پیچ‌های چوب برای اتصال چوب و فیبر‌های نرم به هم طراحی و تولید شده‌اند. این پیچ‌ها با سرهای شش گوش و چهارسو و دو سو تولید می‌شوند. بنا بر ماموریت این پیچ‌ها از استاندارد و سایز خاصی استفاده می‌شود مثلا برای چوب‌های بزرگ از پیچ سر ششگوش استفاده می‌گردد. یا برای تولید تخت و کمد از پیچ‌های ششگوش خودکار ساده یا سرخزینه استفاده می‌شود. مثلا برای اتصال لولا به چوب بهتر است از پیچ سرخزینه دار استفاده بشود.
پیچ چوب با سر شش گوش
علت اینکه این پیچ‌های چوب به صورت ششگوش تولید شده‌اند این است که کاربرد این پیچ‌ها برای چوب‌های بزرگ و صنعتی مثلا برای اتصال چوب‌های خانه پیش ساخته به وسیله چوب است. این نوع پیچ‌ها را به وسیله بکس بادی روی کار می بندند. این پیچ با ساختاری که دارد بهترین اتصال را در کمترین زمان ممکن ایجاد می‌کند. جنس پیچ‌های چوب عموما از آهن می‌باشد چرا که همین آهن معمولی از چوب بسیار محکمتر است و هم اینکه تولید این پیچ با آهن به صرفه‌تر است.
| DIN 571-1986 | DIN 571-2010 |
|---|---|
 |  |
| DIN 571-2008 | DIN 571-2016 |
 |  |
پیچ چوب چهار سو ساده و پیچ چوب چهارسو کونیک
| DIN 7995-1984 | DIN 7995-2008 | DIN 7995-2010 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 7995-2016 | DIN 7996-1986 | DIN 7996-2008 |
 |  |  |
| DIN 7996-2010 | DIN 7996-2016 | DIN 7997-1984 |
 |  |  |
| DIN 7997-2008 | DIN 7997-2010 | DIN 7997-2016 |
 |  |  |
پیچ دوسو ساده و پیچ دوسو کونیک
| DIN 95-1986 | DIN 95-2016 | DIN 97-1986 |
|---|---|---|
 |  |  |
| DIN 95-2010 | DIN 96-1986 | DIN 97-2010 |
 |  |  |
| DIN 95-2010 | DIN 96-2016 | DIN 97-2016 |
|  |  |
فهرست استانداردهای این گروه
در جدول زیر، استانداردهای این خانواده با نام محصولشان آمده است. ردیف‌هایی که ستون «مقاله» علامت دارند، صفحه‌ی اختصاصی با جدول ابعاد و راهنمای انتخاب دارند.
| استاندارد | محصول | مقاله |
|---|---|---|
| DIN 5711986 | — | — |
| DIN 5712010 | — | — |
| DIN 5712008 | — | — |
| DIN 5712016 | — | — |
| DIN 79951984 | — | — |
| DIN 79952008 | — | — |
| DIN 79952010 | — | — |
| DIN 79952016 | — | — |
| DIN 79961986 | — | — |
| DIN 79962008 | — | — |
| DIN 79962010 | — | — |
| DIN 79962016 | — | — |
| DIN 79971984 | — | — |
| DIN 79972008 | — | — |
| DIN 79972010 | — | — |
| DIN 79972016 | — | — |
| DIN 951986 | — | — |
| DIN 952016 | — | — |
| DIN 971986 | — | — |
| DIN 952010 | — | — |
| DIN 961986 | — | — |
| DIN 972010 | — | — |
| DIN 962016 | — | — |
| DIN 972016 | — | — |
نکته‌ی انتخاب
پیچ چوب رزوه‌ی درشت و عمیق دارد تا در الیاف چوب درگیر شود. پیش‌سوراخ‌کردن در چوب سخت لازم است وگرنه چوب می‌شکافد؛ قطر پیش‌سوراخ باید اندازه‌ی مغز پیچ باشد نه اندازه‌ی رزوه.
راهنمای سفارش
برای اینکه استعلام بدون رفت‌وبرگشت انجام شود، این موارد را مشخص کنید:
- شماره استاندارد — و اگر نسخه‌ی ISO مدنظر است، آن را صریح بنویسید؛ در چند خانواده ابعاد DIN و ISO یکی نیست.
- سایز و طول
- کلاس استحکام یا گرید
- جنس — فولاد، استنلس A2 یا A4
- پوشش — هماهنگ با بقیه‌ی اجزای اتصال
برای استعلام موجودی و قیمت با کارشناسان تی‌تی‌بولت تماس بگیرید.
سه شکل سر دوسو، و نکته‌ای که در اعداد پنهان است
سه استاندارد قدیمی و هنوز رایج این خانواده، پیچ چوب دوسو با سه شکل سر متفاوت‌اند: خزینه‌ی تخت، خزینه‌ی برجسته، و سر گرد. جدول‌های زیر ابعاد سر آن‌ها را از کاتالوگ‌های تأییدشده کنار هم می‌گذارند:
| سایز | DIN 97 — خزینه تخت | DIN 95 — خزینه برجسته | DIN 96 — سر گرد |
|---|---|---|---|
| 2.5 | 4.7 | 4.7 | 5 |
| 3 | 5.6 | 5.6 | 6 |
| 3.5 | 6.5 | 6.5 | 7 |
| 4 | 7.5 | 7.5 | 8 |
| 4.5 | 8.3 | 8.3 | 9 |
| 5 | 9.2 | 9.2 | 10 |
| 6 | 11 | 11 | 12 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
| سایز | DIN 97 — خزینه تخت | DIN 95 — خزینه برجسته | DIN 96 — سر گرد |
|---|---|---|---|
| 2.5 | 1.5 | 1.5 | 1.7 |
| 3 | 1.65 | 1.65 | 2.1 |
| 3.5 | 1.93 | 1.93 | 2.4 |
| 4 | 2.2 | 2.2 | 2.8 |
| 4.5 | 2.35 | 2.35 | 3.1 |
| 5 | 2.5 | 2.5 | 3.5 |
| 6 | 3 | 3 | 4.2 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
پیچ چوب سر ششگوش: وقتی گشتاور دستی کافی نیست
در قطرهای بزرگ، پیچ‌گوشتی دیگر نمی‌تواند گشتاور لازم را منتقل کند و سر ششگوش جای درایو دوسو را می‌گیرد. ابعاد این نسخه از کاتالوگ DIN 571 خوانده شده است:
| سایز | آچارخور s | قطر روی گوشه‌ها e | ارتفاع سر k |
|---|---|---|---|
| 4 | 7 | 7.5 | 2.8 |
| 5 | 8 | 8.63 | 3.5 |
| 6 | 10 | 10.89 | 4 |
| 8 | 13 | 14.2 | 5.5 |
| 10 | 17 | 18.72 | 7 |
| 12 | 19 | 20.88 | 8 |
| 16 | 24 | 26.17 | 10 |
| 20 | 30 | 32.95 | 13 |
همه‌ی اعداد بر حسب میلی‌متر و از کاتالوگ‌های تأییدشده‌ی تی‌تی‌بولت خوانده شده‌اند. خط تیره یعنی آن سایز در آن استاندارد تعریف نشده است.
توجه کنید که اندازه‌ی این خانواده با قطر اسمی پیچ نوشته می‌شود — ۴، ۵، ۶ و… — نه با نشانه‌گذاری M. این یک رزوه‌ی چوب است، نه رزوه‌ی متریک، و مهره‌ای برای آن وجود ندارد.
رزوه‌ی پیچ چوب چرا این‌قدر با پیچ فلز فرق دارد
اگر یک پیچ چوب و یک پیچ متریک هم‌قطر را کنار هم بگذارید، تفاوت فوراً دیده می‌شود. و هر تفاوت دلیل مشخصی دارد:
- گام بسیار درشت‌تر. چوب ماده‌ی نرمی است؛ رزوه‌ی ریز در آن هیچ درگیری مؤثری نمی‌سازد و صرفاً الیاف را خرد می‌کند.
- عمق رزوه بیشتر و ریشه باریک‌تر. هرچه دندانه عمیق‌تر باشد، چوب بیشتری بین دو دندانه گیر می‌افتد — و همان چوب است که بار را می‌برد.
- نوک تیز. برای شروع خودکار در چوب، بدون نیاز به سوراخ کامل.
- بخش بدون رزوه زیر سر. در نسخه‌های نیم‌رزوه، این بخش اجازه می‌دهد قطعه‌ی بالایی آزادانه پایین بیاید و به قطعه‌ی زیرین فشرده شود.
پیش‌سوراخ: دو قطر، نه یکی
پیش‌سوراخ‌کردن در چوب سخت اجباری است و در چوب نرم هم توصیه می‌شود. اما «یک سوراخ» کافی نیست — اتصال درست دو قطر متفاوت دارد:
| سوراخ | قطر | کارش چیست |
|---|---|---|
| در قطعه‌ی بالایی | به اندازه‌ی قطر بیرونی رزوه | پیچ آزاد بچرخد تا بتواند قطعه را پایین بکشد |
| در قطعه‌ی پایینی | به اندازه‌ی قطر ریشه‌ی رزوه | دندانه‌ها در چوب درگیر شوند بدون اینکه چوب بشکافد |
| خزینه در سطح بالا | متناسب با زاویه‌ی سر | سر خزینه هم‌تراز سطح بنشیند و اطرافش را نشکافد |
شکافتن چوب: چرا رخ می‌دهد و چطور جلویش را بگیریم
وقتی پیچ وارد چوب می‌شود، حجم خودش را جایی باز می‌کند و الیاف را کنار می‌زند. اگر آن الیاف جایی برای رفتن نداشته باشند، چوب می‌شکافد:
- نزدیکی به لبه. شایع‌ترین علت. هرچه پیچ به لبه نزدیک‌تر باشد، چوب کمتری برای مقاومت باقی است.
- نبود پیش‌سوراخ در چوب سخت. بلوط و راش تقریباً همیشه پیش‌سوراخ می‌خواهند.
- دو پیچ در یک خط الیاف. ترک از یکی به دیگری می‌رسد. جابه‌جا کردن پیچ‌ها نسبت به خط الیاف، ساده‌ترین راه‌حل است.
- چوب خشک و قدیمی. شکننده‌تر است و بی‌پیش‌سوراخ، تقریباً همیشه می‌شکافد.
- سفت‌کردن بیش از حد سر خزینه. سر مخروطی مثل گوه عمل می‌کند و در ادامه‌ی سفت‌کردن، خودش چوب را از هم باز می‌کند.
اتصال چوب به فلز و انتخاب جنس
- در اتصال چوب به فلز، سوراخ در فلز نقش همان «سوراخ آزاد» را دارد و رزوه فقط در چوب درگیر می‌شود. ضخامت فلز نباید آن‌قدر زیاد باشد که رزوه‌ی مفیدِ داخل چوب کم شود.
- در محیط بیرونی، جنس تعیین‌کننده است. چوب رطوبت نگه می‌دارد و پیچ فولادی ساده در آن زنگ می‌زند؛ لکه‌ی زنگ روی چوب هم برگشت‌ناپذیر است.
- چوب تیمارشده با مواد نگه‌دارنده می‌تواند به فولاد ساده و حتی به گالوانیزه حمله کند. در این کاربرد، استنلس انتخاب متعارف است.
- در MDF و تخته‌فیبر، لبه بسیار مستعد پف‌کردن و شکافتن است؛ پیچ مخصوص این مواد رزوه و نوک متفاوتی دارد.
صفحه‌ی استانداردهای DIN برای پیچ‌های چوب هم به همین خانواده اختصاص دارد و دسته‌بندی کاربردی آن را نشان می‌دهد.
اشتباهات رایج
- سوراخ نکردن قطعه‌ی بالایی. پیچ سفت می‌شود ولی دو قطعه به هم کشیده نمی‌شوند.
- یک قطر پیش‌سوراخ برای هر دو قطعه. یا قطعه‌ی بالایی گیر می‌کند، یا پایینی درگیری کافی ندارد.
- سفت‌کردن با پیچ‌گوشتی برقی تا انتها. در چوب، لحظه‌ی «سفت شدن» و لحظه‌ی «هرز شدن» بسیار به هم نزدیک‌اند.
- استفاده از پیچ فلز به‌جای پیچ چوب. رزوه‌ی ریز در چوب درگیری کافی نمی‌دهد.
- پیچ فولادی ساده در فضای باز یا در چوب تیمارشده.
- نزدن خزینه برای سر خزینه‌ای. سر مخروطی خودش چوب را باز می‌کند.
جمع‌بندی
پیچ چوب برای ماده‌ای طراحی شده که نرم است و الیاف دارد: گام درشت، رزوه‌ی عمیق، ریشه‌ی باریک و نوک تیز. در نسخه‌های دوسو، سه شکل سر متداول است و کاتالوگ‌ها نشان می‌دهند خزینه‌ی تخت و خزینه‌ی برجسته در قاعده‌ی سر هم‌اندازه‌اند، در حالی که سر گرد در تمام سایزها پهن‌تر و بلندتر است و سطح نشیمن بزرگ‌تری می‌دهد. در قطرهای بزرگ، سر ششگوش جای درایو دوسو را می‌گیرد چون پیچ‌گوشتی دیگر گشتاور لازم را منتقل نمی‌کند.
و مهم‌ترین نکته‌ی اجرایی، چیزی است که ربطی به خود پیچ ندارد: قطعه‌ی بالایی باید سوراخ آزاد داشته باشد و فقط قطعه‌ی پایینی رزوه بگیرد. اگر رزوه در هر دو درگیر شود، پیچ هر دو را سر جایشان نگه می‌دارد و درز بسته نمی‌شود — و این خطایی است که در ظاهر اتصال اصلاً دیده نمی‌شود.
سوالات متداول
تفاوت DIN 95 و DIN 97 در چیست؟
قطر سر و ارتفاع سر این دو در تمام سایزها یکسان است، چون خزینه‌ی برجسته همان مخروط خزینه‌ی تخت را دارد با یک گنبد کوچک روی آن که در این دو ستون ظاهر نمی‌شود.
سر گرد چه فرقی می‌کند؟
DIN 96 در تمام سایزها هم پهن‌تر و هم بلندتر است؛ سطح نشیمن بزرگ‌تری دارد و روی سطح می‌ماند به‌جای اینکه در آن فرو برود.
چرا قطعه‌ی بالایی باید سوراخ آزاد داشته باشد؟
چون اگر رزوه در هر دو قطعه درگیر شود، پیچ نمی‌تواند آن‌ها را به هم بکشد و درز باز می‌ماند — بدون اینکه در ظاهر چیزی دیده شود.
قطر پیش‌سوراخ چقدر باشد؟
در قطعه‌ی بالایی به اندازه‌ی قطر بیرونی رزوه و در قطعه‌ی پایینی به اندازه‌ی قطر ریشه. عدد دقیق به جنس و رطوبت چوب بستگی دارد و باید روی نمونه‌ی دورریز آزمایش شود.
چرا چوب کنار پیچ می‌شکافد؟
نزدیکی به لبه، نبود پیش‌سوراخ در چوب سخت، دو پیچ روی یک خط الیاف، یا سفت‌کردن بیش از حد سر خزینه که مثل گوه عمل می‌کند.
در فضای باز چه جنسی مناسب است؟
استنلس. چوب رطوبت نگه می‌دارد و چوب تیمارشده حتی می‌تواند به گالوانیزه هم حمله کند؛ لکه‌ی زنگ روی چوب هم برگشت‌ناپذیر است.