خار چشمی داخلی به قطعه ای گفته مشود که یک حلقه ناقص با دو سوراخ دارد و خاصیت فنری دارد. این خار نامهای دیگری مانند خار سوراخ، خار صنعتی و خار فنری چشمی دارد. برای تهیه محصول مناسب باید دقت داشته باشید که قطری که کار روی آن بسته میشود باید از زیر خار محاسبه شود نه قطر خارجی کل خار. جنس این خارها معمولاً استیل یا فولادهای آلیاژی میباشد.
| DIN 472(D1300J)-1981 | DIN 472(H)-1981 | DIN 472(H)-2011 |
|---|---|---|
-1981/DIN 472(D1300J)-1981.jpg) | -1981/DIN 472(H)-1981.jpg) | -2011/DIN 472(H)-2011.jpg) |
| DIN 472(N)-2011 | DIN 984(D2000JK)-1981 | DIN 984-2013 |
-2011/DIN 472(N)-2011.jpg) | -1981/DIN 984(D2000JK)-1981.jpg) |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیفهایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحهی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 472 | خار رینگی داخلی | — |
| DIN 984 | — | — |
| DIN 9842013 | — | — |
نکتهی انتخاب
این قطعات وظیفهی موقعیتدهی یا نگهداشتن را دارند نه تحمل بار اصلی اتصال. انتخاب بر اساس قطر سوراخ یا شیار انجام میشود و رواداری سوراخ در عملکردشان تعیینکننده است.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفتوبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخهی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیهی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تیتیبولت تماس بگیرید.
ابعاد خار چشمی داخلی
ابعاد این خانواده از کاتالوگ تأییدشدهی DIN 472 خوانده شده است. توجه کنید که مبنای سایز، قطر سوراخ است — نه قطر خود خار:
| سایز | قطر شیار d2 | قطر خارجی آزاد d3 | ضخامت خار s | عرض مقطع b |
|---|---|---|---|---|
| 8 | 8.4 | 8.7 | 0.8 | 1.1 |
| 10 | 10.4 | 10.8 | 1 | 1.4 |
| 12 | 12.5 | 13 | 1 | 1.7 |
| 15 | 15.7 | 16.2 | 1 | 2 |
| 16 | 16.8 | 17.3 | 1 | 2 |
| 20 | 21 | 21.5 | 1 | 2.3 |
| 25 | 26.2 | 26.9 | 1.2 | 2.7 |
| 30 | 31.4 | 32.1 | 1.2 | 3 |
| 35 | 37 | 37.8 | 1.5 | 3.4 |
| 40 | 42.5 | 43.5 | 1.75 | 3.9 |
| 45 | 47.5 | 48.5 | 1.75 | 4.3 |
| 50 | 53 | 54.2 | 2 | 4.6 |
| 60 | 63 | 64.2 | 2 | 5.4 |
| 70 | 73 | 74.5 | 2.5 | 6.2 |
| 80 | 83.5 | 85.5 | 2.5 | 7 |
| 90 | 93.5 | 95.55 | 3 | 7.6 |
| 100 | 103.5 | 105.5 | 3 | 8.4 |
| 120 | 124 | 127 | 4 | 9.7 |
| 150 | 155 | 158 | 4 | 11.2 |
| 200 | 205 | 209.5 | 4 | 14 |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگ تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. این جدول نمونهای از سایزهای پرکاربرد است؛ کاتالوگ کامل سایزهای بیشتری دارد.
داخلی و بیرونی: دو حرکت متضاد
این نکته در انتخاب ابزار تعیینکننده است و در کارگاه زیاد اشتباه میشود:
| موضوع | خار چشمی داخلی (DIN 472) | خار چشمی بیرونی (DIN 471) |
|---|---|---|
| کجا مینشیند | در شیار داخل سوراخ | در شیار روی شفت |
| مبنای سایز | قطر سوراخ | قطر شفت |
| حالت آزاد نسبت به محل نصب | بزرگتر — باید جمع شود | کوچکتر — باید باز شود |
| حرکت انبر هنگام نصب | دستهها را فشار میدهید، نوکها جمع میشوند | دستهها را فشار میدهید، نوکها باز میشوند |
| ابزار | انبر خارجمعکن داخلی | انبر خارجمعکن بیرونی |
شیار: جایی که کیفیت اتصال ساخته میشود
خار خودش قطعهی سادهای است؛ آنچه ظرفیت را تعیین میکند شیار است. سه بُعد شیار باید درست باشند:
- قطر شیار — از جدول بالا. اگر بزرگتر باشد، خار کامل درگیر نمیشود و زیر بار بیرون میپرد.
- عرض شیار — کمی بیشتر از ضخامت خار. عرض زیاد یعنی خار در شیار جابهجا میشود و زیر بار ضربهای لق میزند.
- گوشهی شیار — باید تیز و بدون شعاع باشد. گوشهی گرد یعنی خار روی شعاع تکیه میدهد و همان چیزی میشود که باید از آن پرهیز کرد.
و یک نکتهی هندسی مهم: سطح تکیهی قطعهی نگهداشتهشده هم باید تیز باشد. اگر آن قطعه پخ یا شعاع داشته باشد، بار روی لبهی خار متمرکز میشود و خار را از شیار بیرون میراند — دقیقاً مثل یک گوه.
ظرفیت بار: دو عدد متفاوت
برای یک خار، دو ظرفیت جداگانه مطرح است و معمولاً فقط یکی از آنها دیده میشود:
- ظرفیت خود خار — نیرویی که خار پیش از تغییر شکل دائمی تحمل میکند.
- ظرفیت شیار در قطعه — نیرویی که لبهی شیار پیش از لهشدن تحمل میکند.
خطاهای نصب
- باز کردن بیش از حد هنگام نصب. خار باید فقط به اندازهی لازم جمع یا باز شود؛ هر مقدار اضافه، تغییر شکل دائمی است.
- استفادهی مجدد از خار باز شده. نیروی فنری پس از یک بار نصب و برداشتن کم میشود. در کاربرد حساس، خار قطعهی یکبارمصرف است.
- ننشستن کامل در شیار. پس از نصب، خار باید در تمام محیط شیار بنشیند — این را با چشم و با فشار انگشت میشود کنترل کرد.
- جهت نصب اشتباه. خار یک طرف تیز و یک طرف پخخورده دارد (اثر پانچ)؛ طرف تیز باید رو به بار باشد.
- دور بالا بدون بررسی. در دورهای بالا، نیروی گریز از مرکز خار را باز میکند؛ برای آن کاربرد نسخههای مخصوص وجود دارد.
نسخههای مختلف و اینکه هرکدام چه چیزی را حل میکنند
در کنار نسخهی متعارف، چند گونهی دیگر هم وجود دارد که هرکدام برای یک محدودیت مشخص ساخته شدهاند:
- نسخهی سنگین. ضخامت بیشتر و در نتیجه ظرفیت محوری بالاتر؛ شیار عمیقتری هم میخواهد.
- نسخهی بدون چشمی. بهجای دو سوراخ، لبههایی دارد که با ابزار ساده جمع میشوند؛ جایی که فضای دسترسی انبر محدود است.
- نسخهی مارپیچ (اسپیرال). از نوار فنری پیچیده شده و در تمام محیط شیار مینشیند؛ بار را یکنواختتر پخش میکند و سوراخ چشمی ندارد.
- حلقهی سیمی. سادهترین و ارزانترین، ولی ظرفیت کمتر و نشستن کمدقتتر.
بازرسی: سه چیزی که باید دید
- نشستن کامل در شیار. پس از نصب، خار باید در تمام محیط در شیار بنشیند؛ بخشی که بیرون مانده یعنی نصب ناقص است.
- تخت بودن. خاری که هنگام نصب بیش از حد جمع شده، پیچ برمیدارد و دیگر در یک صفحه نمیماند. این را با گذاشتن روی یک سطح صاف میشود دید.
- سالم بودن سوراخهای چشمی. سوراخ گشادشده یعنی انبر نامناسب استفاده شده و همان قطعه دفعهی بعد لیز میخورد.
و یک کنترل ساده که زیاد فراموش میشود: پس از نصب، با انگشت یا با یک ابزار نرم روی خار فشار بیاورید. خاری که درست ننشسته باشد، حرکت میکند.
راهنمای سفارش
- قطر سوراخ — مبنای سایز در این خانواده.
- شمارهی استاندارد و در صورت نیاز نسخهی سنگین یا مخصوص دور بالا.
- جنس — فولاد فنری، استنلس یا برنجی؛ در محیط خورنده استنلس.
- پوشش — و توجه کنید که پوشش ضخیم روی ضخامت خار اثر میگذارد و انطباق با شیار را عوض میکند.
- ابعاد شیار قطعه — اگر هنوز ماشینکاری نشده، از جدول بالا استفاده کنید.
جمعبندی
خار چشمی داخلی یک حلقهی ناقص فنری است که در شیار داخل سوراخ مینشیند و مانع جابهجایی محوری قطعه میشود. مبنای سایز آن قطر سوراخ است و چون قطر آزادش از سوراخ بزرگتر است، هنگام نصب باید جمع شود — برعکس نسخهی بیرونی که باید باز شود. به همین دلیل ابزار این دو جای هم را نمیگیرد.
و آنچه ظرفیت را تعیین میکند خود خار نیست، شیار است: قطر درست، عرض متناسب با ضخامت خار، و گوشهی تیز بدون شعاع. در قطعات نرم معمولاً شیار زودتر از خار تسلیم میشود، پس بالا بردن کیفیت خار در آن حالت کمکی نمیکند.
سوالات متداول
مبنای سایز خار داخلی چیست؟
قطر سوراخ، نه قطر خود خار. قطر آزاد خار از سوراخ بزرگتر است و هنگام نصب جمع میشود.
آیا انبر خار داخلی و بیرونی یکی است؟
نه. در نسخهی داخلی نوکهای انبر باید جمع شوند و در بیرونی باز شوند. بعضی انبرها قابل تبدیلاند ولی انبر ساده نیست.
چرا گوشهی شیار باید تیز باشد؟
گوشهی گرد یعنی خار روی شعاع تکیه میدهد و زیر بار مثل گوه از شیار بیرون رانده میشود. سطح تکیهی قطعهی مقابل هم باید تیز باشد.
آیا میتوان خار را دوباره استفاده کرد؟
در کاربرد حساس نه. نیروی فنری پس از یک بار نصب و برداشتن کم میشود.
اگر قطعه از آلومینیوم باشد چه؟
معمولاً شیار زودتر از خار تسلیم میشود. بالا بردن کیفیت خار کمکی نمیکند؛ باید جنس قطعه عوض شود یا از خار با مقطع پهنتر استفاده شود.
نسخهی مارپیچ چه مزیتی دارد؟
در تمام محیط شیار مینشیند و بار را یکنواختتر پخش میکند؛ سوراخ چشمی هم ندارد، پس در فضای تنگ مفید است.
چطور بفهمم خار درست نشسته؟
باید در تمام محیط در شیار بنشیند و با فشار انگشت حرکت نکند. خار پیچبرداشته هم روی یک سطح صاف تخت نمیماند.
اگر سوراخهای چشمی گشاد شده باشند؟
یعنی انبر نامناسب استفاده شده است. همان قطعه دفعهی بعد زیر انبر لیز میخورد و بهتر است تعویض شود.