مهره سربسته (Cap Nut) در جاهایی استفاده میشود که در معرض دید باشد. سازههایی که با پیچ و مهره به هم متصل میشوند و در معرض دید قرار دارند برای زیبایی کار بیشتر از مهرههای سربسته استفاده میشود. مهرههای سربسته با پوششهای گالوانیزه سرد در آب و هوای خشک و همچنین با متریال استنلس استیل در مکانهای مرطوب مانند استخرها مورد استفاده قرار میگیرد. مهرههای سربسته باعث محافظت دندههای پیچ نیز میشوند که ممکن است در ماشینهای صنعتی هم به کار برده شوند به عنوان مثال در دستگاههای کشاورزی به علت برخورد ماشین با خاک و سنگ ممکن است آسیب ببینند ولی به وسیله مهرههای سربسته از ساییده شدن دندههای پیچها جلوگیری میشود. یکی دیگر از کاربرد این مهرهها استفاده به جای مهره چرخ ماشین در ماشینهای اسپرت میباشد. بستن این مهرهها در ته پیچها باعث میشود تا کاربران از آسیب دیدن توسط تیزی دندههای پیچها در امان باشند. به همین دلیل این مهرهها در صنایع متفاوتی استفاده برای مثال در صنایع ساختمانسازی در دربهای ورودی و نردههای راه پله از این مهره استفاده میشود. این مهرهها در قطعات تزیینی و لوازم خانگی نیز استفاده میشوند. مهرههای سر بسته از سایز M4 الی M36 قابل خریداری هستند. این مهرهها در سایزهای بزرگ عمل جلوگیری از ورود گرد و خاک به درون شیار پیچ را انجام میدهند. در برخی موارد به این مهرهها مهرههای گنبدی (Dome Nut) نیز گفته میشوند.
| DIN 1587-1987 | DIN 1587-2014 | DIN 319-1978 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 319-2013 | DIN 917-1987 | DIN 917-2000 |
 |  |  |
| DIN 917-2015 | DIN 986-1977 | DIN 986-1987 |
 |  |  |
| DIN 986-2000 | ||
 |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیفهایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحهی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 15871987 | — | — |
| DIN 15872014 | — | — |
| DIN 3191978 | — | — |
| DIN 3192013 | — | — |
| DIN 9171987 | — | — |
| DIN 9172000 | — | — |
| DIN 9172015 | — | — |
| DIN 9861977 | — | — |
| DIN 9861987 | — | — |
| DIN 9862000 | — | — |
نکتهی انتخاب
مهره قطعهی مکمل پیچ است و انتخابش سه متغیر دارد: همسایز بودن رزوه، کلاس استحکام مساوی یا بالاتر از عدد اول کلاس پیچ، و همجنس بودن با پیچ و واشر. مهره ضعیفتر از پیچ باعث میشود رزوهی مهره پیش از پیچ تسلیم شود — دقیقاً برعکس ترتیب ایمنی که در طراحی اتصال دنبال میشود.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفتوبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخهی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیهی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تیتیبولت تماس بگیرید.
ابعاد مهرهی کلاهکی گنبدی
ابعاد این خانواده از کاتالوگ تأییدشدهی DIN 1587 خوانده شده است. چهار عدد در آن اهمیت دارند و هر کدام کار متفاوتی میکنند:
| سایز | آچارخور s | ارتفاع کل h | قطر گنبد dk | ارتفاع بخش ششگوش m |
|---|---|---|---|---|
| M4 | 7 | 8 | 6.5 | 3.2 |
| M5 | 8 | 10 | 7.5 | 4 |
| M6 | 10 | 12 | 9.5 | 5 |
| M8 | 13 | 15 | 12.5 | 6.5 |
| M10 | 16 | 18 | 15 | 8.8 |
| M12 | 18 | 22 | 17 | 10 |
| M14 | 21 | 25 | 20 | 11 |
| M16 | 24 | 28 | 23 | 13 |
| M18 | 27 | 32 | 26 | 15 |
| M20 | 30 | 34 | 28 | 16 |
| M22 | 34 | 39 | 33 | 18 |
| M24 | 36 | 42 | 34 | 19 |
همهی اعداد بر حسب میلیمتر و از کاتالوگهای تأییدشدهی تیتیبولت خوانده شدهاند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
خطری که مخصوص این مهره است: خوردن پیچ به ته گنبد
در یک مهرهی معمولی، اگر پیچ بلند باشد از مهره بیرون میزند و همه میبینند. در مهرهی سربسته چنین چیزی رخ نمیدهد — نوک پیچ داخل گنبد پنهان میشود. و اگر پیچ بلندتر از فضای موجود باشد:
- نوک پیچ به سقف گنبد میخورد.
- مهره بهسرعت «سفت» میشود و آچار مقاومت نشان میدهد.
- ولی این مقاومت از فشار مهره روی قطعه نمیآید — از تکیهی نوک پیچ به سقف گنبد میآید.
- نتیجه: اتصال هیچ پیشتنیدگی ندارد، در حالی که کاملاً بسته به نظر میرسد.
آچارخور همیشه با مهرهی معمولی یکی نیست
یک نکتهی عملی که در جدول بالا پنهان است: آچارخور مهرهی سربسته در بعضی سایزها با مهرهی ششگوش معمولی تفاوت دارد. مقایسه با کاتالوگ DIN 934 نشان میدهد در M10، M12 و M14 آچارخور مهرهی سربسته یک شماره کوچکتر است (۱۶، ۱۸ و ۲۱ در برابر ۱۷، ۱۹ و ۲۲) و در M22 برعکس، بزرگتر است.
در سایزهای دیگر هر دو یکساناند. پس فرض «آچار مهرهی معمولی همیشه جواب میدهد» در این خانواده درست نیست و بهتر است سایز آچار از همین جدول گرفته شود.
چرا مهرهی سربسته
- ظاهر تمیز. در جایی که اتصال در معرض دید است — نرده، مبلمان، تجهیزات نمایشی — رزوهی بیرونزده و لبهی تیز دیده نمیشود.
- ایمنی. رزوهی بیرونزده در ارتفاع دست یا پا، خطر بریدگی است. گنبد این را حذف میکند.
- محافظت از رزوه. انتهای رزوهی پیچ داخل گنبد از ضربه، گرد و خاک و خوردگی محفوظ میماند.
- آببندی نسبی. گنبد بسته مانع ورود مستقیم آب به رزوه میشود — هرچند این مهره یک اتصال آببند محسوب نمیشود.
در برابر جایگزینها
| روش | چه میدهد | محدودیت |
|---|---|---|
| مهرهی سربسته یکتکه | ظاهر تمیز، محافظت از رزوه، ایمنی | طول پیچ باید دقیق باشد؛ فضای گنبد محدود است |
| مهرهی معمولی + کلاهک پلاستیکی | ارزان و بدون محدودیت طول پیچ | کلاهک میافتد و در محیط باز دوام ندارد |
| مهرهی معمولی + کوتاهکردن پیچ | بدون قطعهی اضافه | برش، رزوه و پوشش انتهای پیچ را خراب میکند |
| مهرهی سربستهی بلند | فضای گنبد بیشتر برای پیچ بلندتر | کمیابتر و گرانتر |
انتخاب میان اینها معمولاً میان «دقت در طول پیچ» و «هزینهی قطعه» است. اگر طول پیچ در پروژه ثابت و کنترلشده است، مهرهی سربسته بهترین نتیجه را میدهد.
راهنمای سفارش و اشتباهات رایج
- طول پیچ را با فضای گنبد بسنجید. پرتکرارترین خطای این خانواده همین است.
- سایز آچار را از جدول همین خانواده بگیرید، نه از جدول مهرهی عمومی.
- جنس و پوشش را ذکر کنید. این مهره معمولاً در معرض دید است، پس یکدستی ظاهری اهمیت دارد.
- در محیط خورنده، استنلس را در نظر بگیرید. گنبد از رزوه محافظت میکند ولی خودش در معرض محیط است.
- انتظار آببندی کامل نداشته باشید. این قطعه برای ظاهر و ایمنی است، نه برای آببندی.
- کلاس استحکام را مشخص کنید — این خانواده معمولاً در کلاسهای پایینتر تولید میشود.
جمعبندی
مهرهی سربسته انتهای پیچ را با یک گنبد میپوشاند: ظاهر تمیز، حذف لبهی تیز، و محافظت رزوه از ضربه و خوردگی. ابعادش چهار عدد دارد و مهمترین رابطه میان دو تای آنهاست — فاصلهی «ارتفاع کل» تا «ارتفاع بخش ششگوش» همان فضایی است که نوک پیچ باید در آن جا شود.
و همین، مهمترین خطر این خانواده را میسازد: اگر پیچ بلندتر از آن فضا باشد، نوکش به سقف گنبد میخورد و آچار سفت میشود بدون آنکه هیچ فشاری روی قطعه بیاید. اتصال بسته به نظر میرسد ولی پیشتنیدگی ندارد — و هیچ نشانهی بیرونی هم وجود ندارد. با این مهره، طول پیچ یک انتخاب دقیق است، نه یک تقریب.
سوالات متداول
بزرگترین خطر مهرهی سربسته چیست؟
خوردن نوک پیچ به سقف گنبد. آچار سفت میشود ولی فشاری روی قطعه نمیآید؛ اتصال بسته به نظر میرسد و پیشتنیدگی ندارد.
طول پیچ را چطور انتخاب کنیم؟
فاصلهی میان ارتفاع کل و ارتفاع بخش ششگوش، فضای در دسترس گنبد است. نوک پیچ باید داخل آن جا شود بدون رسیدن به سقف.
آیا آچار مهرهی معمولی جواب میدهد؟
همیشه نه. در M10، M12 و M14 آچارخور یک شماره کوچکتر و در M22 بزرگتر از مهرهی معمولی است. در بقیهی سایزها یکسان است.
آیا این مهره آببند است؟
نه. گنبد مانع ورود مستقیم آب به رزوه میشود ولی اتصال آببند محسوب نمیشود.
بخش باربر این مهره چقدر است؟
ارتفاع بخش ششگوش، که در بیشتر سایزها برابر ارتفاع مهرهی معمولی همان سایز است. گنبد چیزی روی آن است، نه جایگزین بخشی از آن.
اگر پیچ بلند باشد چه جایگزینی هست؟
نسخهی سربستهی بلند فضای گنبد بیشتری دارد، یا میتوان از مهرهی معمولی با کلاهک پلاستیکی استفاده کرد. کوتاهکردن پیچ در محل، رزوه و پوشش انتهای آن را خراب میکند.
چطور مطمئن شویم اتصال واقعاً سفت شده؟
پس از بستن، وجود فشار روی قطعه را کنترل کنید — مثلاً با تلاش برای حرکت دادن قطعه. سفت شدن آچار بهتنهایی در این خانواده نشانهی کافی نیست.
این مهره در چه کلاسهایی تولید میشود؟
معمولاً در کلاسهای پایینتر، چون کاربرد اصلیاش ظاهر و ایمنی است نه بار بالا. اگر کلاس بالاتری لازم دارید باید صریح خواسته و تأیید شود.