استاندارد DIN در بخش پیچها طیف وسیعی را در برگرفتهاست. این پیچها از شش گوش و فلنج دار و کله قارچی و چشمی گرفته تا انواع پیچ ماشین و پیچ ام دی اف و کناف را می پوشاند. شما در این صفحه تمامی استانداردهای DIN مربوط به پیچها را خواهید یافت. پیچها از متریالهای گوناگونی ساخته میشوند که در موارد مختلف مصرف می گردند.پیچها با مقاومت کششی مختلف تولید می گردند تا هم اقتصادی باشند و هم ماموریت خود را به درستی انجام دهند. پیچهای کربن استیل به وسیله پوششهای گوناگونی از زنگ زدگی محافظت می گردند. گالوانیزه گرم و سرد و روکش تفلن و داکرومات از جمله مهمترین روشهای محافظت پیچ هاست. پیچها به روشهای گوناگونی تولید میشوند. برخی به روش فورج گرم و برخی به روش فورج سرد. شکلدهی دنده پیچها به روشهای گوناگونی همچون براده برداری و یا فشار (رولینگ) انجام میشود. مقاومت کششی که همان تحمل بیشترین نیروی کششی قبل از خرابی پیچ است از موارد بسیار مهمی است که هنگام انتخاب باید در نظر داشته باشید.
در لیست زیر شما را با استانداردهای DIN پیچ آشنا می کنیم. لازم به ذکر است این دستهبندی ممکن است در طول زمان تغییرات کمی داشته باشد. استانداردها در صنعت به ندرت تغییر میکنند ولی با این حال درصورت تغییر ما همواره مقالات خود را به روز می کنیم تا خواننده دچار اشتباه نشود و بتواند دانش لازم را در این زمینه کسب کند.
استانداردهای DIN برای پیچهای شش گوش - Hex Bolts & Screws
پیچهای شش گوش پیچهای مصرفی در مکانهای پرفشار در دماهای گوناگون هستند که این پیچها در گریدهای مختلف 4.6 ,5.8 , 8.8 , 10.9 , 12.9 بر اساس تحمل فشار کششی (tensile strength) ساخته میشوند. پیچهای شش گوش در صنعت مصارف عمومی دارند و تنوع آنها زیاد است تا طراحان بتوانند با دستی باز انتخاب کنند. پیچهای شش گوش به طور عمومی به دو بخش تمام دنده و نیم دنده تقسیم میگردد. گام دندهها با قطر پیچ براساس استاندارد تغییر میکند.
به زودی لینگ گرید پیچ و گام دنده در این مقاله برای شما گذاشته میشود تا مفهمو گرید و گام پیچ را بدانید.
استانداردهای DIN برای پیچهای فلنج دار - Flanged Collared Hex Bolts
پیچهای فلنج دار در صنعت در مکانهایی بسته میشوند که لرزش درکار است این پیچ با ایجاد سطح مقطع بیشتر برای چسبیدن روی فلز باعث جلوگیری از باز شدن آن میشود. در صنایع اتومبیل و ماشینسازی و لکوموتیوسازی از این نوع پیچ به وفور استفاده میگردد. طبیعتا زمانی که شما از پیچ فلنج دار استفاده می کنید باید از مهره فلنج دار برای بستن آن استفاده کنید مگر آنکه در قطعه رزوه شده باشد و نیازی به مهره نباشد. هر چیزی که میلرزد یک فرکانس لرزش دارد. فرکانس با طول موج رابطه عکس دارد.
تعریف فرکانس: تعداد تناوب در هر ثانیه.
تعریف طول موج: فاصله یک سیکل از هم.
در لرزیدن یک قطعه با یک فرکانس لرزشی مواجه هستیم. این مسله در ماشینهای خاص باعث استفاده پیچهای فلنج دار خاصی میشود. و چون ساخت متنوع پیچهای فلنج دار (منظور تعداد پرهها و زاویه پرههای فلنج) کار اقتصادی نیست لذا تولید کننده گان واشرهای تخصصی تولید میکنند که آنها را با پیچ و مهرههای ساده به کار می برند تا این اتصالات در انواع فرکانسها باز نشوند. یکی از شرکتهای مطرح در زمینه تولید واشرهای خاص شرکت نوردلاک آلمان هست.
استانداردهای DIN برای پیچهای شش گوش ساختمانی - Hex Structural Bolts
این دسته از پیچها بیشتر در اسکلتهای فلزی ساختمانی مورد استفاده قرار میگیرد. این پیچها عموما گل درشت هستند. به این دلیل که نیروی کششی بالایی را تحمل میکنند. این پیچها نیم رزوه هستند و اتصال بین دو ورق ساختمانی را تامین میکنند. معمولا این پیچها تکی استفاده نمیشوند. پیچهای شش گوش ساختمانی در آرایه ای از پیچها مثلا ست 4 یا 6 یا 12 یا 16 تایی استفاده میشوند. دلیل این برمیگردد به اینکه هم استحکام اتصال بالا میرود و هم اینکه نقاط اتصال چندگانه میشود و امنیت اتصال بالا میرود.
استانداردهای DIN برای پیچهای سر مربعی - Square Head Bolts
پیچ چهارگوش میتواند به جای پیچ شش گوش مورد استفاده قرار بگیرد. سادگی تولید هنگام فورج و تولید سریع این پیچ باعث ماندگاری آن در صنعت شدهاست. در خیلی جاها از پیچهای مربعی استفاده میشود مثلا در راه آهن و کشتیسازی و... این پیچها عموما در سایزهای بزرگ ساخته میشوند و طبیعتا وظایف سنگینی را برعهده دارند.
استانداردهای DIN برای پیچهای با سر گرد - Round Head Bolts
پیچهای سرگرد یا همان کله قارچی به این علت تولید میشوند که در ظاهر یک پروژه تاثیر بصری ایجاد کنند. شما ریل گاردهای یک اتوبان را فرض کنید برای بستن قطعات آن از پیچ کله قارچی استفاده بشود نتیجه زیباتری دارد یا از پیچهای شش گوش؟ ضمن اینکه تولید پیچ کله قارچی در مقیاس زیاد عملا نتیجه اقتصادی بهتری در بر دارد. این پیچها برای کارهایی سنگین که زیبایی در آن مهم است انتخاب میشوند.
استانداردهای DIN برای پیچهای با سر کونیک دار تخت - Countersunk Head Bolts
پیچهای کونیک دار سرتخت در صنعت نقش مهمی را بازی میکنند. فرض کنید شما در حال ساخت سالنی هستید که کف این سالن باید فلزی باشد روش اتصال ورقها را به کف چگونه انتخاب می کنید؟ با جوش کاری؟ با پیچهای شش گوش؟ یا با پیچهایی که وقتی روی کار بسته شدند هم سطح کف کار باشند؟ پیچهای کونیک دار همان خواسته شما را برآورده میکنند. البته پیچهای کونیک دار در صنایع سیمان و صنایعی که نوار نقاله دارند مورد استفاده قرار میگیرند.
استانداردهای DIN برای پیچهای چشمی - Eye Bolts
پیچهای چشمی کاربردهای مختلفی ازجمله آویزان کردن یک شی را دارد. پیچ چشمی هم با دنده خودکار و هم اتصال با مهره را دارند. پیچهای چشمی عموما برای عبور شیی از درون سوراخ چشمی برای نگهداشتن قطعه ای دیگر تولید میشود.
استانداردهای DIN برای پیچهای تی شکل - T-Head Bolts
پیچهای تی شکل به خاطر سر تی شکلی که دارند کاربرد خاصی دارند بیشتر این پیچها به خاطر فرو رفتن در قطعه ای دیگر و ایجاد گشتاور مناسب برای باز و بست استفاده میگردد. مثلا در داربست از این نوع پیچ استفاده میگردد. در ساخت ریلهای راه آهن از این پیچ استفاده میگردد.
استاندارد پیچهای یو بولت - U-Bolts
پیچهای یو بلت برای نگهداری لوله و اقلامی از این دست استفاده میگردد. اگر در هنگام عبور از پلها به لولههای گارد کناری دقت کنید این پیچها را می بینید. یو بلتها در بسیاری از اماکن عمومی و صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند. یو بلتها در ابعاد گوناگونی ساخته میشوند و از شاخصهای مهم آن قطر دایره فرضی آن است که قرار است آن را محاط کند.
استانداردهای DIN برای پیچهای با سر هشت پر بیرونی (پیچ ستاره ای) - Hexalobular Bolts & Screws
نوعی پیچ برای قطعات حساس مثل سرسیلندرماشین طراحی شدهاست که با ابزارهای خاص این پیچ میتوان آنها را باز و بست کرد. در بستن این پیچها از ابزاری به نام ترک متر استفاده میشود چرا که میزان سفت شدن این پیچها روی کار بسیار مهم است. این پیچها در گریدهای بالا تولید میشود و در مصارف صنعتی حساس مورد استفاده قرار میگیرند.
استانداردهای DIN برای پیچهای دوازده پر بیرونی (پیچ ستاره ای) - Twelve Point Bolts
پیچهای ستاره ای دوازده پر که از نوادگان پیچ آلن به شمار میآید طرح پیش رفته پیچهای آلن است. این پیچها جایگزین آلنهای سوکتی شش گوش است. این نوع پیچها بسیار گرانقیمت بوده و در هر موردی مصرف نمیشوند. آنجا که اصول مهندسی باید کاملا رعایت بشوند این پیچها مورد استفاده قرار میگیرند. در متور قطارهای آلمانی به وفور این پیچها یافت میگردد. چرا که این متورها ظرافت و استحکام بالایی دارند. در هربار تعمیر این ماشینها پیچها تعویض میشوند و از پیچهای قبلی استفاده نمیشود. البته در تعمیرات متورهای خودروهای عادی هم این مسله مهم است که توسط مکانیک نادیده گرفته میشود و ازهمان پیچهای قدیمی استفاده میگردد.
استانداردهای DIN برای پیچهای چرخ ماشین - Wheel Bolts
استانداردهای DIN برای پیچهای بتن و کف - Foundation Bolts
انکربولتها برای اتصال بین بتن و فلز طراحی شدهاند. این پیچ درون بتن جای میگیرد و بعد از محکم شدن بتن دستگاه یا قطعه فلزی را روی آن می بندند. انکربواتها شکلها و ابعاد گوناگونی در استاندارد دارند و علاوه براین هنگام تولید شما میتوانید سایز دلخواه را پیشنهاد دهید. انکربولتها قطعه ارتباط دهنده بین بتن و فولاد هست. آیا شما راهی دیگر برای ارتباط این دو ماده دارید؟
استانداردهای DIN برای پیچهای Single End Bolts
استانداردهای DIN برای پیچهای دوسر رزوه - Double End Bolts
پیچهای دوسر رزوه کاربردهای جالبی دارند. این پیچها از یک طرف درون ماشین بسته میشوند و از طرفی قطعه دیگری راه روی آن به ماشین می بندیم. البته که آلمانها از آنجایی که بسیار دقیق و فنی کار میکنند تعجبی ندارد که این پیچ اختراع شود. این پیچ بیشتر در ابعاد متوسط مثلا قطر 6 میلیمتر و طول 80 میلیمتر ساخته میشود و در متورها بیشتر دیده میشود.
استانداردهای DIN برای پیچهای تمام رزوه - Thread Rods
پیچ تمام رزوه متری (میلیمتری) که در بازار به وفور یافت میشود و تولید داخلی هم انجام میشود پیچی است تمام رزوه که در طولهای استاندارد یک یا دو یا سه متر به بازار عرضه میشود. مصرف کننده میتواند به دلخواه برش بزند و سرهای آن را کونیک کند و استفاده نماید. پیچهای متری در ساختمانسازی به وفور مورد استفاده است. در صنایع موارد کاربری زیادی دارد. از آنجا که پیچ متری رزوه یکنواختی دارد این پیچ بسیار پرکاربرد میباشد.
استاندارد Screws را میتوانید از اینجا دنبال کنید.
Bolt و Screw چه فرقی دارند؟
در فارسی هر دو «پیچ» ترجمه میشوند و همین باعث میشود تفاوتشان گم شود. در متون فنی انگلیسی تفکیک روشنی وجود دارد و این سایت هم بر همان اساس دو صفحهی جدا دارد:
- Bolt — با مهره بسته میشود. پیچ از سوراخ هر دو قطعه عبور میکند و مهره در طرف دیگر مینشیند. سر پیچ فقط تکیهگاه است و پیچ در حین بستن معمولاً نمیچرخد.
- Screw — در رزوهی خودِ قطعه بسته میشود؛ رزوهای که از قبل قلاویز شده یا خود پیچ آن را میسازد. مهرهای در کار نیست و پیچ حین بستن میچرخد.
این تفکیک صرفاً واژگانی نیست و سه پیامد مهندسی دارد:
- مسیر بار فرق میکند. در Bolt، ظرفیت اتصال را پیچ و مهره تعیین میکنند. در Screw، ظرفیت را رزوهی قطعه تعیین میکند — و اگر قطعه از آلومینیوم یا چدن باشد، همان رزوه ضعیفترین حلقه است.
- طول درگیری معنا پیدا میکند. در Screw باید مطمئن شوید رزوه بهقدر کافی در قطعه درگیر میشود؛ در جنس نرم، بیشتر از فولاد.
- تعمیرپذیری فرق میکند. مهرهی خراب عوض میشود؛ رزوهی خرابشدهی قطعه باید با بوش رزوهای ترمیم شود.
گرید و گام دنده — همان بخشی که در بالا وعده داده شده بود
در ابتدای این صفحه آمده که توضیح گرید و گام رزوه اضافه خواهد شد. این بخش همان است.
گرید (کلاس استحکام)
روی سر پیچهای فولادی عددی مثل 8.8 حک میشود و معنایش دقیق و ساده است:
- عدد اول × ۱۰۰ = استحکام کششی نهایی به مگاپاسکال. پس ۸٫۸ یعنی حدود ۸۰۰ مگاپاسکال.
- حاصلضرب دو عدد × ۱۰ = تنش تسلیم. پس ۸٫۸ یعنی حدود ۶۴۰ مگاپاسکال.
یعنی عدد دوم نسبت تسلیم به نهایی را میگوید. کلاس بالاتر هم قویتر است و هم کمشکلپذیرتر — و همین ویژگی دوم است که معمولاً نادیده گرفته میشود. در اتصالی که ضربه و بار برشی دارد، شکلپذیری از استحکام خام ارزشمندتر است.
گام رزوه
برای هر قطر اسمی یک گام درشت استاندارد تعریف شده و در کنارش گامهای ریز وجود دارد. جدول زیر از دادههای تأییدشدهی کاتالوگ فنی تیتیبولت، گام درشت (DIN 933) و گام ریز رایج (DIN 961) را کنار هم میگذارد:
| سایز | گام درشت — DIN 933 | گام ریز — DIN 961 | آچارخور s |
|---|---|---|---|
| M5 | 0.8 | — | 8 |
| M6 | 1 | — | 10 |
| M8 | 1.25 | 1 | 13 |
| M10 | 1.5 | 1.25 | 17 |
| M12 | 1.75 | 1.5 | 19 |
| M14 | 2 | 1.5 | 22 |
| M16 | 2 | 1.5 | 24 |
| M18 | 2.5 | 1.5 | 27 |
| M20 | 2.5 | 1.5 | 30 |
| M22 | 2.5 | 1.5 | 32 |
| M24 | 3 | 2 | 36 |
| M27 | 3 | 2 | 41 |
| M30 | 3.5 | 2 | 46 |
| M33 | 3.5 | 2 | 50 |
| M36 | 4 | 3 | 55 |
| M39 | 4 | 3 | 60 |
| M42 | 4.5 | 3 | 65 |
| M45 | 4.5 | 3 | 70 |
| M48 | 5 | 3 | 75 |
ردیف خالی یعنی آن سایز در دامنهی آن استاندارد نیست.
رزوهی ریز سه مزیت دارد: سطح مقطع مؤثر بیشتر، تنظیم دقیقتر پیشبار (هر درجه چرخش، کشش کمتری اضافه میکند) و مقاومت بهتر در برابر شلشدن. در عوض کندتر بسته میشود، به آسیب رزوه حساستر است و در جنس نرم درگیری کمتری میدهد.
انتخاب شکل سر
فهرست بالا خانوادههای مختلف سر را معرفی کرده. جدول زیر منطق انتخاب را جمع میکند:
| شکل سر | مسئلهای که حل میکند | نکتهی انتخاب |
|---|---|---|
| ششگوش | انتخاب پیشفرض؛ بیشترین دسترسی به ابزار | به فضای شعاعی برای چرخش آچار نیاز دارد |
| فلنجدار | سطح نشیمن پهن بدون واشر جداگانه | مهره هم باید فلنجدار باشد |
| سازهای (گلدرشت) | اتصال پیشتنیدهی اسکلت فلزی | با واشر و مهرهی همسیستم مصرف میشود |
| سر مربعی | فورج ساده و ارزان در سایز بزرگ | آچارخور کمتری در بازار دارد |
| سر گرد (کلهقارچی) | ظاهر تمیز و سر بدون گوشه | گردن مربعی یا خار، مانع چرخش است |
| خزینهای تخت | همتراز شدن با سطح | سوراخ باید خزینه شود |
| چشمی | نقطهی اتصال یا آویز | اگر باربرداری است، باید گواهیشده باشد |
| تیشکل | نشستن در شیار T و مهار چرخش | اندازه باید با شیار بخواند |
| یو بولت | نگهداشتن لوله و مقاطع گرد | قطر داخلی با قطر لوله انتخاب میشود |
روش تولید و اثرش بر کیفیت
متن بالای صفحه به فورج سرد و گرم و به رولزنی و برادهبرداری رزوه اشاره کرده. تفاوت عملی اینهاست:
فورج سرد در برابر فورج گرم
نیروی لازم برای شکلدادن با قطر بهشدت بالا میرود؛ تا یک سایز مشخص فورج سرد ممکن است و بالاتر از آن باید فلز را گرم کرد. فورج سرد یک امتیاز رایگان هم میدهد: کارسختی، که استحکام قطعه را بالا میبرد. فورج گرم در عوض نیروی کمتری میخواهد ولی پوسته، جمعشدگی و رواداری بازتر به همراه دارد.
رزوهی رولشده در برابر رزوهی تراشیده
این تفاوت مهمتر از آن چیزی است که به نظر میرسد:
- رولزنی (فشار) — فلز جابهجا میشود و بریده نمیشود. جریان دانهها در ریشهی رزوه پیوسته میماند و سطح، تنش فشاری باقیمانده میگیرد. نتیجه: مقاومت خستگی بهمراتب بهتر.
- برادهبرداری — جریان دانهها بریده میشود و ریشهی رزوه تمرکز تنش تیزتری پیدا میکند.
راهنمای سفارش
- شماره استاندارد — و اگر نسخهی ISO مدنظر است، صریح بنویسید.
- سایز، گام و طول — و اینکه رزوه درشت است یا ریز.
- کلاس استحکام یا گرید — و کلاس مهرهی متناظر.
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4.
- پوشش — هماهنگ با بقیهی اجزای اتصال.
- مدارک — گواهی مواد و گزارش آزمون، اگر اتصال بحرانی است.
برای استعلام موجودی، قیمت و امکان تولید داخلی با کارشناسان تیتیبولت تماس بگیرید.
سوالات متداول
فرق Bolt و Screw چیست؟
Bolt با مهره بسته میشود و Screw در رزوهی خود قطعه. در Screw ظرفیت اتصال را رزوهی قطعه تعیین میکند، نه خود پیچ.
گرید 8.8 یعنی چه؟
استحکام کششی نهایی حدود ۸۰۰ مگاپاسکال و تنش تسلیم حدود ۶۴۰ مگاپاسکال.
گام درشت بهتر است یا ریز؟
رزوهی ریز سطح مقطع مؤثر بیشتر و تنظیم دقیقتر پیشبار میدهد؛ رزوهی درشت سریعتر بسته میشود، در جنس نرم بهتر درگیر میشود و به آسیب حساسیت کمتری دارد.
پیچ هگزالوبولار چند پر دارد؟
شش لُب، نه هشت. پیشوند «هگزا» به همین شش اشاره میکند.
رزوهی رولشده چه مزیتی دارد؟
جریان دانهها در ریشهی رزوه پیوسته میماند و سطح تنش فشاری باقیمانده میگیرد، پس مقاومت خستگی بهمراتب بهتر از رزوهی تراشیده است.
چرا کلاس 12.9 برای محیط بیرونی توصیه نمیشود؟
حساسیت به ترکزایی هیدروژنی و شکلپذیری کم. در محیط مرطوب، کلاس پایینتر با پوشش مناسب مطمئنتر است.