مهره‌های شش گوش در استاندارد دین آلمان اساس مصرف مهره‌های ششگوش در ایران است. این مهره‌ها به یک شش وجهی محدود می‌شود که دارای ارتفاع‌های مختلف برای منظور خاصی است. مهره‌های شش گوش به سه دسته عادی و بلند و کوتاه دسته‌بندی می‌شود. مهره شش گوش با متریال گوناگونی در گرید‌های مختلف در کلاس‌های مشخص تولید و به بازار عرضه می‌شود. مهره‌های شش گوش در ساختمان و اتومبیل و ماشین‌های صنعتی و صنایع نقت و گاز به وفور استفاده می‌شود.
مهره‌های شش گوش عمومی
| DIN 2510-5-1971 | DIN 34814-1999 | DIN 555-1987 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 934-1982 | DIN 934-1987 | DIN 970-1982 |
 |  |  |
| DIN 971(-1)-1987 | DIN 971(-2)-1987 | DIN EN 24032-1992 |
-1987/DIN 971(-1)-1987.jpg) | -1987/DIN 971(-2)-1987.jpg) |  |
| DIN EN ISO 4032-2013 | DIN EN ISO 4034-2016 | DIN EN ISO 8673-2013 |
 |  |  |
| DIN EN ISO 8674-2013 | ||
 |
مهره‌های شش گوش بلند
کاربرد مهره‌های بلند چند گانه است یکی از کاربرد‌های این مهره اتصال طولی دو پیچ است به این معنی که وقتی مثلا پیچ‌های متری را می خواهند به هم متصل کنند تا پیچ بلندتری بدست آید از مهره بلند استفاده می‌شود. در جاهایی که آچار خور ضعیف و جود دارد از مهره بلند استفاده می‌شود. در حالتی که کشش بالایی روی پیچ و مهره باشد از مهره بلند استفاده می‌شود.
| DIN 6330-1991 | DIN 6330-2003 | DIN 6334 |
|---|---|---|
 |  |  |
مهره شش گوش کوتاه
مهره‌های کوتاه جنبه قفل کن را دارند که همراه مهره متوسط جهت اطمینان از باز نشدن مهره اصلی به کار برده می‌شود. البته در تولید لوازم و قطعات صنعتی به عنوان مهره اصلی استفاده می‌شود چرا که برای بسته شدن فشار زیادی تحمل نمی‌کند.
| DIN 439(-1)-1987 | DIN 439(-2)-1987 | DIN 936-1985 |
|---|---|---|
-1987/DIN 439(-1)-1987.jpg) | -1987/DIN 439(-2)-1987.jpg) |  |
| DIN EN ISO 4035-2013 | DIN EN ISO 4036-2013 | |
 |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 251051971 | — | — |
| DIN 348141999 | — | — |
| DIN 5551987 | — | — |
| DIN 9341982 | — | — |
| DIN 9341987 | — | — |
| DIN 9701982 | — | — |
| DIN 971 | — | — |
| DIN EN240321992 | — | — |
| DIN ENISO40322013 | — | — |
| DIN ENISO40342016 | — | — |
| DIN ENISO86732013 | — | — |
| DIN ENISO86742013 | — | — |
| DIN 63301991 | — | — |
| DIN 63302003 | — | — |
| DIN 6334 | مهره کوپلینگ ششگوش | — |
| DIN 439 | مهره ششگوش نازک | — |
| DIN 9361985 | — | — |
| DIN ENISO40352013 | — | — |
| DIN ENISO40362013 | — | — |
نکته‌ی انتخاب
مهره قطعه‌ی مکمل پیچ است و انتخابش سه متغیر دارد: هم‌سایز بودن رزوه، کلاس استحکام مساوی یا بالاتر از عدد اول کلاس پیچ، و هم‌جنس بودن با پیچ و واشر. مهره ضعیف‌تر از پیچ باعث می‌شود رزوه‌ی مهره پیش از پیچ تسلیم شود — دقیقاً برعکس ترتیب ایمنی که در طراحی اتصال دنبال می‌شود.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
آچارخور تقریباً همه‌جا یکی است — ارتفاع نیست
وقتی چند مهره‌ی ششگوش از استانداردهای مختلف را کنار هم می‌گذاریم، اولین تصور این است که «هر کدام اندازه‌ی خودش را دارد». اعداد کاتالوگ چیز دیگری می‌گویند. جدول زیر آچارخور پنج خانواده‌ی رایج را کنار هم گذاشته است:
| سایز | DIN 934 — معمولی | DIN 439 — نازک | DIN 6330 — بلند | DIN 6334 — رابط | DIN 985 — خودقفل نایلونی |
|---|---|---|---|---|---|
| M3 | 5.5 | 5.5 | — | — | 5.5 |
| M4 | 7 | 7 | — | — | 7 |
| M5 | 8 | 8 | — | — | 8 |
| M6 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
| M8 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 |
| M10 | 17 | 17 | 16 | 17 | 17 |
| M12 | 19 | 19 | 18 | 19 | 19 |
| M14 | 22 | — | — | 22 | 22 |
| M16 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 |
| M18 | 27 | — | — | 27 | 27 |
| M20 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 |
| M22 | 32 | — | — | 32 | 32 |
| M24 | 36 | 36 | 36 | 36 | 36 |
| M27 | 41 | — | — | 41 | 41 |
| M30 | 46 | 46 | 46 | 46 | 46 |
| M33 | 50 | — | — | 50 | 50 |
| M36 | 55 | 55 | 55 | 55 | 55 |
| M39 | — | — | — | — | 60 |
| M42 | — | 65 | 65 | — | 65 |
| M45 | — | — | — | — | 70 |
| M48 | — | 75 | 75 | — | 75 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
پس تفاوت واقعی کجاست؟ در ارتفاع
چیزی که این خانواده‌ها را از هم جدا می‌کند ارتفاع مهره است — و ارتفاع یعنی تعداد دندانه‌های درگیر:
| سایز | DIN 934 — معمولی | DIN 439 — نازک | DIN 6330 — بلند | DIN 6334 — رابط | DIN 985 — خودقفل |
|---|---|---|---|---|---|
| M3 | 2.4 | 1.8 | — | — | 4 |
| M4 | 3.2 | 2.2 | — | — | 5 |
| M5 | 4 | 2.7 | — | — | 5 |
| M6 | 5 | 3.2 | 9 | 18 | 6 |
| M8 | 6.5 | 4 | 12 | 24 | 8 |
| M10 | 8 | 5 | 15 | 30 | 10 |
| M12 | 10 | 6 | 18 | 36 | 12 |
| M14 | 11 | — | — | 42 | 14 |
| M16 | 13 | 8 | 24 | 48 | 16 |
| M18 | 15 | — | — | 54 | 18.5 |
| M20 | 16 | 10 | 30 | 60 | 20 |
| M22 | 18 | — | — | 66 | 22 |
| M24 | 19 | 12 | 36 | 72 | 24 |
| M27 | 22 | — | — | 81 | 27 |
| M30 | 24 | 15 | 45 | 90 | 30 |
| M33 | 26 | — | — | 99 | 33 |
| M36 | 29 | 18 | 54 | 108 | 36 |
| M39 | — | — | — | — | 39 |
| M42 | — | 21 | 63 | — | 42 |
| M45 | — | — | — | — | 45 |
| M48 | — | 24 | 72 | — | 48 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
اختلاف‌ها چشمگیرند: در M12 ارتفاع از ۶ میلی‌متر در مهره‌ی نازک تا ۳۶ میلی‌متر در مهره‌ی رابط تغییر می‌کند — یعنی شش برابر، با همان رزوه و همان آچارخور.
مهره‌ی نازک: آنچه هست و آنچه نیست
مهره‌ی نازک (DIN 439) در تمام سایزها حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد ارتفاع مهره‌ی معمولی را دارد. این یعنی دو چیز:
- به‌تنهایی مهره‌ی باربر نیست. دندانه‌های درگیرش کمتر است و اگر جای مهره‌ی معمولی بنشیند، ظرفیت واقعی اتصال از عددی که محاسبه شده کمتر خواهد بود.
- کاربرد اصلی‌اش کنترا کردن است — بستن در کنار یک مهره‌ی دیگر تا در برابر شل‌شدن مقاومت کند.
مکانیزم کنترا این است که دو مهره در خلاف جهت هم و علیه یکدیگر سفت می‌شوند. در این حالت دندانه‌های دو مهره روی وجه‌های مخالف رزوه‌ی پیچ فشار می‌آورند و همین اصطکاک اضافی است که قفل را می‌سازد — نه فشار روی قطعه‌ی زیرین.
مهره‌ی بلند و مهره‌ی رابط: یک شکل، دو کار
در جدول ارتفاع، دو ستون بلند وجود دارد و تفاوتشان بیشتر از یک عدد است:
| موضوع | DIN 6330 — بلند | DIN 6334 — رابط |
|---|---|---|
| نسبت ارتفاع به قطر | حدود ۱٫۵ برابر قطر رزوه | حدود ۳ برابر قطر رزوه |
| کاربرد شاخص | درگیری بیشتر روی رزوه‌ی آسیب‌دیده یا زنگ‌زده؛ طول تنظیم | وصل‌کردن دو میله‌ی رزوه‌دار به هم |
| نکته‌ی اجرایی | راستای پیچ را بهتر نگه می‌دارد و کمتر لق می‌زند | هر میله باید دست‌کم به اندازه‌ی نصف ارتفاع مهره داخل برود |
| کنترل درگیری | با دیدن بیرون‌زدگی پیچ | با سوراخ بازرسی روی بدنه در نمونه‌های کیفیت‌دار |
در کاربرد رابط، ارتفاع مهره مستقیماً یعنی طول درگیری هر دو میله. اگر یک میله بیش از نصف ارتفاع داخل برود، جای کافی برای میله‌ی دوم باقی نمی‌ماند — و اتصال از سمتی که کمتر درگیر است باز می‌شود.
مهره‌ی خودقفل نایلونی: محدودیت‌هایی که کمتر گفته می‌شود
DIN 985 حلقه‌ی نایلونی در بالای مهره دارد. رزوه‌ی پیچ در این حلقه فرو می‌رود و اصطکاک ایجادشده مانع باز شدن می‌شود. اما این مکانیزم سه شرط دارد:
- پیچ باید از حلقه‌ی نایلونی بیرون بزند. اگر نوک پیچ به نایلون نرسیده باشد، قفل اصلاً درگیر نشده — در حالی که اتصال کاملاً بسته به نظر می‌رسد.
- دما محدود است. نایلون در دمای بالا خواصش را از دست می‌دهد؛ این مهره برای اتصال داغ ساخته نشده.
- بازاستفاده، قفل را ضعیف می‌کند. هر بار باز و بسته شدن، شیار رزوه در نایلون عمیق‌تر می‌شود و گشتاور قفل کم می‌شود.
کلاس مهره: عددی که با کلاس پیچ مقایسه نمی‌شود
روی مهره هم عددی حک می‌شود، ولی این عدد با عدد روی پیچ مقیاس مشترکی ندارد. کلاس مهره نشان می‌دهد مهره می‌تواند بار پیچ متناظرش را تحمل کند بدون اینکه رزوه‌اش پیش از پیچ تسلیم شود.
- مهره باید هم‌کلاس یا بالاتر از پیچ باشد. مهره‌ی ضعیف‌تر، ترتیب شکست را برعکس می‌کند.
- مهره‌ی نازک کلاس مستقلی دارد و نمی‌توان کلاس مهره‌ی معمولی را به آن نسبت داد.
- در استنلس، عدد کلاس معنای دیگری دارد و A2 و A4 نشان‌دهنده‌ی جنس‌اند نه استحکام.
توضیح کامل این موضوع در صفحه‌ی استاندارد ISO 898-1 آمده و جدول ابعاد مهره‌ی معمولی در صفحه‌ی مهره ششگوش DIN 934.
اشتباهات رایج
- استفاده از مهره‌ی نازک به‌جای معمولی چون «همین موجود بود». ظرفیت اتصال کم می‌شود بدون اینکه چیزی دیده شود.
- بستن دو مهره روی هم بدون سفت‌کردن علیه یکدیگر. این قفل نیست؛ فقط دو مهره است.
- کوتاه بودن پیچ در مهره‌ی خودقفل. نوک پیچ باید از حلقه‌ی نایلونی عبور کند.
- استفاده از جدول گشتاور مهره‌ی ساده برای مهره‌ی خودقفل. نتیجه، اتصال کم‌تنیده است.
- بازاستفاده‌ی مکرر مهره‌ی نایلونی. گشتاور قفل هر بار کمتر می‌شود.
- فرض اینکه آچار مهره‌ی بلند با مهره‌ی معمولی یکی است. در M10 و M12 این‌طور نیست.
جمع‌بندی
خانواده‌ی مهره‌ی ششگوش DIN با یک نکته‌ی ساده جمع می‌شود: آچارخور تقریباً همه‌جا یکی است و تفاوت واقعی در ارتفاع است. ارتفاع یعنی تعداد دندانه‌های درگیر، و همین است که مهره‌ی نازک، معمولی، بلند و رابط را از هم جدا می‌کند — با همان رزوه و همان آچار.
در انتخاب، سه چیز تعیین‌کننده است: هم‌سایز بودن رزوه، کلاس مساوی یا بالاتر از پیچ، و هم‌جنس بودن با پیچ و واشر. و در اجرا، سه خطا بیشتر از بقیه تکرار می‌شود: نشاندن مهره‌ی نازک جای مهره‌ی معمولی، بستن دو مهره بدون سفت‌کردن علیه یکدیگر، و کوتاه بودن پیچ در مهره‌ی خودقفل نایلونی که قفل را اصلاً درگیر نمی‌کند.
سوالات متداول
آیا همه‌ی مهره‌های ششگوش با یک آچار باز می‌شوند؟
تقریباً. در جدول این صفحه فقط مهره‌ی بلند DIN 6330 در M10 و M12 آچارخور متفاوتی دارد — ۱۶ و ۱۸ به‌جای ۱۷ و ۱۹.
مهره‌ی نازک DIN 439 به‌تنهایی کافی است؟
نه. دندانه‌های درگیرش کمتر است و اگر جای مهره‌ی معمولی بنشیند ظرفیت اتصال از عدد محاسبه‌شده کمتر می‌شود. کاربرد اصلی‌اش کنترا کردن است.
کنترا کردن چطور قفل می‌سازد؟
دو مهره در خلاف جهت هم و علیه یکدیگر سفت می‌شوند؛ دندانه‌هایشان روی وجه‌های مخالف رزوه فشار می‌آورند و اصطکاک اضافی قفل را می‌سازد. صرفاً گذاشتن دو مهره روی هم قفل نیست.
چرا مهره‌ی بلند لزوماً قوی‌تر نیست؟
چون توزیع بار میان دندانه‌ها یکنواخت نیست و دندانه‌های نزدیک نشیمن بیشترین سهم را می‌برند. ارتفاع بیشتر درگیری و پایداری می‌دهد، نه ظرفیت متناسب.
مهم‌ترین شرط مهره‌ی خودقفل نایلونی چیست؟
نوک پیچ باید از حلقه‌ی نایلونی بیرون بزند. اگر نرسیده باشد، قفل درگیر نشده در حالی که اتصال بسته به نظر می‌رسد.
چرا گشتاور مهره‌ی خودقفل بیشتر است؟
چون برابر است با گشتاور لازم برای پیش‌تنیدگی به‌علاوه‌ی گشتاور قفل. استفاده از جدول مهره‌ی ساده، اتصال را کم‌تنیده می‌گذارد.