصال چوب به فولاد: زمینهی اصلی این خانواده
بخش بزرگی از مصرف این پیچ در اتصال چوب است و دلیلش مستقیماً به همان دو ویژگی برمیگردد — سر پهن و گردن مربعی:
- سر پهن، بار را روی سطح بیشتری پخش میکند. چوب زیر فشار موضعی له میشود؛ سر کوچک در همان بار، خودش را در چوب فرو میکند و اتصال شل میشود.
- گردن مربعی در چوب هم کار میکند. لازم نیست سوراخ مربعی تراشیده شود — گردن در سوراخ گرد چوب فرو میرود و الیاف را کنار میزند، و همین برای مهار چرخش کافی است.
- سر صاف و بیلبه در نیمکت، عرشه و نرده مزیت ایمنی است.
اشتباهات رایج
- سوراخ مربعی بزرگتر از گردن. پرتکرارترین خطا؛ پیچ میچرخد و چون سر گرد است دیگر قابل گرفتن نیست.
- استفاده از نسخهی خاردار روی فولاد سخت. خارها فرو نمیروند و مهار انجام نمیشود.
- انتظار کلاس استحکام بالا. این خانواده معمولاً در کلاسهای پایینتر تولید میشود؛ اگر کلاس بالا لازم است باید صریح خواسته و تأیید شود.
- سفتکردن بیش از حد. گشتاور قابل انتقال را توان مهار گردن تعیین میکند، نه استحکام پیچ. از یک جا به بعد، گردن سوراخ را گرد میکند.
- حذف واشر سمت مهره. سر پیچ پهن است ولی سمت مهره نیست؛ بار در آن طرف روی سطح کوچکی جمع میشود.
- استفاده در محیط بیرونی بدون پوشش مناسب. گردن مربعی داخل قطعه پنهان است و خوردگی آن تا لحظهی شکست دیده نمیشود.
کاربردها و آنچه در سفارش تعیینکننده است
این خانواده بیشتر در جاهایی دیده میشود که اتصال باید از یک طرف بسته شود و سطح بیرونی تمیز بماند: قفسهبندی فلزی، گاردریل بزرگراه، سازههای چوبی، مبلمان شهری و اتصالات چوب به فولاد.
- شمارهی استاندارد و سایز و طول.
- ابعاد سوراخ مربعی قطعهی مقصد — یا دستکم تأیید اینکه سوراخ مربعی وجود دارد.
- کلاس استحکام — این پیچها معمولاً در کلاسهای پایینتر تولید میشوند؛ اگر کلاس بالا لازم است باید صریح خواسته شود.
- جنس و پوشش — در کاربرد بیرونی، گالوانیزهی گرم متداول است.
- مهره و واشر همراه — چون سر پهن است، انتخاب واشر سمت مهره اهمیت دارد.
صفحهی اختصاصی پیچ کلهقارچی DIN 603 جدول ابعاد کامل و راهنمای انتخاب را دارد.
جمعبندی
پیچ کلهقارچی قطعهای است که آچارخور ندارد و مهارش را از گردن زیر سر میگیرد. در نسخهی متعارف (DIN 603) این گردن مربعی است و در سوراخ مربعی قطعه قفل میشود؛ در نسخهی خاردار (DIN 607) خارهای زیر سر در جنس نرمتر قطعه فرو میروند. اعداد کاتالوگ نشان میدهند که DIN 607 در سایزهای مشترک سر کوچکتر ولی بلندتری دارد.
دو ویژگی، کل رفتار این خانواده را توضیح میدهد: سر پهن و بیلبه که بار را پخش میکند و سطح تمیز میسازد، و مهار چرخش از گردن که اتصال یکطرفه را ممکن میکند. و به همین ترتیب، دو محدودیت هم دارد: بدون گرفتن مهره باز نمیشود، و گشتاور قابل انتقالش را توان مهار گردن تعیین میکند نه استحکام پیچ. سوراخ مربعی که کمی کوچکتر از گردن نباشد، کل این مکانیزم را بیاثر میکند.
سوالات متداول
پیچ کلهقارچی چطور سفت میشود؟
از سمت مهره. سر آچارخور ندارد و گردن مربعی زیر سر، پیچ را در سوراخ مربعی قطعه مهار میکند.
چرا سوراخ مربعی باید کمی کوچکتر از گردن باشد؟
تا گردن با فشار در آن بنشیند و قفل شود. سوراخ بزرگتر یعنی گردن میچرخد و چون سر گرد است، دیگر راهی برای گرفتن پیچ نیست.
تفاوت DIN 603 با DIN 607 چیست؟
DIN 603 با گردن مربعی مهار میشود و DIN 607 با خارهای زیر سر. در سایزهای مشترک، DIN 607 قطر سر کوچکتر و ارتفاع سر بیشتری دارد.
نسخهی خاردار روی چه جنسی کار میکند؟
فقط وقتی قطعهی مقصد نرمتر از خار باشد — چوب، آلومینیوم یا فولاد نرم. روی فولاد سخت خارها فرو نمیروند.
چرا این پیچ در گاردریل استفاده میشود؟
چون سر بدون آچارخور از سمت بیرون قابل باز کردن نیست و سطح صاف و بدون لبهی تیز میسازد.